Тірлігі басқалардан төмен
Тәрбие сағаты
«Өмір — теңіз. “Жүзем” деп, ізгіліктен жасалмаса, кемеңіз демеңіз»
Өмірдің мәні туралы ойлану — әр адамның ішкі әлемін оятатын, бағытын айқындайтын маңызды қадам. Бұл тәрбие сағаты жасөспірімнің өмірге құштарлығын арттыруға, өзін бағалауға, қиындыққа төтеп беруге және айналасына қуаныш сыйлай алатын тұлға болып қалыптасуына бағытталады.
Сабақтың барысы
- Ұйымдастыру. Қатысушылардың көңіл күйін реттеу, мақсатты нақтылау.
- Қызығушылықты ояту. «Шаттық шеңбері» арқылы бір-біріне жылы лебіз айту.
- Кіріспе сөз. Өмірдің құндылығы, таңдау мен жауапкершілік туралы ой қозғау.
- Ойланайық, пікірлесейік. Сұрақтар арқылы мәнді диалог құру.
- Жағдаяттарды талдау. Қиын ахуалдан шығу жолдарын іздеу.
- Сахналық көрініс: «Қария мен бала».
- Оқушы шығармашылығы: «Мен өмірге ғашықпын».
- «Жүректен — жүрекке». Қорытынды ой, ризашылық, тілек.
Кіріспе ой: өмірдің мәні неде?
Өмір жолы — сан тарау. Бірде қия шатқал, бірде қия шың. Сол жолдан адаспаудың ең бірінші шарты — өзіңді тану, өзіңді сыйлау, өзіңді қадірлеу.
Өмір — Алланың берген сыйы. Оның ащысы да, тәттісі де болады. Маңыздысы — сол кезеңдердің әрқайсысынан сабақ алып, қиындықты жеңе білу. Адам баласы өмірін қалай болса солай өткізбей, саналы, жарқын өмір сүруге ұмтылуы керек.
Ойландырушы сұрақ
«Өз өмірінің мәні туралы ойланбайтын адам бар ма?» Көпшілігіміз «жоқ» дер едік. Ендеше, бір сәт өз өміріміздің мәні туралы ойымызды ортаға салайық.
Абай өсиетінің өзегі
Абайдың «Атаның ұлы болма, адамның ұлы бол» деген сөзі — ізгілікке, жауапкершілікке, қоғамға пайдалы болуға шақыру. Бұл — өзін ғана емес, өзгені де қадірлейтін, еңбектене білетін, құқықты қорғай әрі сыйлайтын тұлғаның жолы.
Өмір туралы ой: құндылықтар мен түсінік
Өмір — баға жетпес асыл қазына. Оны дүниедегі еш нәрсемен салыстыруға болмайды. Өмір әрқашан өз ағысымен жүреді: бірде толқындатады, бірде жаймашуақ күн сыйлайды.
-
Өмір — мүмкіндік. Бір-ақ рет берілетін уақытты мәнді, сәнді өткізу — өз қолымызда.
-
Өмір — күрес. Қиындықты «соңы» емес, «сынақ» деп қабылдау керек.
-
Өмір — қалыптасу. Қуаныш пен қайғы, жақсылық пен жамандық арқылы адам мінезі шыңдалады.
Көркем ой: «Ақ» пен «Қара»
Өмір деген тұрмайды қап-қарадан,
Өмір деген тұрады ақ-қарадан.
Ақ-қараның арасын ашып өтіп,
Арымен өз бақытын тапқан — Адам!
Бұл жолдар өмірдің тек «жақсыдан» ғана тұрмайтынын, оның жарығы мен көлеңкесі қатар жүретінін меңзейді. Адамның бақыты — таңдауда, ар-ұят пен адалдықты серік етуде.
Талқылауға арналған сұрақтар
Ақын «Ақ» және «Қара» ұғымдарымен нені меңзейді?
Қай кезде адамның өмірі «аққа» толы болады?
Өз бақытыңды табу үшін не істеу керек?
Өмір несімен қымбат?
Сенің өмірдегі мақсатың қандай?
