Күзде түсер жапырақ
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, Бейнеу гимназиясының бастауыш сынып мұғалімі — Оразалы Ақмарал. Бұл жоспар «Жапырақ» тақырыбы бойынша аралас, зерттеу форматындағы сабаққа арналған.
Сабақтың мақсаты
- Жапырақтың өсімдік тіршілігіндегі маңызы мен қызметтері туралы кеңірек түсінік қалыптастыру; өсімдіктің адам өміріндегі пайдасын әңгімелеу.
- Оқушылардың дүниетанымын, ой-өрісін кеңейтіп, пәнге қызығушылығын арттыру.
- Қоршаған ортаны қорғауға баулу арқылы экологиялық тәрбие беру.
Сабақтың міндеттері
Сұрақтарға жауап беру арқылы тақырыпты зерттеуге және талдауға машықтандыру; оқушыны өз көзқарасын, пікірін еркін білдіруге бейімдеу.
Ресурстар мен формат
- Көрнекіліктер: оқулық, интерактивті тақта, слайд.
- Түрі: аралас, зерттеу сабағы.
- Әдіс-тәсілдер: әңгімелеу, сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, шығармашылық жұмыс.
- Пәнаралық байланыс: ана тілі, қазақ тілі, математика, бейнелеу өнері.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Шырылдады қоңырау —
Біз сабақты бастаймыз.
Партамызға отырып,
Өзара көз тастаймыз.
Жаңа білім алуға
Алға қадам жасаймыз.
Алға қадам жасау үшін өткен тапсырманы еске түсіреміз.
2) Үй тапсырмасын тексеру
2–3 оқушыдан сұрау арқылы үй тапсырмасы тексеріледі, кейін қысқа бекіту жұмысы жүргізіледі.
Ойын: «Қай гүлді ұнатасың?»
- Өсімдіктің тіршілігі үшін қандай жағдайлар қажет?
- Сабақ өсімдікке не үшін қажет?
- Қандай жемістің сабағы жұмсақ әрі иілгіш болып келеді?
3) Жаңа сабаққа кіріспе: «Жас ғалым» сценарийі
Оқушылар өздерін Алматы қаласындағы С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік аграрлық университетін тәмамдағандай сезінеді: бүгіннен бастап — «Жас ғалым». Бірақ бұл атаққа жету үшін бірнеше тапсырмадан сүрінбей өту қажет.
Жұмбақ
Тал басында тізіліп,
Ізінен оның үзіліп,
Он жапырақ тұр еді.
Түсті тағы екеуі.
Жел соқты да үзіліп,
Тұр әлі де ілініп,
Ұшып кетті біреуі.
Жапырақтың нешеуі?
Жауабы: 7 жапырақ. Одан кейін 7-ден 1-ге дейін кері санау арқылы тақтадан жапырақ суреті ашылады.
Сабақтың тақырыбы: Жапырақ.
4) Негізгі мазмұн: жапырақ туралы түсінік
Неге жапырақ маңызды?
- Жапырақ — өсімдіктің маңызды мүшесі.
- Су мен еріген тұздар тамырдан сабақ арқылы жапыраққа жеткізіледі.
- Өсімдік жапырақ арқылы тыныс алады.
- Артық су жапырақ арқылы буланып, өсімдікті салқындатады.
«Шебер аспазшы» ұғымы
Жапырақты «шебер аспазшы» деуге болады: күн сәулесінің жарығы мен жылуының әсерінен жапырақта ауа мен судан қант пен крахмал түзіледі.
Жапырақ — өсімдіктің сәні: оның пішіндері алуан түрлі (ромб тәрізді, жұмыртқа тәрізді, саусақ тәрізді, қауырсын тәрізді, дөңгелек және т.б.).
Құрылымы мен өзгерісі
- Жапырақ сағақтан және кеңейген бөлігі — тақтадан (алақаннан) тұрады.
- Жапырақ ұшынан бастап өседі.
- Жасыл түс беретін пигмент — хлорофилл.
