Қазақша рефераттар

Ғарыш туралы теорияның негізін салушы кім

Физика–астрономиялық кеш

Ғарышқа саяхат

Бұл мәтін 7-сынып оқушыларына арналған сайыс-сабақ форматына құрылған. Мақсаты — ғарыш тақырыбы арқылы білімді бекіту, қызығушылықты арттыру және топпен жұмыс дағдыларын дамыту.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: пәнге қызығушылықты арттыру; мәліметтерді сайыс түрінде түсіндіру; алынған білімді қолдана білуге үйрету; білімді байқау және бақылау.
  • Дамытушылық: қызығушылықты ояту және күшейту; білім-дағдыларды дамыту; ізденіске ынталандыру.
  • Тәрбиелік: шапшаңдыққа, бірлесіп жұмыс істеуге, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.

Форматы

Сабақтың түрі
Физика–астрономиялық кеш
Өткізу әдісі
Сайыс-сабақ
Көрнекілік
Компьютер, интерактивті тақта

Кеш жүргізушісінің кіріспесі

Қайырлы кеш, қадірлі көрермендер, оқушылар мен ұстаздар! «Ғарышқа саяхат» ойын-сауық кешіне қош келдіңіздер. Бұл кешке 7-сынып оқушылары қатысады. Сайыс адамзаттың ғарышты игеруіне 52 жыл толуына орай ұйымдастырылған: 1961 жылғы 12 сәуірде Юрий Гагарин алғаш рет ғарышқа ұшты. Осы уақыт ішінде ғарыш саласы қарқынды дамып, көптеген зерттеулер мен сапарлар жүзеге асты.

Ойынның құрылымы

Бүгін біз белгісіз галактикалар мен ғаламшарларды, кометалар мен астероидтарды, жұлдыздар мен тұмандықтарды «ашуға» арналған танымдық сапарға шығамыз.

  1. 1-сайыс

    Викториналық сұрақтар

  2. 2-сайыс

    Суреттер сырын ашайық

  3. 3-сайыс

    Планеталар парады

  4. 4-сайыс

    Қызықты тәжірибелер

  5. 5-сайыс

    Бұл қай заң?

  6. 6-сайыс

    Формулалар жазайық

1-сайыс: Викториналық сұрақтар

Төмендегі сұрақтар оқушылардың астрономия және физика бойынша негізгі ұғымдарды қаншалықты меңгергенін тексереді.

1) Ең алғашқы қазақ ғарышкері

Тоқтар Әубәкіров

2) Дүниенің гелиоцентрлік жүйесін ұсынған астроном

Николай Коперник

3) Әлемнің геоцентрлік жүйесін ұсынған астроном

Клавдий Птоломей

4) Жердің Күннен ең алыстайтын нүктесі

Афелий

5) Ең алғаш ғарышқа ұшқан адам

Юрий Гагарин

6) Шоқжұлдыз деген не? Қандай шоқжұлдыздарды білесіз?

Аспандағы жұлдыздарды қамтитын белгіленген аймақ. (Мысалы, зодиак шоқжұлдыздары — 12.)

7) Эклиптика деген не?

Күннің аспан сферасындағы бір жыл бойы жүріп өтетін көрінерлік жолы.

8) Ең жақын жұлдыз

Күн

9) Күн жүйесі қозғалысы ілімін кім негіздеді?

Коперник

10) Жазғы күн тоқырауы қашан?

22 маусым

11) Қысқы күн тоқырауы қашан?

22 желтоқсан

12) Ғарыш туралы теорияның негізін салушы

К. Э. Циолковский

Ескерту: бастапқы мәтіндегі «22 шілде» қате болуы мүмкін; жазғы күн тоқырауы әдетте 22 маусымда болады.

2-сайыс: Суреттер сырын ашайық

Тақтада екі ғарышкердің суреті көрсетіледі. Оқушылар әр ғарышкер туралы қысқаша мәлімет береді: жетістігі, ұшу жылы, ғылыми/қоғамдық үлесі.

