Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресі
Мақсат, міндеттер және күтілетін нәтижелер
Мақсаты
Оқушыларды Жоңғар империясының тарихымен таныстыру; қазақ жеріне шапқыншылығының ауыр зардаптарын көрсету; басқыншыларға қарсы халықтық күрес туралы түсінік қалыптастыру.
Міндеттері
- Білімділік: жоңғарлардың басқыншылық соғыстарын талдау, қазақ халқының тәуелсіздігі мен дербестігін сақтаудағы күресінің тарихи маңызын түсіндіру.
- Дамытушылық: шығармашылық жұмыс нәтижесін көрсету арқылы ғылыми еңбектерді оқуға, ізденіске дағдыландыру; өздігінен жұмыс істеу дағдысын, ой-өрісті дамыту.
- Тәрбиелік: жан-жақты білімді болуға, жергілікті тұлғаларды тануға, елдің тарихи құндылықтарын құрметтеуге тәрбиелеу.
Негізгі акцент
Сабақ оқушыларға тарихи оқиғаларды дерек, карта және зерттеу жұмысы арқылы жүйелі түсіндіруге бағытталады: себеп — оқиға — салдар — қорытынды.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
- Оқу құралдарының толықтығын және сабаққа дайындықты тексеру.
II. Білімді қабылдауға даярлау (қызығушылықты ояту)
«Жау жүрек мың бала» фильмінен қысқа бейнесюжет көрсетіледі. Бейнематериал негізінде тақырып ашылып, оқушылар бүгінгі сабақтың мазмұны туралы болжам жасайды.
Талқылау сұрағы: Бейнесюжет қандай тарихи жағдайды меңзейді және қазақ қоғамының бірігу қажеттілігін қалай көрсетеді?
III. Жаңа білімді меңгерту
Тақырып үш өзекті блок арқылы қарастырылады: жоңғар мемлекетінің құрылуы мен шапқыншылығы, қазақ халқының қарсы күресі және жоңғар мемлекетінің күйреуі.
1) Құрылу және шапқыншылық
- Жоңғар хандығының құрылуы.
- Аягөз шайқасы.
- «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама».
- Аңырақай шайқасы.
Оқыту құралы: карта және тірек-сызба. Лекция материалдары гиперсілтеме арқылы кезең-кезеңімен ашылады.
2) Қарсы күрес және батырлардың рөлі
Мұғалім қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы күресін жүйелі баяндағаннан кейін, оқушылар Жетісу өңірінен шыққан батырлар туралы зерттеу жұмыстарын қорғайды.
Жетісу өңірінен шыққан батырлар
- Қарасай батыр
- Райымбек батыр
- Сатай батыр
- Бөлек батыр
- Сәмен батыр
3) Жоңғар мемлекетінің күйреуі
Мұғалім тірек-сызба негізінде жоңғар мемлекетінің ішкі дағдарысын және сыртқы соғыстардың ықпалын түсіндіреді.
IV. Жаңа білімді меңгеруді тексеру
Блиц-турнир: «Жылдар сөйлейді». Оқушылар берілген жылдарды тарихи оқиғалармен сәйкестендіреді.
Бағалау өлшемі: оқиға мен жылды дәл сәйкестендіру, себеп-салдарды қысқа әрі нақты түсіндіру, карта/сызбаға сүйеніп дәлел келтіру.
V. Жаңа білімді бекіту
Қорытындылау кезеңінде оқушылар негізгі ұғымдарды жинақтайды: жоңғар шапқыншылығының себептері, халықтың ұйымдасуы, бірлік идеясы және тарихи сабақ.
Қорытынды сұрақтар
- Жоңғар шапқыншылығы қазақ қоғамына қандай демографиялық және әлеуметтік зардап әкелді?
- Батырлар институтының тарихи маңызы неде?
- Аңырақай шайқасының нәтижесі қандай және ол бірлік идеясын қалай күшейтті?