Өмірдің мәнін түсінуге ұмтылу қаншалықты қажет?
Жағдаяттарды талдау: қиындықты қалай еңсереміз?
Төмендегі жағдаяттар — өмірде кездесетін күрделі жағдайлар. Мақсат — «тығырық» емес, «шығу жолын» көру, көмекті сұраудан ұялмау, және үмітті жоғалтпау.
1-топ: Отбасындағы қиындық
Ата-анасы ішімдікке салынған. Үйде өмір сүруге жағдай жоқ; қара нан мен қара шайдың өзі сирек.
Ұсыныс: Өмірден түңілмеу, ата-ананың теріс жолын қайталамау. Алда әлі мүмкіндік көп екенін түсініп, білімге, еңбекке, қолдауға ұмтылу қажет. Қиындықты өз-өзіне қол жұмсаумен шешу — мәселені шешпейді, керісінше, қайғыны көбейтеді.
2-топ: Жетімдіктің салмағы
Ата-анасынан айырылған. Қамқоршысы жоқ. Өмір сүру жолын білмейді, «өлімнен басқа жол жоқ» деп ойлайды.
Ұсыныс: Бұл — өмірдің ауыр сынағы, бірақ жалғыз шешім емес. «Жетім көрсең, жебей жүр» деген бар: адам әрқашан жақынын таба алады. Еңбек етіп, оқып, өз орныңды табуға ұмтыл. Ыбырай Алтынсариннің сөзі ойға бағдар болсын: «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та, бар қалан!»
3-топ: Теңсіздік пен жалғыздық
Тұрмысы төмен. Өзгелер сияқты киініп, ойнап-күле алмайды. Мұны кемшілік санап, достарынан алыстап, жалғыз қалады.
Ұсыныс: Бұл — көбіне жалғыздық сезімінен туатын ой. Жалғыздық — адамға ауыр, ал өмірдің қызығы тек киім мен дүниеде емес. Жақын дос табуға талпыну, өз-өзіңді бағалай білу, қабілетті дамыту және мақсат қою маңызды. Қандай қиындық болса да, оған тәуелді болмай күресе білу керек.
Ескерту: көмек сұрау — әлсіздік емес
Егер біреу өмірден түңілу, өзіне зиян келтіру туралы ойға жиі берілсе, міндетті түрде жақын адамымен, мұғаліммен, психологпен сөйлескені дұрыс. Қиын сәтте қолдау сұрау — өмірді таңдаудың белгісі.
Өмірге немқұрайлы қарама
Өмір — сенің жарқылдайтын аспаның,
Өмір — сенің сарқылмайтын дастаның.
Қиыншылық түскен кезде басыңа,
Дәл бүгінгі қорған болсын қалқаның.
Өмір кейде жылатады, кейде жұбатады. Қаталдықты да көрсетеді, үмітті де оятады. Осы жолда ең керегі — жүректегі жарықты сөндірмей, адамдық қалпыңды сақтау.
Қорытынды: өмірдің қос дәмі
Өмір деген тұрады: таң мен кештен,
Ғұмырлы екі араны жанмен кешкен.
Құпия, жұмбақ, сырлы дүниеге,
Адамдар армен келіп, армен көшкен.
Өмір — екі өзен: мұң мен қуаныш. Толқыны — шындық пен жалған, күлкі мен намыс. Бірде таяздап, бірде тереңдеп, кейде лайланып, кейде тұнамыз.
Өмір дәмі де екі түрлі: ащы мен тәтті, жұмсақ пен қатты. Сол сәттердің бәрі адамды сынап қана қоймай, өсіреді.
Өмір — қол жетпес дүние деп жұрт таласатын байлық емес, қайта парағын құнттап ашатын кітап. Оны жүрекпен сезінген адам бұлтты күнде де, ашық күнде де өз жолын табады.
«Жүректен — жүрекке»
Бүгінгі ойталқының түйіні — өмірді қадірлеу, өзіңе және өзгеге мейіріммен қарау, қиындықтың ішінде де мүмкіндік табу. Әрқайсымыз айналамызға қуаныш сыйлай алсақ, өмір мәні тереңдей түседі.