Қазақша рефераттар

Біржан келіп

Сабақтың тақырыбы

«Біржан мен Сара» айтысы

Сабақтың мақсаты

  • Айтыс туралы түсінікті кеңейту.
  • Біржан мен Сара өмірі және айтыс тарихы туралы мәлімет беру.
  • Айтыстың көркемдік ерекшелігін ашу.
  • Адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеу.

Көрнекілік

  • Бейнесуреттер.
  • «Біржан сал» кинофильмінен үзінді.
  • Венн диаграммасы.

Әдебиет теориясы

Метафора Ирония Сарказм

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың назарын сабаққа аудару, жұмыс форматын белгілеу.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Сұрақ қою арқылы өткен тақырыпты еске түсіру:

  1. 1.Айтыс дегеніміз не?
  2. 2.Айтыстың қандай түрлері бар?
  3. 3.Ақындар айтысының ерекшелігі неде?

Жаңа сабақ

Тақырып: «Біржан мен Сара» айтысы.

Көрсетілім

«Біржан сал» кинофильмінен үзінді көру.

Мазмұндық кіріспе: екі ақынның бейнесі

Киноүзінді арқылы елге сыйлы, қадірлі Біржанның бейнесі айқын көрінеді: халық оны әрдайым күтіп, қонақ еткен. Біржан жастайынан алмас қылыштай жарқылдап өсті. Оның бойындағы әншілік, айтыскерлік, ақындық өнер және сал-серілік қасиет атақ-даңқын асырды.

Негізгі ой

Халық «Біржан көрші ауылға келіпті» дегенді естісе, ақ тайлы-тұяғы қалмай барып, Біржан әнін өз аузынан естуге құмартқан.

Біржан Жетісу өңірінде Сара атты әрі әнші, әрі атақты ақын қыздың бар екенін естиді. Сара Тастанбекқызы әкесі ерте қайтыс болып, жастайынан жоқшылықтың тауқыметін тартады. Ол сауықшыл ортада — домбырашы, күйші, әнші, ақындар арасында өседі. Сол өңірден Мөлкебай қобызшы, Түбек ақын сияқты өнерпаздар шыққан.

Сара 13 жасынан домбыра ұстап, шаршы топқа түседі. Сара жайында естіген Біржан қасына жолдастарын ертіп, Сараның еліне келеді. Екі ақын бірін-бірі көрмесе де, сырттай танысып, жүздесуді аңсаған. Сараның қажы ауылына кеткенін естіген соң, оны іздеп шығады. Біржан келіп: «Бұл үйде Сара бар ма, шықсын бері» деп хабар салады. Жұрт жиналып, осылайша екі ақынның айтысы басталады.

Айтыстан үзінді тыңдау

Біржан

Мейрамбек (оқушы)

Сара

Жанерке (оқушы)

Талдау сұрақтары

Айтысты тыңдағаннан кейін сұрақ қою арқылы талдау жүргізіледі:

  1. 1.Біржан мен Сара айтысында қандай әлеуметтік мәселе көтеріледі?
  2. 2.Айтыста екі ақынның адамгершілік қырлары қалай көрінеді?
  3. 3.Біржан өзін қалай сипаттайды?
  4. 4.Сараның өз бейнесін танытқан ақындық шеберлігі неден байқалады?
  1. 5.Жиенқұл айтыста қалай бейнеленеді?
  2. 6.Біржанның мақсаты Сараны кемсіту ме, әлде басқа ой бар ма?
  3. 7.Айтыста заманның қандай шындығы көрініс табады?

Көркемдік ерекшелігін ашу

Бұл айтыстың тілі анықтық, тазалық, дәлдік тұрғысынан қазақ поэзиясының төрінен орын алады. Сабақта көркемдегіш құралдарды нақты мысалдар арқылы танып, олардың әсерін талдау ұсынылады.

Дәптермен жұмыс: эпитеттік метафора

Ақиық, мұзбалықпын жерге түспес,

Кең қолтық арғымақпын алқымы іспес.

Ирония мен сарказмды табу

Сөйлемнің сыртқы құрылысы көркем, асыра мақтауға құрылғанымен, ішкі мазмұны Жиенқұлдың шынайы бейнесін ашып береді. Сарказм — ашық әшкерелеу тәсілі.

Қонжиып мінер Құла жорға барса,

Келе ала ма сол шірігің қорғаласа.

Қосымша материал

Бейнесуреттерді тамашалау

М. Төлебаевтың «Біржан – Сара» операсынан:

  • Біржан рөлінде — С. Қожамқұлов
  • Сара рөлінде — К. Байсейітова

Сабақты қорытындылау

Венн диаграммасы арқылы Біржан мен Сараның ортақ және дара сипаттарын салыстыра қорытынды жасау.

Негізгі түйін

«Біржан – Сара» айтысының өзекті идеясы — әйелдің бас бостандығы. Көркемдігі жағынан айтыс үлгілерінің ішіндегі ең таңдаулыларының бірі.

Бағалау және келесі тақырып

  • Оқушылардың жауаптары мен талдау жұмысына қарай бағалау.
  • Келесі тақырыпты хабарлау.