Қасым өмірді сүйген ақын
Сабақтың тақырыбы
Қасым Аманжолов — «Өзім туралы» өлеңі.
Сабақтың мақсаты
Қасым Аманжоловтың өмірі мен шығармашылығы туралы білімді қалыптастыру; ақынның азаматтық мұратын таныту; өлеңнің тақырыбы мен идеясын ашу.
Дамытушылық
Оқушылардың ой-өрісін, сөйлеу мәдениетін, әдеби тіл байлығын дамыту; СТО технологиялары арқылы өздігінен жұмыс істеуге және шығармашылыққа дағдыландыру.
Тәрбиелік
Қасым поэзиясы арқылы Отанды, туған жерді сүюге әрі қастерлеуге; ана тілін қадірлеуге; қайсарлық пен табандылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
- Түрі
- Жаңа тақырыпты меңгерту
- Тегі
- Кіріктірілген сабақ
- Әдістері
- Әңгімелеу, ассоциация, RAFT, талдау, сұрақ-жауап
- Пәнаралық байланыс
- Музыка
Көрнекіліктер
- Ақын портреті
- Қанатты сөздер
- Тірек-сызба
- Автор туралы естелік материалдар
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Амандасу.
- 2 Оқушыларды түгендеу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы сабақта қарастырылған материалды еске түсіру үшін төмендегі сұрақтар қойылады:
- Біз бұған дейін кімнің қандай шығармаларымен таныстық?
- Ғабит Мүсірепов кім?
- Әңгіме неге «Ананың анасы» деп аталған?
- Әңгімедегі кейіпкерлерді атаңыз.
- «Боранды түнде» әңгімесіндегі кейіпкерлерге мінездеме беріңіз.
III. Жаңа сабақ
Эпиграф
Ақынның адал, шыншыл мінезі өзімен бірге өлген жоқ, тамаша өлеңдерінде жүр.
Өкінбен мен де бір күн өлемін деп, Өкінем ұқсата алмай келемін деп. Күніне жүз ойланып, мың толғанам, Өзіммен бірге өлмесін өлеңім деп.
Бүгін біз өмірін өлеңмен өрген, қиын да күрделі заманда қалыптасқан, адалдық пен ақындықты тұмар еткен, батыл ойлы, шыншыл да сырлы поэзиясымен оқырман жүрегінде терең із қалдырған Қасым Аманжоловтың өмірі мен «Өзім туралы» өлеңіне тоқталамыз.
Қасым Аманжолов: өмірбаяннан негізгі деректер
- 1911 жылдың 10 қазанында Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Қызыл ауылында дүниеге келген.
- Әке-шешеден ерте айырылып, жоқшылық пен жетімдікті бала кезінен көрген.
- Алғаш ауыл молдасынан сауат ашып, кейін Семейдегі интернатта тәрбиеленген.
- Семейдегі мал дәрігерлік техникумды тәмамдаған.
- Орал педагогикалық институтына және Ленинградтағы орман шаруашылығы институтына түссе де, денсаулығына байланысты оқуын аяқтай алмаған.
- Газет редакциясында, кейін театр саласында қызмет атқарған.
- 1941–1946 жылдары майданда болып, соғыс шындығын жырлады.
- Домбыра, мандолина, күйсандық секілді аспаптарда ойнаған; бірқатар өлеңдеріне ән шығарған.
- 44 жасында өмірден өткен. Соғыс кезінде көптеген өлеңдері мен әндері жоғалып, кейін мұрасы жинақталып 1955–1957 жылдары үш том болып жарық көрген.
Естеліктен үзінді: Қасымның болмысы
Слайдта Қасым мен Сырбайдың суреті көрсетіледі. Олар ағалы-інілі бауырдай жақын, рухани достар болған. Қасым дүниеден өткен соң, олардың балалары шаңырақ көтеріп, екі ақын әулеті құдандалы да болған.
Сырбайдың жұбайының естелігі
Біз Қасымның үйімен жақсы араластық. Қасым біз барғанда скрипка тартып немесе домбыра шертіп отыратын. Өзі арықша келген аққұба жігіт еді. Ол кезде Қасекеңнің баспанасы тұрақты емес, К. Байсейітованың дачасында тұратын. Тар бөлмеде (шамамен 9 м²) өлеңді жерге чемодан қойып, сол чемоданның үстіне жазатын екен. 1955 жылғы 17 қаңтарда Қасым қайтыс болды. Кейін Сырбайлар оның үш томдығын шығарды. Қырық жыл өткен соң біз де ұл сүйіп, атын Қасым қойдық.
