Қазақша рефераттар

Оттектің физикалық қасиетін сипатта

Сабақтың мақсаты

Оқушыларға сутек туралы жалпы сипаттама беру, оның жер бетіндегі маңызды қосылыстардың бірі екенін түсіндіру. Сутектің физикалық және химиялық қасиеттерін, қолданылуын, сондай-ақ оны алудың бірнеше тәсілін меңгерту. Жаңа ұғымдарды нақтылап, оқу талаптарына сай білімді жүйелі түрде дамыту.

Дамытушылық мақсат

  • Саналы ойлау мен тәжірибелік дағдыларды жетілдіру.
  • Бақылау нәтижесінен дұрыс қорытынды шығару.
  • Реакция теңдеуін жазып, типін анықтай білу.

Тәрбиелік мақсат

  • Жүйелі ойлап, саналы түрде жауап беруге үйрету.
  • Химия тілінде сауатты сөйлеу мәдениетін қалыптастыру.
  • Шығармашылық қабілеттерін дамыту.

Сабаққа кіріспе: «Мені тап»

Мен судың арғы тегімін,
Серігімін оттек атты серінің.
Ежелден ең жеңіл газбын,
Оттектен де жеңілмін.
Жер бетінде 1% ғана тарағам,
Ғаламшарда 92% үлесім бар.
Көмірде, мұнайда, газда боламын,
Болашақта өзім отын бола аламын.

Бұл жұмбақтың жауабы — сутек.

Пысықтау сұрақтары (үй тапсырмасы)

Тақырып: Оттектің жалпы сипаттамасы

  • Оттектің жалпы сипаттамасын айтыңдар.
  • Оттектің физикалық қасиеттерін сипаттаңдар.
  • Оксидтер дегеніміз не?
  • MnO2, MnO3, NO, NO2, Cr2O3, CrO3, CuO, Cu2O, Na2O, P2O3, P2O5, SO2, SO3 оксидтерін халықаралық атаулар бойынша екі тәсілмен атаңдар.
  • Оттектің қолданылуын және O2-нің табиғаттағы айналымын түсіндіріңдер.
  • Оттектің аллотропиялық түрөзгерістерін атаңдар.
  • Жану реакциясы дегеніміз не?
  • Термохимиялық теңдеу дегеніміз не? Түрлерін атаңдар.
  • Реакцияның жылу эффекті деген не?

Сутек: периодтық жүйедегі орны

Негізгі деректер

Орны
1-орын
Таңбасы
H
Оқылуы
«аш»
Салыстырмалы атомдық массасы
1,008 (шамамен 1)
Жай зат күйі
H2

Таралуы және ашылу тарихы

  • Судың құрамындағы сутектің массалық үлесі: 11%.
  • Жер қыртысындағы массалық үлесі: 1%.
  • 1776 жылы ағылшын ғалымы Г. Кавендиш сутекті алды.
  • Сутектің жай зат екенін дәлелдеп, «гидрогениум» атауын ұсынған — француз ғалымы А. Лавуазье.

Сутектің физикалық қасиеттері

Тапсырма: сәйкестігін тап
  • Сутек — ең жеңіл газ (ауадан 14,4 есе жеңіл).
  • Түссіз, иіссіз, дәмсіз газ.
  • Қайнау температурасы: −252,6°C; балқу температурасы: −259,1°C.
  • Жылуөткізгіштігі жоғары.
  • Суда нашар ериді.
  • 150 атм қысымда жасыл түсті баллондарда сақталады.
  • Ауамен араласқанда қопарылғыш қоспа түзеді.

Сутектің алынуы

Сутек өндірісте де, зертханада да кең қолданылады. Сондықтан оны алудың бірнеше тиімді тәсілі бар.

Өнеркәсіптік әдістер

1) Суды электр тогымен айыру (электролиз)

2H2O → 2H2 + O2

2) Метанның су буымен әрекеттесуі (жоғары температура)

CH4 + 2H2O → CO2 + 4H2 (−165 кДж)

Бұл процесте бірден таза сутек бөлінбейді: бастапқыда сутек пен көмірқышқыл газдың қоспасы түзіледі.

Зертханалық әдістер

Зертханада сутекті белсенді металдарды сұйытылған қышқылдармен әрекеттестіріп алады (Mg, Zn, Fe және т.б.).

Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2

Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2

Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2

2Na + 2H2O → 2NaOH + H2

Қауіпсіздік және газдың тазалығын тексеру

Сынауықта жиналған сутекті жанып тұрған спиртшамға жақындатқанда, таза сутек «па» деген дыбыс шығарып жанады. Егер сынауықта сутекпен бірге оттек немесе ауа қоспасы болса, ащы ысқырған дыбыс естіледі.

Зертханада сутек алуға жиі қолданылатын арнайы құрылғы — Кипп аппараты.

Сутектің химиялық қасиеттері

Тапсырма: графикалық диктант

Сутек молекуласының құрылысы қарапайым болғанымен, байланысы берік. Қыздырғанда оттекпен өте қарқынды әрекеттесіп, көп жылу бөледі. Жану нәтижесінде су түзіледі.

Негізгі реакция

2H2 + O2 → 2H2O + Q

Ескерту: сутек пен ауаның қоспасы жарылғыш болуы мүмкін, сондықтан тәжірибелер қауіпсіздік ережелерімен қатаң орындалады.

Лабораториялық тәжірибе

Жұмыс форматы

  • Бақылау жүргізу
  • Зерттеу нәтижесін талдау
  • Сұрақ-жауап арқылы қорытындылау

Қорытынды

Бұл сабақта сутектің периодтық жүйедегі орны, табиғатта таралуы, физикалық және химиялық қасиеттері, сондай-ақ оны алудың өнеркәсіптік және зертханалық тәсілдері қарастырылды. Негізгі мақсат — оқушының бақылау арқылы дәлелдеп, теңдеу жазып, реакция типін анықтай алу дағдысын қалыптастыру.