- Күзде күн салқындап, топырақ тоңазиды; қорек пен жылу азайғандықтан жапырақтың түсі жасылдан сары-қоңырға өзгереді.
5) Оқулықпен жұмыс
Мәтінді іштей оқу, кейін тізбектей (кезекпен) дауыстап оқу.
6) Дәптермен жұмыс
Күннің жадын жазу. Тірек сөздер:
7) Практикалық бөлім: сұрақтар мен жауаптар
1) Күзде жапырақтың бәрі жерге түсе ме?
Жоқ. Жапырақтың тіршілік ету ұзақтығы бірнеше айдан 15 жылға дейін созылуы мүмкін. Мысалы, шыршаның жапырақтары шамамен 5 жыл, ал қарағайдікі 2–3 жыл тіршілік етеді.
2) Күзде жапырақтар неліктен сарғаяды?
Күн салқындап, топырақ тоңазиды. Өсімдік суды аз сіңіреді, ал жапыраққа қажетті жылу мен жарық мөлшері кемиді. Соның салдарынан жасыл түс әлсіреп, жапырақ сары-қоңыр реңкке ауысады.
3) Жерге түскен жапырақтың қандай пайдасы бар?
Түскен жапырақтар қыста өсімдік тамырын суықтан қорғайды. Сонымен қатар оларды жинап, жерге көміп топыраққа араластырса, топырақ құнарланады.
4) Жапырақтың құрылысы қандай?
Жапырақтың сағағы болады — ол жапырақты сабаққа жалғайды. Кеңейген бөлігі алақаны немесе тақтасы деп аталады.
8) Шығармашылық жұмыс
1-қатар
Өсімдік туралы мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер айту.
2-қатар
Күз мезгілі мен жапырақ туралы өлең жолдарын айту.
3-қатар
Жапырақтың суретін салу.
9) Сергіту сәті
Қимылмен көрсетіп, бірге айтуға арналған шағын тақпақ:
Тақ-тақ-тақ,
Біз айтамыз тақпақ.
Рақ-рақ-рақ,
Күзде түсер жапырақ.
Қол-қол-қол,
Күзде егін мол.
Тоқ-тоқ-тоқ,
Шыбын-шіркей жоқ.
10) Зерттеу жұмысы және тілдік ойын
Тәжірибе
Қураған және жасыл жапырақтарды салыстыруға арналған тәжірибе жасалады.
Қажетті құралдар: қайшы, жапырақ, сулық қағаз.
Ойын: «Тез ойла, сөз ойла!»
Шарты: «жапырақ» сөзінен жаңа сөздер құрастыру.
11) Қорытынды сұрақтар
- Бүгін біз немен жақынырақ таныстық?
- Жапырақтың қызметі мен пайдасы қандай?
- Жапырақтың құрылысын атап бер.
12) «Ой қозғау» стратегиясы: Менің үлесім
«Мен өсімдіктерді қорғау үшін…» тақырыбында оқушылар өз ұсыныстарын айтады.
Мысал жауаптар
- Ағаштардың діңдерін әктеймін.
- Тыңайтқыш беремін.
- Уақтылы суарып, күтіп-баптаймын.
Ағаш көркі — жапырақ. Ағашқа әдемілік беретін де — жапырақ.
Қазақстан Республикасының Қоршаған ортаны қорғау туралы заңында табиғатты қорғау және таза ұстау — әр адамның міндеті екені атап көрсетіледі. Ауылды көркейту бағытындағы «Жасыл ел» бағдарламасы біздің ауданымызда да жүзеге асуда.
Келешекті көркейтетін — сендер. Айналаны көгалдандыруға қатысайық. Табиғатты қорғайық. Өсімдіктерді көбірек өсірейік.
Ортақ уәде
Табиғатым тамаша,
Көз тоймайды қараса.
Табиғатты қорғаймыз,
Жаман бала болмаймыз!
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Оқушылардың жұмысы бағаланып, белсенді қатысқандар дипломмен марапатталады.
Үйге тапсырма
Мәтінді оқу, мазмұндау.