Күшейткіш үстеу
Сабақ туралы мәлімет
Базарова Ақкенже Мырзақызы — Астана қаласы, №53 мектеп-лицейінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі. Сабақ тақырыбы: күшейткіш үстеу.
Білімділік
Күшейткіш үстеу туралы нақты мәлімет беру.
Дамытушылық
Үстеу туралы түсінікті есте сақтау арқылы дамыту, ой-өрісті арттыру.
Тәрбиелік
Білім мен тәрбиені ұштастыра отырып, жауапкершілікке баулу.
Технологиясы
Сатылай кешенді талдау.
Әдіс-тәсілдері
Талдау–жинақтау, түсіндіру.
Пәнаралық байланыс
Әдебиет, ән–саз.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сынып оқушыларын жұмысқа бағыттап, сабақ мақсатымен қысқаша таныстыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сынып үш топқа бөлінеді:
- 1-топ — «Білімділер»
- 2-топ — «Алғырлар»
- 3-топ — «Қырандар»
Үй жұмысы
284-жаттығу. Әр топтан жеке-жеке сұралады.
Үстеуді еске түсіру (қысқаша)
- Лексикалық мағынасы: сөзде бір лексикалық және бір грамматикалық мағына болады.
- Грамматикалық мағынасы: қалай? сұрағына жауап береді.
- Мағынасына қарай: мөлшер үстеу (және т.б.).
Үй тапсырмасы сұрақ-жауап арқылы қорытындыланып, негізгі ұғымдар жүйеленеді.
III. Жаңа сабақ: Күшейткіш үстеу
Жаңа тақырыпты түсіндірмес бұрын тақтаға бірнеше сөз қатары ұсынылады. Оқушылар негізгі сөздерге күшейту мәнін беретін үстеулерді табады және жазады: ең, тым, аса.
Сөз қатарлары (үлгі)
әдемі — биік — терең
қолайлы — жұпыны — мән бермеу
ауыр — қызықтау — үлкен
көлемді — сұрықсыз — қолайлы
Негізгі анықтама
- Күшейткіш үстеулер қимылдың, белгінің, көлемнің дәрежесін аса күшейтеді.
- Кейбірі мағынаны әлсірете де алады: әрең, сәл.
- Мысалдар: тым, мүлдем, өте, орасан, аса.
- Құрамы жағынан күшейткіш үстеулер көбіне негізгі түбір болып келеді.
Тақтада үстеудің жеті түрі көрсетілген сызба-нұсқа беріледі. Соның ішінде күшейткіш үстеу ерекше белгіленіп, бүгінгі тақырып ретінде нақтыланады.
Оқулықпен жұмыс: теорияны оқып, негізгі ережелерді мысал арқылы бекіту.
IV. Жаңа сабақты пысықтау (топтық тапсырмалар)
Оқушылар берілген сөйлемдерден үстеулерді тауып, лексика-грамматикалық мағынасына қарай талдау жасайды. Әр топқа жеке тапсырма ұсынылады.
«Білімділер» тобы
I тапсырма«Адам нағыз адамдар арасында ғана адам болады». (И. Бехер)
Тапсырма: үстеуді тауып, мағынасына қарай талдау.
«Алғырлар» тобы
II тапсырма«Содан бері қысқы жүні жетіліп, өңі ажарланып, қатты құлпырып алған. Осы кезде созыла шапқылаған тосушылардың барлығы да мүлдем шаршаған болатын».
Тапсырма: күшейткіш үстеулерді тауып, кешенді талдау жасау.
«Қырандар» тобы
III тапсырма«Абай мен оның барлық үй іштері, іні-шәкірт, достары үшін ең қадірлі әбігер. Тауық етінен жасалған бұл кеспе өте дәмді піскен екен».
Тапсырма: күшейткіш үстеулерді тауып, кешенді талдау жасау.
V. Сабақты қорытындылау
- Оқушылардың білімін бағалау.
- Өтілген тақырыпты қысқаша қайталап, негізгі ережені нақтылау.
- Үй тапсырмасын түсіндіру және талаптарын айқындау.
Үй тапсырмасы
Үш тақырыпқа байланысты сөйлем құрастырыңыз: білімділік, өнерпаздық, талғампаздық. Құрылған сөйлемдерде күшейткіш үстеулерді қолданып, сөйлемдерді сатылай (кешенді) талдаңыз.