Қазақша рефераттар

Оқушылармен амандасу. Оқушыларды түгендеу

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға құжаттардың құрамы, құжаттаманы біріздендіру жүйелері және стандарттау туралы түсінік беріп, білімдерін тереңдету.

Тәрбиелік

Оқушылардың білім көкжиегін кеңейтіп, тақырыпқа қызығушылығын арттыру.

Дамытушылық

Оқушылардың ой-өрісін дамыту, ұғымдарды жүйелі талдап, дәлелді жауап беруге үйрету.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Оқушылармен амандасу.
  2. Оқушыларды түгендеу.
  3. Оқушылардың назарын жаңа сабаққа аудару.

II. Өткен тақырыпты тексеру

Өткен материалды пысықтау үшін тақтадағы сұрақтарға орындарымыздан тұрып, қол көтеріп жауап береміз:

  • «Құжат» сөзінің анықтамасын айтыңыз.
  • Құжаттың атқаратын қызметтері туралы не білесіз?
  • Құжаттарда ақпарат қандай түрде берілуі мүмкін?

Жаңа тақырып: Құжаттардың құрамы

Ұйымда жасалатын құжаттар кешені қызмет барысында шешілетін мәселелердің ауқымына, ұйымның құзыреті мен өкілеттігінің көлемі мен сипатына, шешім қабылдау тәртібіне (жеке-дара немесе алқалық басқару), сондай-ақ басқа ұйымдармен өзара байланыстардың көлемі мен сипатына қарай айқындалады.

Өкімдік құжаттар қалай пайда болады?

Ұйым құзырының негізгі мәселелері бойынша нормативтік немесе жеке актілер қабылдау қажет болған жағдайда шешімдер, қаулылар және бұйрықтар шығарылады. Жедел мәселелер бойынша, сондай-ақ қабылданған актілердің орындалуын ұйымдастыру үшін өкімдер мен нұсқаулар қабылданады.

Алқалық басқару актілері

Қаулылар мен шешімдер — алқалық басқару органдары қабылдайтын құқықтық актілер.

Жеке-дара басқару актілері

Бұйрықтар, өкімдер, нұсқаулар — билік сипаты бар және жеке-дара басқару өкілеттігі берілген лауазымды тұлғалар қабылдайтын құқықтық актілер.

Мысал: басқару органдары шығаратын құжаттар

  • Министрлер Кабинеті — қаулылар.
  • Премьер-министр және оның орынбасарлары — өкімдер.
  • Министрліктер — қаулылар, бұйрықтар, нұсқаулар.
  • Мемлекеттік комитеттер, комитеттер мен комиссиялар — қаулылар, нұсқаулар.
  • Кәсіпорын әкімшілігі — бұйрықтар, қаулылар, нұсқаулар.
  • Кооперативтік ұйымдар — шешімдер.
  • Қоғамдық ұйымдар — қаулылар, өкімдер.

Бірлескен құжаттар

Нысаны жағынан бірдей құжаттар шығаратын ұйымдар бірлескен өкімдік құжатты тиісті нысанда шығарады (мысалы, бірлескен бұйрық немесе бірлескен қаулы).

Ал нысаны әртүрлі құжаттар шығаруға өкілеттігі бар ұйымдар бірлескен құжатты әдетте «бірлескен шешім» түрінде ресімдейді. Бұл құжат әр ұйым үшін оның өз өкімдік құжаты ретінде құқықтық күшке ие болады.

Құжатты жеткізу, келісу және күшін жою

  • Жоғары тұрған органның құжаттарын немесе басқа ұйымдардың құжаттарын қарамағындағы бөлімшелерге жеткізу автор белгілеген нысанда жүзеге асырылады; тәсілі көрсетілмесе, ұйым өзі айқындайды.
  • Өкімдік құжатты сол ұйымның немесе жоғары тұрған ұйымның өкімдік құжаты арқылы жоюға (өзгертуге) болады; құзырлы органдар оның күшін тоқтата алады.
  • Басқа ұйымдардың мүдделеріне қатысты құжат жобалары алдын ала келісуге жатады; келіспеген жағдайда ескертпелер қоса тіркеледі немесе келіспеудің мәні қосымша хатта көрсетіледі.

Хаттама: талқылау мен шешімдерді тіркеу

Мәжілістерде, кеңестерде, жиналыстарда және басқосуларда қабылданатын шешімдер хаттамаға түсіріледі. Хаттамалар мәжіліс барысын жазу, стенограмма, дыбысжазба және дайындық материалдары (баяндамалар, сөз мәтіндері, анықтамалар, шешім жобалары, күн тәртібі, шақырылғандар тізімі және т.б.) негізінде жасалады.

Егер мәжіліс стенография арқылы жазылса, стенограмма толық рәсімделіп, машинкаға басылып, куәландыру қолы қойылғаннан кейін хаттамамен бірге сақталады. Ерекше жағдайларда сөз сөйлеуші өз сөзінің стенограммасына өзі қол қоюы тиіс.

