Жас зерттеушілердің Кіші ғылым АкадемиясыБағыты
Жас зерттеушілердің Кіші ғылым академиясы · Бағыты: Экология
Қарағанды облысы, Абай ауданы, Топар кенті
Абай атындағы мектеп-гимназияның 10-сынып оқушысы Смағұлова Самалдың ғылыми жобасы
Тақырып
Аймақтағы тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу
Нысан
Топар кенті және оған іргелес аумақ
Назар
Жинау · Сұрыптау · Тасымалдау · Кәдеге жарату
Кіріспе
Адамның кез келген шаруашылық әрекеті әртүрлі қалдықтар арқылы биосфераны ластайды. Бұл халықтың денсаулығы мен өміріне қауіп төндіріп, флора мен фауна түрлерінің азаюына, сондай-ақ қоршаған ортадағы табиғи тепе-теңдіктің бұзылуына әкелуі мүмкін.
Көң үйінділері, өнеркәсіп қалдықтары, қоқыс және қаладағы өсімдік қалдықтары тек ластаушы ретінде ғана қарастырылмауы тиіс. Көп жағдайда олар — қайта өңдеуге болатын құнды шикізат көздері.
Тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу олардың нақты жиналған көлемін автоматты түрде азайтпайды. Дегенмен, қалдықтар үнемі біздің арамызда болғандықтан, олар тұрғындардың денсаулығы мен өміріне едәуір қауіп төндіреді. Елді мекендерде тұрмыстық қалдықтарға арналған сынақ алаңдарының болмауы немесе олардың экологиялық және санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сай келмеуі көптеген жерде кездейсоқ қоқыс үйінділерінің пайда болуына себеп болып отыр.
Жұмыстың мақсаты
Қатты тұрмыстық қалдықтарды зерттеу және басқару жүйесін құру: жинау, тасымалдау, сақтау, кәдеге жарату және жою үдерістерін үйлестіру.
Негізгі бағдар: жүйелілік және қауіптің алдын алу.
Жұмыстың міндеттері
- Қалдықтардың қалыптасу көздерінде олардың көлемін азайту.
- Қатты тұрмыстық қалдықтарды жинау және сұрыптау мәселелерін шешу.
- Қалдықтарды кәдеге жаратуға арналған басым бағыттарды белгілеу.
- Өңделмеген қалдықтардың қоршаған ортаға теріс ықпал етуіне жол бермеу.
Жұмыстың өзектілігі
Топар кентіндегі қатты тұрмыстық қалдықтарды басқару үдерісін үйлестіру қажеттілігі аудандық экологиялық бағдарламаға енгізілетін шешімдермен расталады.
Мәселенің өткірлігі қалдық көлемінің үздіксіз өсуімен және бір тұрғынға шаққандағы үлестің тұрмыс деңгейінің жақсаруымен артуымен түсіндіріледі.
Тұрақты жүйенің болмауы (жинау, тасымалдау, кәдеге жарату, жою) қалдықтардың экологиялық әсерін күшейтеді. Қалдықтарды бөлек жинау жолға қойылмағандықтан, қайта өңдеуге жарамды пайдалы материалдар полигонға кетіп жатыр.
Екінші шикізатты өңдейтін өндірістің жеткіліксіздігі салдарынан полигондар көбіне кәдімгі қоқыс төгетін орынға айналып, кейде рұқсат құжаттарынсыз жұмыс істейді және санитарлық әрі экологиялық талаптар толық сақталмайды.
1.1 Аймақтың табиғи-әлеуметтік жағдайы
Қатты тұрмыстық қалдықтардың шоғырлану деңгейіне және оның құрамының ерекшеліктеріне аумақтың әлеуметтік-экономикалық деңгейі айтарлықтай әсер етеді. Себебі бір адамға шаққандағы қалдық мөлшері тұрғындардың тұрмыс жағдайы жақсарған сайын өседі.
Сонымен қатар қалдықтардың пайда болу көлеміне өнеркәсіп дамуының сипаты, ауыл шаруашылығын жүргізу тәсілі және аумақтың климаттық-географиялық жағдайы ықпал етеді. Халық санының тұрақты өсуі мен көші-қон деңгейі де бұл үдерісті күшейтеді.
Өсуге әсер ететін факторлар
- Азық-түлік, киім-кешек, жиһаз және тұрмыстық тауарларды сатып алудың артуы.
- Көлік құралдары мен құрылыс материалдарын тұтынудың ұлғаюы.
- Жөндеу жұмыстарын жүргізу және жаңа тұрғын үйдің пайдалануға берілуі.
- Әлеуметтік инфрақұрылымның дамуы және медициналық қалдықтардың көбеюі.
Соңғы жылдары кент экономикасының дамуы мен азаматтардың тұрмыс деңгейінің жақсаруы тұрмыстық қалдықтардың өсу динамикасында айқын көрініс табуда.
1.2 Қатты тұрмыстық қалдықтардың экологиялық мәселесі
Қатты тұрмыстық қалдықтардың экологиялық қауіптілігі Топар кентінде өзекті мәселеге айналды. Бұл қауіп қалдықтарды басқарудың барлық кезеңін қамтиды: жинаудан бастап тасымалдау, сақтау және кәдеге жаратуға дейін.
Негізгі түйткілдер
- Қатты тұрмыстық және оларға теңестірілген қалдықтарды реттейтін құжаттар жүйесінің жеткіліксіздігі.
- Қалдықтардың қауіптілік деңгейі мен сыныбын айқындау тетіктерінің толық қалыптаспауы.
- Тасымалдау кезінде арнайы автокөлікке және жеткілікті рейс санына қажеттіліктің әрдайым ескеріле бермеуі.
Осы мәселелерді шешу үшін қалдықтарды басқарудың нақты регламенті, бөлек жинау мәдениеті және өңдеу инфрақұрылымы қажет.