Жүйелік тақшаның эволюциясы
Процессор разъемы: үйлесімділіктің өзегі
Аналық тақшаның «жүрегі» — процессор разъемы. Алғашында кең тараған шешімдердің бірі Socket 7 болды. Осы разъем арқылы көптеген процессорлар қолданылды: AMD K5, K6, K6-2 (шамамен 75–450 МГц аралығы), сондай-ақ Pentium және Pentium MMX (66–233 МГц). Бұдан бөлек, VIA сияқты өндірушілердің де үйлесімді процессорлары кездесетін.
Slot 1 және Slot A
Intel өз Pentium II, Celeron, Pentium III процессорлары үшін Slot 1 форматын қолданды. Кейін AMD жауап ретінде Slot A разъемын жасап, оны Athlon және Duron үшін ұсынды (шамамен 700 МГц-ке дейін).
Socket кезеңінің қайта оралуы
Уақыт өте socket-типтегі шешімдер қайтадан басым болды: Intel жағынан Socket 370, AMD жағынан Socket A. Socket 370 үшін VIA (Cyrix) және Transmeta (Crusoe) процессорлары да шығарылды, бірақ өнімділігі жоғары болмады; негізгі артықшылығы — төмен қуат тұтынуы.
Pentium 4 разъемдары
Pentium 4 үшін Intel жаңа разъемдар енгізді: алдымен Socket 423, кейін оны Socket 478 алмастырды. Бұл платформаларда жиіліктер шамамен 600–2000 МГц диапазонында өзгеріп отырды.
Жүйелік шина: өнімділікке әсер ететін негізгі сипаттама
Жүйелік шинаның жиілігі — аналық тақшаның маңызды параметрлерінің бірі. Ескі тақшаларда ол 66 МГц болса, кейін 100, 133, 200 және 266 МГц деңгейіне дейін өсті. Процессор ядросының жиілігі әдетте шинаның жиілігінен жоғары болады — бұл көбейткіш (multiplier) есебінен іске асады.
Мысал
Pentium II — 100 МГц шина
Мысал
Pentium III — 133 МГц шина
Мысал
Pentium IV — 400 МГц шина
Athlon және Duron жүйелерінде шина жиілігі жиі 200–266 МГц аралығында өзгеріп отырды.
Intel мен AMD шиналарының айырмашылығы
Intel тақшаларында процессорға арналған көбіне бір ғана 100/133/400 МГц канал қарастырылды, сондықтан мультипроцессорлық мүмкіндігі шектеулі болды.
AMD платформаларында екі 100/133 МГц канал кездесетін, бұл мультипроцессорлық мүмкіндікті жақсартып, жалпы жылдамдықты арттыруға әсер етті.
Кеңейту слоттары: құрылғыларды қосу мүмкіндігі
Кеңейту слоттарының негізгі үш түрі бар: AGP, PCI және ISA. ISA — ескірген стандарт және іс жүзінде қолданудан шықты. PCI әлі де кең таралған: ол арқылы ішкі модемдер, ТВ-тюнерлер, дыбыстық карталар және басқа да құрылғылар қосылады. Ал AGP көбіне видеоадаптер/видеожад жұмысына бағытталғандықтан, жоғары жылдамдық ұсынады.
ISA
Ескі стандарт, қазіргі жүйелерде сирек.
PCI
Көп құрылғылар үшін әмбебап әрі кең таралған.
AGP
Видео үшін, жоғары өткізу қабілетімен ерекшеленеді.
Жедел жад: түрлері және үйлесімділік
Аналық тақшаны таңдағанда жедел жадтың түріне, слот санына және ең жоғары қолдайтын көлеміне назар аудару керек. Ол кезеңде жадтың үш негізгі түрі кең таралды: SDRAM (DIMM), DDR (DIMM) және RDRAM (RIMM).
SDRAM (DIMM)
Көп процессор түрлерімен үйлесімді және әдетте ең қолжетімді.
DDR (DIMM)
Көбіне Athlon платформаларында қолданылды: жылдам және бағасы орташа сегментте.
RDRAM (RIMM)
Pentium 4 жүйелеріне бағытталған: ең жылдам, бірақ ең қымбат. RIMM модульдерін орнатқанда жиі жұптап қою қажет, себебі жад екіканалды режимде бірден жұмыс істей алады (шамамен 1600 МБ/с деңгейіне дейін). Егер барлық слот толмаса, кей тақшаларда бос орындарға арнайы «заглушка» (terminator) қою талап етіледі.
IDE интерфейстері: диск пен жетектерді қосу
Флоппи-дискіжетек, CD-ROM және қатты дискіні қосу үшін IDE интерфейс разъемдары қажет. Қатты диск үшін Ultra ATA/100 разъемын қолдану тиімді. Оның нақты орналасуын тақша нұсқаулығынан қарап алған дұрыс. CD-ROM үшін кез келген 40-контактілі разъем жарайды, ал флоппи үшін жеке 34-контактілі разъем қолданылады — бұл стандарт ұзақ уақыт бойы өзгермей келгендіктен, оны табу оңай.
Чипсет және «сол/оң мост»: жүйенің логикасы
Аналық тақша архитектурасында сол және оң мост маңызды рөл атқарады. Негізінен бұл жүйелік шинаның жұмысын ұйымдастыратын негізгі түйіндер болғандықтан, әсіресе сол мостқа мұқият қараған жөн. Кей конфигурацияларда сол мост құрамында дыбыстық және видеожүйе компоненттері де кездесуі мүмкін. Ал оң мост көбіне IDE арналары және енгізу/шығару интерфейстерімен байланысты міндеттерді атқарады.
Артқы панель порттары және басқару разъемдары
Тақшаның артқы панелінде әдетте 2 PS/2 порты (пернетақта мен тінтуір үшін), 2 немесе одан көп USB порты (жоғары жылдамдықпен ерекшеленеді), COM порттары және LPT порты (принтер мен сканер үшін) орналасады.
Алдыңғы панель және қоректендіру сымдары
Сондай-ақ RESET, TURBO, ON/OFF батырмаларына арналған разъемдар болады. Процессор, CD-ROM, флоппи және кулер сымдарының дұрыс қосылуына ерекше назар аударыңыз: қоректендіру мен басқару пиндерінің орналасуы әр тақшада әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан нақты сәйкестікті міндетті түрде нұсқаулықтан тексерген дұрыс.
Форм-фактор және өндірушіні таңдау
Форм-фактор бойынша ATX тақшалары кең таралған және жиі мүмкіндігі мол конфигурациялар ұсынады. Қазіргі таңда аналық тақшалардың бағасы қолжетімді болғандықтан, сапасы дәлелденген өндірушілерді таңдауға болады: ASUS, Abit, Iwill, MSI, Gigabyte және басқалар.
Нені есте сақтау керек
- Алдымен процессор разъемын және чипсет үйлесімділігін тексеріңіз.
- Жад типі/слот саны болашақ жаңартуға тікелей әсер етеді.
- Қажетті құрылғылар үшін PCI/AGP және IDE разъемдарының жеткілікті болуын қадағалаңыз.
- Порттар мен алдыңғы панель пин-аутын нұсқаулықпен міндетті түрде салыстырыңыз.