Егер мәжіліс магниттік таспаға жазылса, ол архивтік талаптарға сәйкес сақталады.

Жедел байланыс: хаттар, жеделхаттар, телефонограммалар

Басқару ұйымдары өз құзыреті шеңберінде жоғары тұрған ұйымдармен, қарамағындағы құрылымдармен, басқа ұйымдармен және азаматтармен жедел байланыс орнату үшін хаттар жібере алады. Егер ақпарат алмасудың құжатсыз тәсілін қолдану мүмкін болмаса немесе қиын болса, хат алмасу қолданылады. Ақпаратты шұғыл жеткізу қажет болған жағдайда жедел хаттар немесе телефонограммалар әзірленеді.

Басқа құжаттар және классификаторлар

Ұйымдар өз құзыретін айқындайтын ережелер мен актілер негізінде басқа да құжаттарды шығарады: жұмыс жоспарлары, есептер, прейскуранттар, стандарттар, жарғылар, ережелер, қағидалар және т.б. Бұл құжаттар құжаттаманы басқару классификаторларында көрсетіледі.

Құжаттаманы біріздендіру және стандарттау

Біріздендірілген құжаттау жүйесі деген не?

Құжаттаудың біріздендірілген жүйесі — бірыңғай тәртіп, талап және стандарт негізінде жасалып, белгілі бір сала қызметін басқаруға қажетті ақпараттарды қамтитын құжаттама жүйесі.

Қай салада болмасын, маманның кәсіби деңгейін айқындайтын маңызды факторлардың бірі — құжаттау жүйесін білуі.

Мемлекеттік стандарт және жүйелер саны

6.10.1–88 мемлекеттік стандарты «Құжаттаманың біріздендірілген жүйелері. Негізгі ережелер» бойынша құжаттаманың 16 біріздендірілген жүйесі белгіленген.

  • Жоспарлық
  • Есеп-статистикалық
  • Бастапқы есеп
  • Қаржы және бухгалтерлік есеп
  • Ақшалай есеп айырысу
  • Ұйымдық-өкімдік
  • Баға белгілеу жөніндегі
  • Материалдық-техникалық жабдықтау және өткізу жөніндегі
  • Сауда жөніндегі
  • Сыртқы сауда жөніндегі
  • Құрылысқа арналған жобалау жөніндегі
  • Өнертабыстар мен жаңалықтар жөніндегі
  • Әлеуметтік қамсыздандыру жөніндегі
  • Еңбек және әлеуметтік мәселелер жөніндегі
  • Жедел жоспарлау және көлік торабы жұмысын басқару жөніндегі
  • Халықтың тұрмыс қажетін өтеу жөніндегі

Ұйымдық-өкімдік құжаттама: ең кең таралған топ

Күнделікті қызметте ең жиі қолданылатын құжаттар тобы — ұйымдық-өкімдік құжаттар. Оларды жасауға, ресімдеуге және өңдеуге қызметкерлердің басым бөлігі белгілі дәрежеде қатысады (жеке құрам бойынша құжаттар, бұйрықтар, анықтамалар, хаттамалар және т.б.).

СТРК 1042–2001 стандарты ұйымдық-өкімдік құжаттаманы біріздендіруге ерекше назар аударып, ұйымдық-басқару міндеттерін орындауға пайдаланылатын құжаттардың құрамы, мазмұны, құрылымы және ресімделуіне қойылатын талаптарды белгілейді.

Табель және құжаттарды оңтайландыру

Құжат нысандарын таңдауды жеңілдету, санын азайту және бірізге түсіру үшін ұйымдар өз қызметі мен міндеттерін орындауға қажетті әрі жеткілікті құжаттардың салалық табелін жасайды. Табельге дәстүрлі құжаттар да, есептеу техникасы арқылы жасалатын құжаттар да енгізіледі.

Табельді жүргізу және оған өзгерістер енгізу құжаттама басқармасы қызметі арқылы жүзеге асырылады. Табельде көрсетілмеген құжаттарды әзірлеуге тыйым салынады.

Құжаттардың заңды күшін, жедел әрі сапалы орындалуын, іздестірілуін және өңдеуге қолайлылығын қамтамасыз ету үшін стандарт талаптары сақталуы тиіс.

Жаңа сабақты бекітуге арналған сұрақтар

  • Ақпаратты жедел беру қажет болған жағдайда қандай құжаттар әзірленеді?
  • Құжаттаудың біріздендірілген жүйесі дегеніміз не?
  • Қаулылар мен шешімдер — алқалық басқару ұйымдары қабылдайтын қандай құжаттар?
  • 6.10.1–88 мемлекеттік стандарты бойынша құжаттаманың біріздендірілген қанша жүйесі белгіленген?

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

Оқулық: 11–15-беттер.

Бағалау

Оқушылардың сабақтағы белсенділігі, жауаптарының дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.

Сабақ аяқталды. Сау болыңыздар!