Қазақша рефераттар

Қорқыт атаның - Қорқыт ата кім

Сабақ тақырыбы: «Қорқыт ата кітабы»

Бұл сабақ оқушыларды Қорқыт тұлғасының тарихи-мәдени маңызымен таныстырып, оның мұрасын әдебиет пен өнер сабақтастығы арқылы тереңірек ұғындыруға бағытталады.

Мақсаттар

  • Білімділік: Қорқыттың білімдар, ақылгөй, ойшыл, зиялы әрі ірі тұлға екенін дәлелді түрде таныту.
  • Дамытушылық: Шығармашылық белсенділікті арттыру, ойды еркін жеткізуге баулу.
  • Тәрбиелік: Өнер адамын қадірлеуге, елге, тарихқа, табиғатқа, тілге деген құрмет пен сезімді ояту.

Сабақ паспорты

Түрі
Білімді жинақтау, қорытындылау.
Әдісі
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту.
Пәнаралық байланыс
Тарих, саз өнері.
Көрнекілік
Қорқыттың портреті, нақыл сөздері, ежелгі дәуір әдебиеті бойынша үнтаспа.

Сабақтың құрылымы

  1. 1) Ұйымдастыру Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
  2. 2) Үй тапсырмасын тексеру және «Ой шақыру»

    Мұғалім оқушыларға сурет көрсетіп, сұрақ қояды: «Суреттегі тұлға кім?» Оқушылар: Қорқыт ата.

    Келесі сұрақ: «Қорқыт ата кім?» Жауаптар негізінде Қорқыттың түркілердің оғыз ұлысынан шыққан сәуегей, бақсы, күйшілік және жыраулық өнердің атасы екені айқындалады.

    Қорқыттың қобыз аспабын алғаш жасап, күй тартқан тұлға ретінде танылатыны ерекше атап өтіледі.

  3. 3) Нақыл сөздермен жұмыс

    Оқушылар Қорқыттың нақыл сөздерін еске түсіріп, қазіргі мақал-мәтелдермен үндестігін талдайды.

    Қара есектің басына қанша жүген таққанмен, ол тұлпар болмас. Қар қанша қалың жауғанмен, ол жазға бармас. Гүлденіп өскен бәйшешек, ол күзге бармас.

    Анадан өнеге көрмеген қыз жаман,
    Атадан тағылым алмаған ұл жаман.

    Талдау: Екінші нақыл сөздің мазмұны қазіргі «Ана көрген тон пішер, ата көрген оқ жонар» мақалымен мағыналас екені көрсетіледі.

Мағынаны тану: Қорқыт туралы дерек пен аңыз

Қорқыт ата VIII ғасырда Сыр бойындағы Жанкент қаласында дүниеге келгені айтылады. Мазары қазіргі Қызылорда облысы, Қармақшы станциясы маңында орналасқан.

Топтастыруға негіз болатын үзінді:

Қорқыт туар кезінде,
Қараспанды су алған.
Қара жерді құм алған.

Аңыз бойынша Қорқыт дүниеге келгенде Қаратауды қараңғылық басып, сұрапыл дауыл соғады. Сол себепті тау Қараспан аталады. Ел «қорқынышты белгімен туды» деп, оның есімін Қорқыт деп атаған деген түсіндіру беріледі.

Өлімнен қырық жыл бұрын Қорқыт қашқан,
Қазылған көрді көріп, қатты сасқан.
Тағдырдың тақымына тәнті болмай,
Ажалмен арпалысып жан таласқан.

Қорқыт 20 жасқа келгенде түс көріп, «қырықтан артық өмір сүрмейсің» деген аяннан кейін өлімнен қашады. Өз қолымен ағаштан ойып жасаған қобызымен Сырдың суының үстіне кілем төсеп, көптеген күйлер шығарады.

Күйлерден мысалдар:

  • Ұшардың ұлуы
  • Қасқыр
  • Әупбай
  • Желмая
  • Башпай
  • Аққу
  • Кілем жайған

Сабақта үнтаспа арқылы Қорқыттың бір күйі тыңдалып, жаңа тақырып осы әсер арқылы ашылады. Одан кейін «Қорқыт ата кітабындағы» 12 жыр туралы жалпы мәлімет беріледі.

Мәтінмен жұмыс

  • Оқушыларға жырды мәнерлеп оқыту.
  • Түсініксіз сөздермен жұмыс жүргізу.

Ой толғаныс: салыстыру және шығармашылық жұмыс

1) Ұқсастықты табу

«Қорқыт ата кітабындағы» Алып Бамсы жыры мен халық эпосындағы Алпамыс жыры салыстырылады. Екеуінің де өзегінде батырлық, елге қызмет, намыс пен ерлік идеясы бар.

Алып Бамсы

  • Ер жүрек батыр
  • Ақылды
  • Қолбасшы
  • Мерген
  • Қара күш иесі

Алпамыс

  • Батыр, мерген
  • Сүйгеніне қосылған
  • Халқын сүйген, елшіл
  • Намысшыл

2) «Бес жолды өлең» (синквейн)

Қобыз

  1. 1) Қобыз
  2. 2) Зарлы, мұңды
  3. 3) Күңірентеді, елжіретеді, тербейді
  4. 4) Қазақтың көне мұрасы
  5. 5) Аспап

Қорқыт

  1. 1) Қорқыт
  2. 2) Данагөй, сәуегей
  3. 3) Армандады, қиналды, күй шығарды
  4. 4) Мәңгілік өмірді іздеген тұлға
  5. 5) Адам

Қорытындылау

Тірек сөздер

Қорқыт Ажал Күй Қобыз Жыр

Келесі қадамдар

  • Үй тапсырмасы: берілген жырдан үзінді таңдап, мазмұны мен идеясына қысқаша талдау жазу.
  • Бағалау: белсенділік, мәтінді мәнерлеп оқу, пікір айту және шығармашылық тапсырма нәтижесі бойынша.