Өмір шолақ, дүние керуен
«Ғұмыр кешпей қара бастың қамы үшін, қорғадыңыз ел мен жердің намысын. Тарих өзі таразылар, танытар, ұлық қазақ Қонаевтың сан ісін», — деп халық Дінмұхаммед Қонаевтың есімін ұлықтап келеді.
Дінмұхаммед Ахметұлының Кеңестік Қазақстанды басқарғаны көпшілікке мәлім. Алайда тұлғаның өмір жолы мен адамдық болмысы уақыт өткен сайын жаңаша бағаланып, оның еңбегіне деген құрмет тереңдей түседі.
Өмір — өткінші, тарих — таразы
Өмір шолақ, дүние — керуен. Халқымыздың біртуар азаматы Д. А. Қонаев 1993 жылдың 22 маусымында Алакөл жағасындағы демалыс үйінде жүрек талмасынан кенеттен дүниеден озды. Содан бері де талай жыл өтті, бірақ оның аты мен еңбегі халық жадында сақталып келеді.
Есте қалар дерек
1993 жылғы 22 маусым — Дінмұхаммед Ахметұлы Қонаевтың дүниеден өткен күні.
Адамдық болмыс және кішіпейілділік
Есенәлиевтің пайымы
Қонаев туралы айтылған пікірлердің ішінде Есенәлиевтің көзқарасы да назар аудартады. Ол Димаш Ахметұлын өз ортасындағы өзге қайраткерлермен салыстыра отырып, кей тұстарда адамдардың беделі мен танымалдығына қатысты қызғаныш байқалуы мүмкін екенін, ал жеке ойлай алатын әрі жағымпаздықты қабылдамайтын тұлғаларға келгенде әділ бағадан гөрі жеке мүдде басым түсетін жағдайлар ұшырасатынын атап өтеді.
Мұндай пайымдар тұлғаны біржақты дәріптеуден гөрі, дәуірдің күрделі сипатын және қоғамдық ортаның психологиясын да қоса түсінуге жетелейді.
Кішіпейіл басшының көрінісі
Есте қалар жайттардың бірі — оның кішіпейілділігі. Күзет саны көбейіп, жоғары лауазым иелерінің қасына күзет ертіп жүруі қалыпты көрінген кезеңде, мемлекеттің бірінші адамының жұмысқа жаяу әрі күзетсіз баруы көп адамға сенгісіз әсер еткен.
Министрлер кеңесінің төрағасы кезінде Қонаев академик атағы үшін өзіне төленетін шамамен 340 сом көлеміндегі үстемақыдан бас тартып, бұл қаражатты балалар мен жас ғалымдарға көмектесуге бағыттауды тапсырғаны айтылады.
Осындай деректерден оның жанашыр, жауапкершілігі жоғары азамат болғанын аңғаруға болады.
Дерек пен деталь: естелік іздері
Дереккөздерге сүйене отырып, автор Қонаевтың ұлты туралы да мәлімет келтіреді. Сондай-ақ 1973 жылы Атбасардағы қорымда жұбайы Зухра Шарифқызының ата-анасы жатқан бейіттерге қара және қызғылт мәрмәрдан ескерткіш қойылғаны айтылады. Таста «Қымбатты ата-анамызға балаларынан. 1973 жыл» деген жазу болған.
Нақтылау қажет тұс
Ұлтқа қатысты мәлімет әртүрлі деректерде әрқалай берілуі мүмкін. Мұндай тақырыпта бірнеше тәуелсіз дереккөзді салыстырып тексеру орынды.
Көлеңкеде қалған кезең және халық жадындағы орын
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы бұрқ ете қалған тұста Дінмұхаммед Қонаев Алматыда зейнеткерлікке шығарылды. Осыдан кейін оның қоғамдық кеңістіктегі беделі әлсіреп, есімі сирек атала бастады.
Үш жылдан соң Қазақстан Компартиясы ОК-нің бірінші хатшысы қызметіндегі Геннадий Колбиннің орнына Нұрсұлтан Назарбаев келді. Кейін тәуелсіз Қазақстанның президенті болып, ел басқару тізгінін ұзақ жыл ұстады. Осы өзгерістердің көлеңкесінде Қонаевтың тұлғасы біраз уақыт кейін шегінгендей әсер қалдырды.
Дегенмен, көреген мемлекет және қоғам қайраткері ретінде Қонаевтың еңбегі мен адамдық келбеті халық жадынан өшпейді.
Қорытынды ой
Уақыт өткен сайын жеке тұлғаның салмағын тек қызметімен емес, ұстанымы мен адамдық мінезімен де өлшейміз. Қонаев туралы естеліктер — бір дәуірдің бейнесі ғана емес, елдік жауапкершілік пен кішіпейілділіктің де айғағы.
Айгерім Мұратқызы