Рентген сәулелерінің ашылуы
Сабақ туралы мәлімет
- Сынып
- 9-сынып
- Сабақтың тақырыбы
- Рентгендік сәулелер. Есептер шығару
- Сабақтың әдістері
- Сұрақ–жауап, баяндау, әңгімелесу
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ: өткен тақырыпты қайталау арқылы жаңа материалды өз бетімен меңгерту және бекіту
- Көрнекі құралдар
- Плакаттар, видеопроектор, презентациялар, оқулықтар
- Пәнаралық байланыс
- Биология, химия, медицина
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушыларға рентген сәулесінің ашылуын, негізгі қасиеттерін және өмірдегі қолданылуын түсіндіру.
Дамытушылық
Нақты әрі жүйелі ойлау дағдыларын дамыту, сабаққа қызығушылық пен ынтаны арттыру.
Тәрбиелік
Мақсатқа жету жолындағы жауапкершілікті күшейту, тазалық пен мәдениеттілікке тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім оқушылармен амандасып, сыныптың сабаққа дайындығын тексереді және қатысымды белгілейді.
2) Үй тапсырмасын тексеру (қайталау сұрақтары)
- Фотоэффект дегеніміз не?
- Фотоэффектінің қызыл шекарасы деген не?
- Эйнштейн формуласы қалай жазылады және нені білдіреді?
- Жарықтың дуализмі деген не?
- Фотон дегеніміз не?
3) Жаңа тақырыпты түсіндіру
Негізгі идея
Рентген сәулелерінің жұтылу дәрежесі заттың тығыздығына пропорционал. Осы қасиет арқылы адам ағзасының ішкі құрылымын бейнелеуге болады.
Медицинадағы қолданылуы
Рентген суреттерінде қаңқа сүйектері және жұмсақ тіндердегі өзгерістер анық көрінеді. Қазақстанда азаматтар жылына бір рет флюорографиядан өтуі тиіс: бұл әдіс өкпе мен кеуде қуысы ағзаларындағы ауруларды ерте кезеңде анықтауға көмектеседі.
Рентген сәулелерінің ашылуы (1895)
Рентген сәулелерін 1895 жылы неміс физигі Вильгельм Конрад Рентген ашты. Ол газ-разрядтық түтіктермен жұмыс кезінде ерекше құбылысты байқайды: разрядтық түтікшенің маңында тұрған, қара қағазға оралған фотопластина ағарып қалған.
Кейін Рентген барийдің платинацианиді сіңірілген экранның разрядтық түтікше жанында жарқырайтынын анықтайды. Түтікше мен экранның арасына қолын қойған сәтте экранда қолдың бейнесі пайда болып, сүйектер қара көлеңке ретінде айқын көрінген. Бұл — бұрын белгісіз, өтімді сәуленің бар екенін дәлелдейтін тәжірибе еді.
Рентген бұл сәулені бастапқыда X-сәулелер деп атады. Кейін ғылыми әдебиетте рентген сәулелері атауы орнықты.
Тәжірибелер нәтижесінде X-сәулелердің шапшаң электрондар ағыны (ол кезде катод сәулелері деп аталған) шыны түтіктің қабырғасына немесе басқа кедергіге соқтығысып, тежелген кезде пайда болатыны анықталды. Кейінгі зерттеулер бұл сәулелердің металдар секілді материалдардағы электрондарды тежегенде де туындайтынын көрсетті.
Бекіту бөлімі
Тақырыпты меңгеруді бекіту үшін рентген сәулелерінің қасиеттері мен қолданылуына байланысты есептер шығарылады.