Портретті салу жолдары
Ашық сабақ: «Портрет» (адамды бейнелеу)
Бұл сабақта портрет жанрының негізгі ұғымдары жүйеленіп, адам бейнесін салудағы графикалық дағдылар қалыптастырылады. Оқушының бақылағыштығы мен эстетикалық талғамын дамытуға ерекше мән беріледі.
Оқу-тәрбиелік мақсаттар мен міндеттер
Білімділік
Портрет және оның түрлерімен таныстыруды жалғастыру; портрет салудағы графикалық дағдылар мен біліктерді қалыптастыру.
Дамытушылық
Назар аудару мен бақылағыштықты дамыту; қоршаған ортаға эстетикалық қарым-қатынасты қалыптастыру.
Тәрбиелік
Қоршаған шындық пен өнерге эстетикалық көзқарастың және шығармашылық мәдениеттің қалыптасуына ықпал ету.
Сабақ форматы
Сабақ түрі
Дәстүрлі, жаңа сабақ.
Сабақ әдістері
- Қарап салу
- Мағлұмат беру
- Сұрақ-жауап
- Дидактикалық ойын
- Аралас тәсіл
Пәнаралық байланыс
Математика, өзін-өзі тану, сызу.
Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар
Мұғалім үшін
- Адамдардың фотосуреттері
- Слайдтар
- Портрет көшірмелері
- Портрет салу кестесі
- Дидактикалық материалдар
Оқушылар үшін
- Альбом парақтары
- Жай қарындаш
- Өшіргіш
- Гуашь немесе акварель
- Қылқаламдар
- Су құюға арналған шағын банка
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру және өткенді қайталау
Өткен сабақты еске түсіру үшін қайталау сұрақтары қойылады:
- Зергер өнері бейнелеу өнерінің қай түріне жатады?
- Зергерлік бұйымдар қай жерде қолданылады?
- Зергерлік бұйымдарды жасайтын адамды қалай атайды?
II. Жаңа сабақ: портрет ұғымы
Портрет — бұл адамды бейнелеу. Портретте адамның толық бойы, отырған қалпы немесе тек бет-пішіні ғана суреттелуі мүмкін. Осы көріністердің барлығы портрет жанрына жатады.
Портрет орындау тәсіліне қарай екіге бөлінеді:
- Бір тұлғалы портрет
- Көп тұлғалы портрет
Кескін көлеміне қарай:
- Бас портрет (иықтан жоғары)
- Кеуде портреті
- Белге дейінгі портрет
- Тізеге дейінгі портрет
- Толық бойлық портрет
Портрет — ең ерте қалыптасқан жанрлардың бірі. Ол Ежелгі Египет пен Римдегі мүсіндік және мозаикалық портреттерден бастау алады.
Жанрлық түрленулері:
- Мифологиялық портрет — ертегілік және мифологиялық кейіпкерлер бейнесі
- Отбасылық портрет — отбасы мүшелерінің бейнесі
- Жанрлық портрет — адамды белгілі бір образда көрсету (мысалы, актриса, шахтер және т.б.)
- Автопортрет — суретшінің өзін-өзі бейнелеуі
Адамды жай ғана салу жеткіліксіз: портретте бейнеленетін адамның мінез-құлқы мен тұлғалық ерекшелігі ашылуы маңызды. Ішкі көңіл күй дене қимылы, қалып-ерекшелік және бет әлпет арқылы дәл берілгенде ғана образ нанымды шығады.
Қазақстандағы портрет өнері: Ә. Қастеев үлгісі
Қазақ халық суретшісі Ә. Қастеевтен бастап, бүгінгі жас суретшілерге дейін Қазақстан қылқалам шеберлері портрет жанрында өзіндік қолтаңбасымен танылды.
Ә. Қастеев ана образын ерекше ықыласпен сомдаған. Келбеттік бейнеде ана мейірімі айқын сезіледі: алысты шолған көз жанарынан терең ой аңғарылады, ал жүзіндегі әжімдер өмір жолын баяндағандай әсер қалдырады.
Жаулық пен ақ кимешек ананың келбетін жинақтап, нәзік те байсалды мінезін аша түседі. Киімдегі көкшіл-күлгін орамал мен жасыл шапан түстері дене бітіміне үйлесіп, композицияны тұтастандырады. Бұл — бір тұлғалы, композициялық құрылымы жинақы портрет ретінде Қазақстан бейнелеу өнері қорында айрықша орын алатын көркем туынды.
Портрет салу жолдары
- Бет кескінін доғалдау етіп сызып, көмекші сызықтар арқылы тігінен (симметрия осі бойынша) тең екі бөлікке бөлеміз. Ескерту: көмекші сызықтар оңай өшірілуі үшін жай қарындашпен жеңіл, жіңішке жүргізіледі.
- Бас пішінін көлденеңінен шамалас үш бөлікке бөлеміз: жоғарғы бөлік — маңдай, ортаңғы бөлік — көз, мұрын және құлақ орналасатын аймақ, төменгі бөлік — ауыз бен иек.
- Шашты салғанда оның да көлемі мен пішіні бар екенін ескереміз: шаш бас пішінін толықтырып, силуэтті айқындайды.
- Мойын мен иықты бейнелеуді аяқтап, киім бөліктерін түсіреміз.
- Соңында портретке түс (бояу) береміз.
Сергіту және дидактикалық ойын
- Тақтада берілген шар тәрізді денеден күнді және күн сәулесін әртүрлі нұсқада бейнелеу.
- Адамның көңіл күйін білдіретін бет-пішін суреттерін қарап, әрқайсысына атау қою.
Сабақты бекіту сұрақтары
- Портрет нені бейнелейді?
- Портреттің қандай түрлерін өттік?
- Бұл тақырып бойынша сабақ қызықты болды ма? Неліктен?
Қорытынды
Оқушылардың жұмыстары талданып, бағаланады.
Үй тапсырмасы
Адамның көңіл күйін білдіретін бет-пішіндердің бірнеше нұсқасын салып келу.