Ыбырай Алтынсарин Қазақ хрестоматиясы
Күнделікті сабақ жоспары (Қазақ әдебиеті, 9-сынып)
Бұл жоспар 9-сынып оқушыларына арналған қазақ әдебиеті сабағын ұйымдастыруға бағытталған. Негізгі назар — Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен ағартушылық қызметін таныту, мәтінмен жұмыс арқылы ойлау мен тіл мәдениетін дамыту.
Тақырыптар тізімі
- 16. Ыбырай Алтынсарин
- 17. Ыбырай Алтынсарин. «Қазақ хрестоматиясы»
- 18. Ыбырай Алтынсарин әңгімелері
- 19. «Жарқ етпес қара көңілім не қылса да»
- 20. «Абайды оқы, таңырқа!»
Сабақтың тақырыбы
Ыбырай Алтынсарин
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ (танымдық сабақ)
Сабақтың әдісі
Сын тұрғысынан ойлау (ой қозғау, топтастыру)
Көрнекілігі
Бүктемелер, кітаптар және қосымша материалдар
Пәнаралық байланыс
Тарих, ән-күй
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Ы. Алтынсарин туралы қысқаша мәлімет беру; өлең мазмұнын меңгерту арқылы табиғаттағы және адам өміріндегі маңызын таныту; өлеңді түсініп, мәнерлеп әрі көркем оқуға баулу.
Дамытушылық
Оқушының ауызша және жазбаша тіл мәдениетін қалыптастыру; жеке тұлғалық қасиеттерін дамыту; ақын тіліне деген көзқарасын айқындауға бағыттау.
Тәрбиелік
Адам өміріне қызмет ететін өзеннің пайдасын ұғындыру; табиғатты қорғауға, қоршаған ортаға құрметпен қарауға баулу; ойын еркін жеткізе алатын қолайлы орта қалыптастыру.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Оқу құралдарын тексеру.
- Сыныптың тазалығына назар аудару.
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үй тапсырмасы сұралады. Өткен тақырып бойынша оқушыларға бірнеше бағыттаушы сұрақ қойылып, жауаптар талданады.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Ыбырай Алтынсарин 1841 жылы 20 қазанда қазіргі Қостанай облысы, Қостанай ауданында дүниеге келген. Үш-төрт жасында әкесі Алтынсары қайтыс болып, атасы Балғожа бидің қолында өсіп, тәрбиеленеді. Балғожа би ел ішіндегі беделді адамдардың бірі болған, көп билікті қолында ұстаған, әрі Орынбор әкімшілігі алдында да танылған тұлға еді.
1859 жылы Ыбырай атасының жақын танысы — Орынбордағы Шекаралық комиссия төрағасы, шығыстанушы ғалым, профессор В. В. Григорьевпен жақын танысады. Григорьев Ыбырайға қамқорлық жасап, өзінің бай кітапханасын еркін пайдалануға мүмкіндік береді. Ыбырай бұл кітапханадан орыс жазушыларының шығармаларын, орыс және әлемдік ағартушы-педагогтердің еңбектерін, ұлы тұлғалардың өміріне арналған кітаптарды үздіксіз оқиды, мерзімдік басылымдарды да қадағалап отырған.
Торғай мектебі 1864 жылы ашылды. Ыбырай бұл оқиғаны Н. И. Ильминскийге жазған хатында былай деп суреттейді:
«Осы жылы қаңтардың 8-і күні көптен күткен ісім орнына келіп, мектеп ашылды. Оған 14 қазақ баласы кірді. Бәрі де жақсы, есті балалар. Мен балаларды оқытуға қойға шапқан аш қасқырдай қызу кірістім».
Ыбырай мектептегі оқу мен тәрбие жұмысын сол дәуірдегі орыс мектептері үлгісінде ұйымдастырды. Сабақты қазақ тілінде жүргізе отырып, балаларға орыс тілін үйретуге және пән негіздерінен жүйелі білім беруге күш салды. Тәрбие жұмысын адамгершілігі жоғары, жаңаша ойлайтын ұрпақ тәрбиелеуге бағыттады.
Ой қозғау: топтастыру
Ыбырай шығармаларын жанрлық тұрғыдан топтастырып, мысалдар арқылы талдау жасау ұсынылады.
Өлеңдері
Негізгі ой, тақырып, тәрбиелік мәнін анықтау.
Әңгімелері
Кейіпкер, оқиға, қорытынды идеяны талдау.
Аудармалары
Тілдік ерекшелік пен мағына сәйкестігін салыстыру.
Мақалалары
Ағартушылық көзқарасы мен қоғамға үндеуін түсіндіру.
Кітаппен жұмыс
Оқушылар Ыбырай шығармаларынан үзінді оқып, мазмұнын айтып береді, көркемдік ерекшелігін және негізгі идеясын талдайды.
Қорытынды бөлім
Білімді бекіту
Өтілген тақырып бойынша бірнеше сұрақ қойылады. Түсінбеген тұстар бойынша қосымша түсіндіру жүргізіледі.
Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптары мен сабаққа белсенді қатысуына қарай бағаланады.
Ескерту
Қажет болған жағдайда жоспардың толық нұсқасы қосымша материал ретінде ұсынылады.