Бағалау өлшемдері

  • Нақты дерек пен жылдарды дұрыс айту
  • Ойды жүйелі жеткізу және уақытты ұтымды пайдалану
  • Топтық жауапта рөлдерді бөлісу

3-сайыс: Планеталар парады

«Планета» сөзі грек тілінен шыққан, қазақша — ғаламшар. Коперниктің іліміне сәйкес, Күнді айнала планеталар қозғалады; олардың көлемі, температурасы және Күннен қашықтығы әртүрлі. Әр планетаның өз орбитасы бар.

Осы бөлімде 7-сынып оқушылары планеталар атынан сөйлеп, қысқаша сипаттама береді: орны, ерекшелігі, қозғалысы және қызықты дерек.

4-сайыс: Қызықты тәжірибелер

Қарапайым құралдар арқылы атмосфералық қысым, сұйықтар қысымы, молекулалық әрекеттесу және Архимед күші сияқты негізгі ұғымдар тәжірибе жүзінде түсіндіріледі.

Тәжірибе 1: Жұмыртқа бөтелкеге «кіреді»

Құралдар: бөтелке, қағаз, шырпы, қабығы аршылған жұмыртқа.

Түсіндіру: бөтелке ішіндегі ауа қызғаннан кейін салқындап, ішкі қысым төмендейді. Атмосфералық қысым жұмыртқаны ішке қарай итереді.

Тәжірибе 2: Төңкерілген стақаннан су төгілмейді

Құралдар: стақан, су, қағаз.

Түсіндіру: атмосфералық қысым төменнен де әсер етеді; қағазды төменнен ұстап тұрып, судың төгілуіне жол бермейді.

Тәжірибе 3: Екі қағаздың құлауын салыстыру

Құралдар: A4 форматындағы екі қағаз (бірі жазық, бірі бүктелген).

Түсіндіру: пішін өзгергенде ауа кедергісі өзгереді; бүктелген қағаздың қарсы ауданы аз болғандықтан, ол әдетте тезірек түседі.

Тәжірибе 4: Сабын тәрелкені бірге көтереді

Құралдар: тәрелке, су, сабын.

Түсіндіру: беттік керілу мен молекулалардың өзара тартылысы нәтижесінде сабын мен тәрелке арасында «жабысу» құбылысы байқалады.

Тәжірибе 5: Тесіктерден су әртүрлі қашықтыққа ағады

Құралдар: пластик бөтелке, шырпы, су.

Түсіндіру: сұйықтағы қысым тереңдік артқан сайын көбейеді; төменгі тесіктен су қаттырақ атқылайды.

Тәжірибе 6: Әртүрлі денелердің судағы күйі

Құралдар: су, картоп, сіріңке, жұмыртқа, өшіргіш.

Түсіндіру: Архимед күшіне байланысты денелердің жүзуі, қалқуы немесе батуы бақыланады.

5-сайыс: Бұл қай заң?

Екі топқа торкөз (сөзжұмбақ/әріптер кестесі) таратылады. Міндет — қажетті сөздерді тауып, маңызды физикалық заңды толық оқып шығу. Жауапты ең шапшаң және дұрыс тапқан топ жеңеді.

Дұрыс жауап

Энергия ешқайда жоғалмайды және ешқайдан пайда болмайды; ол тек бір түрден екінші түрге айналады немесе бір денеден екінші денеге беріледі.

6-сайыс: Формулалар жазайық

Әр топтың капитаны тақтаға шығып, физикалық формулаларды жазады. Көп әрі дұрыс формула келтірген топ жеңімпаз атанады.

Ұсыныс

Формуламен бірге шамалардың атауын және өлшем бірлігін қысқаша айту — жауаптың сапасын арттырады.

Қорытынды

Сайысымыз өз мәресіне жетті. Енді қорытынды шығару үшін сөз кезегін әділқазылар алқасына береміз.

Қорытынды сөз

Сайра бұлбұл көкейден ән төгілсін,
Жырға бөлеп даланың әр төбесін.
Байқоңырдан тік ұшқан ғарышкерлер,
Көтерді қазағымның мәртебесін.

Осы өлең жолдарымен ғарышкерлер күніне арналған «Ғарышқа саяхат» кешімізді аяқтаймыз.