Айдай сұлу, әдемі

Тәжік тіліндегі «абера» сөзінен: шөбере, шөбере қыз.

Қымбат бағалы тас, асыл қазына мағынасындағы есім.

Ақылды, парасатты деген ұғымнан жасалған.

Сұлулық, көркемдік, салтанат мәнін береді.

Тәжік тіліндегі «адл» (әділдік, ақиқат) түбірінен: әділ, шыншыл мағынасында.

Көрік, келбет, нұр; түр-тұлға, өң мағынасында.

Гүлдей әдемі, көрікті деген тілек мәнінде.

Әрлі, ажарлы, нұрлы деген мағынада.

Тәжік тіліндегі «азза» сөзінен: қымбатты, сүйікті, сүйкімді.

Пайда, сый мағынасында айтылады.

Ай + асыл: айдай көркем, асыл болсын деген тілек.

«Айдай сұлу болсын» деген ниетпен қойылатын есім.

Ай + барша құрамды есім. Кей деректерде «барша» сөзі алтын-күміспен әшекейленген мата атауымен байланыстырылады.

Ай + бике (арабша «әйел»): айдай сұлу, көркем деген ұғым.

Ай + биби (тәжікше «әйел», «ханша»): қыз бала сұлу, көркем болсын деген тілек. Нұсқалары: Бүбіш, Бүбіхан, Айбүбі, Бүбі.

Ай + гүл: айдай сұлу, гүлдей жайнаған. Кей түсіндірмеде тәжік тілінде «гүл» раушан мағынасымен де айтылады.

Ай + ханша: айдай сұлу деген мән.

Айдай сұлу, көркем қыз бала деген мағынада.

Айдай сұлу, көркем.

Ай + дана (тәжікше: білгір, данышпан): айдай нұрлы, дана болсын деген тілек.

Ай + дария (теңіз, үлкен өзен): кең, терең, молшылықты меңзейтін есім.

Ай + жамал (әдемі, сұлу): айдай сұлу болсын деген мағына.

Ай + жан: айдай сұлу, жанға жақын деген нәзік реңк.

Ай + зада (перзент, бала): айдай перзент деген мағына.

Ай + зере (зер — алтын): Алтынай есімінің мағыналас нұсқасы ретінде айтылады.

Ай + зиба (сұлу, көркем): ай сияқты сұлу.

Ай + зия (жарық, сәуле, шұғыла): ай сәулелі деген ұғым.

Ай + күміс: сұлу, әдемі, көркем деген мағынада.

Қазақша түсіндірмеде әйгілі, даңқты мағынасы айтылады; араб тілінде ант, серт ұғымымен байланысады. Біріккен түрлері: Айманай, Аймангүл.

Ай + орыс тіліндегі «мир» (бейбітшілік): тыныш, бейбіт болсын деген тілек.

Араб тіліндегі «айн» (көз) және «әйнек/айна» ұғымдарымен байланысты: жүз көретін шыны.

Айна (жүз көретін шыны) + гүл. Көбіне пәктік, тазалық, адалдық символы ретінде түсіндіріледі. Біріккен түрлері: Айнажан, Айнанұр, Айназия.

Айнадай жарқыраған, әдемі деген мағынада.

Ай + нұр: ай келбетті, нұрлы.

Ай + «пари/парә» (періште, сұлу): ай періштесі, ай көрікті. Қосымша реңкі: ерекше, айрықша.

Айдың сәулесіндей жарық болсын деген тілек.

Ай сияқты сұлу болсын деген көне, дәстүрлі есім.

«Бақытым толды, бағым жанды» деген ишарамен: балам айдай көркем болсын деген тілек.

Арабша және көне еврей тіліндегі қабаттармен түсіндіріледі: өмірге құштар, ұзақ ғұмыр тілегі. Нұсқалары: Ғайша, Қайша.

Айша + «айым» тіркесінен ықшамдалған форма ретінде айтылады.

Ай мен Шолпан сияқты жарқыраған, жайнаған сұлу деген мағынада.

«Менің бақытым, ырысым» деген мейірлі үнмен қойылатын есім.

«Менің айым, менің гүлім» деген мағынада.

«Айымдай жаным» деген мағынада.

Ай сияқты жарық, ашық деген мағынада.

Аппақ, жарық айдай деп айға балай қойылған есім.

Сұлу, әдемі қыз бала деген ұғым.

Аппақ, адал, жарық болсын деген тілекпен қойылатын жаңа есімдердің бірі.

Ақ + бәтес: аппақ, әдемі деген бейнелі мағынада.

Бала аппақ бота сияқты көрінгенде, ұқсату мақсатымен қойылған.

Жібек есіміне «ақ» сөзі қосылып жасалған: аппақ, жібектей нәзік болсын деген тілек.

Ақ + зия: жарық, сәуле, арай ұғымдарымен байланысты.

Ақ + тәжік тіліндегі «хол» (бетке шыққан мең): бетінде не денесінде қалы бар балаға қойылған. Нұсқалары: Қалбибі, Қалтұрған және т.б.

Аппақ, сұлу қыз бала деген мағынада.

Сұлу аң — маралды қасиет тұтумен байланысты қойылған есім.

Нәзік, мейірімді деген сипат мәніндегі есім.

Бейнелеу, теңеу мәнінде қойылған дәстүрлі есім.

Қазақ тұрмысында төл аттарын балаға қою дәстүрімен байланысты есім.

Араб тіліндегі ұғымнан: ақыл, сана, ес, парасаттылық.

Асыл тас, маржан тізілген алқа (мойынға тағатын әшекей). Біріккен түрі: Алқагүл.

Қыз балаға қойылатын есім. Біріккен түрлері: Алмагүл, Алмақан, Алмажан.

Көбіне әйел адамдарға қойылатын есім. Түрлі сөздермен бірігіп жаңа тұлғалар жасайды: Алтынай, Алтынгүл, Алтыншаш және т.б.

Араб тіліндегі «халва» — тәтті тағам: «бала балдай болсын» деген тілек. Дыбыстық өзгеріске ұшыраған нұсқасы ретінде: Қалуан.

Сау, есен, саламат деген мағына. Біріккен түрлері: Амангүл, Аманғайша, Аманбала.

Қызыл дәні бар алма тектес жеміс — анар. Туынды түрлері: Анаргүл, Анархан, Анаржан, Гүлнәр және т.б.

Жолдас, дос, жора деген мағына береді.

«Арай» сөзіне -ша қосымшасы жалғанып жасалған: арайланып тұрған деген реңк береді.

Құрмет, қадір мағынасындағы есім.

Арнау, бір адамға бағыштап, арнайы қою мәнінде.

Сұлу, көркем деген мағына.

Адал, таза, батыл, сенімді, қайырымды деген сипаттарды білдіреді.

Қайырымды, мейірімді (әйел) мағынасында.

Нағыз, шын деген мағына. Нұсқасы: Аслия.

Қалаулы, әдемі, сүйкімді мағынасына жақын түсіндіріледі.

Негіз, түбір; сондай-ақ шынайы, нағыз, қымбатты, ардақты деген мағыналар береді.

Асыл + жан: ардақты, жан дүниесі көркем болсын деген тілек.

Асыл + «шахзада» құрамындағы реңкті ықшамдаудан тараған нұсқа ретінде түсіндіріледі.

Айқындық, анықтық, ақиқат, шындық ұғымдарымен байланыстырылатын есім.