Сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыруда ескеретін жайттар
Сыныптан тыс жұмыстар: мәні мен ұйымдастыру қағидалары
Сыныптан тыс жұмыстар — оқушының сабақта алған білімін тереңдетіп, дағдысын шыңдайтын, қызығушылығын оятатын және тұлғалық дамуын қолдайтын маңызды бағыт. Ол жүйелі жоспарланса, оқу үдерісін мазмұнды етіп, оқушының шығармашылық әлеуетін ашуға мүмкіндік береді.
Ұйымдастыруда ескерілетін негізгі жайттар
- Сабақпен сабақтастық: жұмыс оқушының сабақта меңгерген білімі мен дағдыларына сүйеніп ұйымдастырылады.
- Оқушы бастамасы: іс-әрекет оқушының ынтасынан басталып, жеке қажеттілігін өтейтін бағытта жүргізілуі керек.
- Қызығушылықты арттыру: әсіресе математикаға деген ынтаны күшейтуге қызмет етуі тиіс.
Мақсаты
- Оқушылардың шығармашылық ізденісін дамыту.
- Өзіндік қабілеттерін жетілдіру.
- Қоғамдық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру.
Міндеттері
- Алған білімді әрі қарай жетілдіру.
- Білімді тереңдету қабілетін шыңдау.
- Белсенділік пен қызығушылықты арттыру.
- Оқушылардың өзара қарым-қатынасын дамыту.
- Еңбектенуге және ізденуге ынталандыру.
Талаптары
Оқушы қабілетін ескеру
Тапсырма деңгейі оқушының мүмкіндігі мен қызығушылығына сай болғаны маңызды.
Білім мен тәрбиенің байланысы
Танымдық мақсат пен тәрбиелік құндылық қатар жүруі керек.
Ой еркіндігі
Оқушы өз ойын дәлелдеп, түрлі шешім ұсынуға мүмкіндік алуы тиіс.
Күтілетін нәтиже
- Жұмысын өз бетінше жоспарлауға үйренеді.
- Орындау тәртібін түсінеді.
- Мұғалім нұсқауын тыңдап, дұрыс орындауға дағдыланады.
- Өз жұмысына қорытынды жасауға үйренеді.
- Тіл байлығы артып, ойлау қабілеті дамиды.
Сыныптан тыс жұмыстардың түрлері (математикаға бағытталған мысалдар)
Сыныптан тыс жұмыс мазмұны әртүрлі дағдыны дамытуды көздей алады: тілдік икемділік, есеп шығару машығы, зейін тұрақтылығы, тапқырлық, кеңістіктік қиял және қисынды ойлау.
Тіл ширатуға
Математикалық санамақтар, жаңылтпаштар, мақал-мәтелдер.
Есеп дағдыларын жетілдіруге
Лабиринттер, сиқырлы фигуралар, арифметикалық шытырмандар, танграмдар.
Зейінді шоғырландыруға
«Фигуралар санын анықта», «Айырмашылығын тап», «Үзбей жүргіз», «Ұқсастығын тап» сияқты тапсырмалар.
Тапқырлық пен дүниетанымды арттыруға
Жұмбақтар, өлең-есептер, математикалық фокустар, сөзжұмбақтар, логикалық есептер.
Кеңістіктік қиял және қисынды ойлауды дамытуға
Геометриялық конструкторлар, мозайка бөлшектерін табу, ребустар (соның ішінде арифметикалық ребустар), таяқшалардан фигура құрастыру тапсырмалары.
Педагогикалық көзқарас және мотивация
Орыстың ұлы педагогы В. А. Сухомлинский: «Мектептің басты міндеті — әрбір адамның дарындылығын ашу, оның толыққанды шығармашылық, интеллектуалдық еңбек жолын бағдарлау; әрбір оқушының дарынын дөп басып тауып, аша түсу, қастерлеу» — деген.
Бұл ой сыныптан тыс жұмыстың құндылығын нақтылай түседі: дарын мен қабілет тұрақты оқу мен шығармашылық әрекет арқылы дамиды.
Бала өмірге қандай дарынмен келсе де, оқусыз және шығармашылық ізденіссіз толық дамуы қиын. Дұрыс ұйымдастырылған сабақ ой-өрісті кеңейтеді, ал мұғалім оқушылардың ойлау белсенділігін арттырып, білімге құштарлықты оятқанда ғана мақсат нәтижелі болады.
Қызығушылықты қалыптастырудың тиімді тәсілдері көп: сабақ барысындағы жарыстар, эстафеталар, олимпиадалар және басқа да белсенді форматтар. Оқушы пәнге қызықса, білімді игеру жеңілдеп, ғылымға құрмет сезімі қалыптасады.
Сондықтан қоғам сұранысына сай тұлға қалыптастыру үшін оқу үдерісін жетілдіре отырып, оқушының шығармашылық іс-әрекетін дамыту — бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің бірі.
Математикалық олимпиадалар: тәжірибе, тарих және бағыт
Соңғы жылдары Қазақстанда әртүрлі математикалық олимпиадалар кеңінен өткізіліп келеді: дәстүрлі, дәстүрлі емес, сырттай және т.б. Дәстүрлі олимпиадалар әдетте бес кезеңнен тұрады: мектепішілік, аудандық, облыстық, аймақтық, республикалық.
Сонымен қатар 3–10 сынып оқушыларына арналған ойлау қабілетін арттыратын республикалық және аймақтық «Ақбота», «Кенгуру» сияқты математикалық конкурстар да ұйымдастырылады. Мұндай сайыстар оқушылар арасынан математикалық дарынды балаларды байқап, іріктеуге мүмкіндік береді.
Алғашқы олимпиада
Оқушылар арасындағы алғашқы математикалық олимпиада 1894 жылы Венгрияда өтті.
ТМД кеңістігінде
ТМД елдерінде алғашқы олимпиада 1934 жылы Ленинградта (қазіргі Санкт-Петербург) ұйымдастырылды.
Қазақстанда
Қазақстан бойынша тұңғыш математикалық олимпиада 1963 жылы Алматы қаласында өтті.
Оқушыларды олимпиадаға дайындау: практикалық нұсқаулар
Олимпиадада көбіне стандарттан тыс тапсырмаларды шығармашылықпен шеше алатын, математикаға бейімі жоғары және пәнді тереңдетіп оқитын оқушылар нәтижеге қол жеткізеді. Демек, даярлықтың басты бағыты — математикалық бейімділікті дамыту және ойлау мәдениетін жетілдіру.
Сабақтағы жұмыс
- Мұғалім проблемалық жағдай тудыра білуі керек: негізгі есептер шешілгеннен кейін стандарттан тыс есеп ұсыну.
- Берілген есепке ұқсас есеп тауып келуге немесе жаңа есеп құрастыруға тапсырма беру.
- Күрделірек деңгейдегі (мысалы, «С» тобы) есептерді шығаруға бағыт-бағдар ұсыну.
Жеке (дара) даярлық
Математикадан жоғары нәтиже көрсететін оқушыны дайындауда жеке жұмыс ерекше орын алады. Ол оқушының әлсіз тұстарын түзеп, күшті қырын тереңдетуге, тұрақты жаттығу мен кері байланысты қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.