Өмірлік ұстанымның көрінісі
Берсең бер, бермесең қой баспанаңды, Сонда да тастамаймын астанамды. Өлеңнің отын жағып асырармын, Өзімді, әйелімді, жас баламды.
Бұл жолдар ақынның өмірдің талай көлеңкелі тұстарын көрсе де, өлеңді тіршілігінің өзегіне айналдырғанын, туған елін ардақтаған ұлтжанды болмысын айқын танытады.
«Өзім туралы» өлеңімен жұмыс
Өлең (кей деректерде толық аяқталмаған делінеді) — ақынның өз өміріне, сезіміне, мұратына қатысты терең толғанысы.
1-қадам
Өлеңді мәнерлеп оқу және негізгі ойды анықтау.
2-қадам
Ассоциация әдісімен шумақтардағы басты ойларды топтастыру.
3-қадам
«Сөздік қоржыны»: дәптермен жұмыс, мағыналарды нақтылау.
Сөздік қоржыны
- Жасық
- Жігерсіз, әлсіз, уытсыз, тартымсыз.
- Көрік
- Ұста дүкенінде көмірді үрлеп, темірді қыздыруға арналған теріден жасалған үрлеуіш.
- Тымырсық
- Сыр ашпайтын, көп сөйлемейтін адам.
- Торқа
- Ең қымбат жібек мата.
Ақындық дәстүр және ықпал
Қасым — қара өлеңге дес бермеген, жыр қуатымен де, азаматтық болмысымен де кейінгі толқынға үлгі болған тұлға. Оның талабы мен талғамы жас ақындарға, соның ішінде Ғафу Қайырбековке де әсер еткен.
Ғафу ақын естелігінен
Екеуміз үйді әнге, өлеңге толтырып жіберетінбіз. Ол шығарған әндерін маған ептеп үйрететін: «Дариға», «Туған жер». Өлеңді шынайы ақындықпен жазу — Қасымның бізге қалдырған аяулы үлгісі.
Сабақта «Өзім туралы» әні орындалады.
Ой толғау кезеңі: топтық тапсырмалар
1-топ: Пушкинмен үндестік
А. С. Пушкиннің «Ескерткіш» өлеңі мен Қасымның «Өзім туралы» өлеңі арасындағы өзектестік пен үндестікті табу, пікір айту.
Пушкиннен үзінді (ауд. Ғ. Орманов)
Жоқ, өлмен, жаным жасар өлеңімде, Шірімей, жасаңғырар денем мүлде. Бар болса жалғыз ақын ай астында, Ардақтап қасиеттер мені әр күнде.
2-топ: Абай мен Қасым ойы
Абай мен Қасым танымындағы ұқсастық туралы пікір айту: «Қандай адам өлмейді?»
Қасым («Өзім туралы»)
Барым да, бақытым да осы өлеңім, Жақыным, жүрегімнің досы өлеңім. Өмірге келгенім жоқ бостан-босқа, Мен қайтіп босқа жасап, босқа өлемін.
Абай («Өлсе өлер табиғат, адам өлмес»)
Өлсе өлер табиғат, адам өлмес, Ол бірақ қайтып келіп ойнап-күлмес... Көп адам дүниеге бой алдырған, Бой алдырып, аяғын көп шалдырған. Өлді деуге бола ма айтыңдаршы, Өлмейтұғын артына сөз қалдырған.
3-топ: Өлең құрылысына талдау
- Шумақ саны: 25
- Тармақ саны: 100
- Буын өлшемі: 11–12 буын
- Ұйқас түрі: қара өлең, a a b a
| Тақырыбы | Авторы | Шумағы | Тармағы | Буыны | Ұйқасы |
|---|---|---|---|---|---|
| «Өзім туралы» | Қ. Аманжолов | 25 | 100 | 11–12 | a a b a |
4-топ: RAFT әдісі (шығармашылық жұмыс)
Рөлі
Қасым
Аудитория
XXI ғасыр ұрпақтары
Форма
Монолог
Тақырып
«Сен не еткен бақытты едің, келер ұрпақ?»
5-топ: Ақын бейнесін талдау
Өлең авторы мен лирикалық кейіпкерге баға беру, ақын тұлғасын қырларымен ашу.
Бекіту: «Соңғы сөзді мен айтайын» стратегиясы
Әр топтан бір оқушы шығып, сабақтан не білгенін, нені түсінгенін, қандай дағды игергенін бір ауыз сөзбен түйіндейді.