Қазақша рефераттар

Оқушыларға жасушаның бөлінуі туралы түсінік беру

Сабақтың тақырыбы: Жасушаның бөлінуі

Бұл сабақта жасушаның бөліну үдерісі мен оның негізгі кезеңдері қарастырылады. Митоздың фазаларын жүйелі түрде талдап, әр кезеңде болатын өзгерістерді нақты ажырата білуге назар аударылады.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға жасушаның бөлінуі туралы түсінік қалыптастыру, митоздың фазаларын және олардың маңызын меңгерту.

Дамытушылық

Оқулық мәтінімен, сызбанұсқалармен және кестелермен жұмыс істеу дағдыларын дамыту; оқиғаларды хронологиялық ретпен орналастыру қабілетін жетілдіру.

Тәрбиелілік

Табиғатты сүюге, оның тіршілік үйлесімін құрметтеуге және жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.

Жаңа сабақ: Митоздың фазалары

Митоз төрт негізгі фазадан тұрады: профаза, метафаза, анафаза, телофаза. Әр кезеңде ядро мен хромосомалардың күйі, ұршық жіпшелерінің жұмысы және цитоплазманың бөлінуі бірізді түрде жүреді.

Профаза

1-кезең
  • Ядроның мөлшері ұлғаяды, хромосомалар ширатылып жуандай бастайды.
  • Қосарланған центриольдер жасушаның қарама-қарсы полюстеріне тартылады.
  • Хромосомалардың ширатылуына байланысты аРНҚ синтезі тоқтайды.
  • Полюстер арасында бөліну ұршығының жіпшелері түзіледі.
  • Ядро қабықшасы ериді, хромосомалар цитоплазмада бастапқыда ретсіз орналасады.

Метафаза

2-кезең
  • Хромосомалардың ширатылуы шегіне жетеді.
  • Қысқарған хромосомалар жасуша экваторына орналасады.
  • Әрбір хромосома центромера арқылы байланысқан екі хроматидтен тұрады.
  • Хромосомалар центромералары арқылы бөліну ұршығының жіпшелеріне жалғанады.

Анафаза

3-кезең
  • Әрбір хромосоманың центромерасы екіге бөлінеді.
  • Ұршық жіпшелері хроматидаларды полюстерге тартады.
  • Хроматидалар бір-бірінен ажырап, полюстерге жинақталады және жеке хромосомаларға айналады.
  • Нәтижесінде түзілетін әр жасушада хромосомалардың диплоидті жиынтығы сақталады.

Телофаза

4-кезең
  • Полюстердегі хромосомалар тарқатылып жіңішкереді, көзге айқын көрінбей қалады.
  • Эндоплазмалық тор элементтерінен ядро қабықшасы қайта түзіледі.
  • Жануар жасушаларында цитоплазма қысыла отырып екіге бөлінеді (цитокинез).
  • Өсімдік жасушаларында цитоплазманың ортасында жасушалық пластинка (жарғақша) түзіліп, шетіне қарай жылжып жасушаны екіге бөледі.
  • Содан кейін целлюлозалы жасуша қабықшасы қалыптасады.

Тапсырмалар

Митоз кезеңдерін бекіту үшін төмендегі тапсырмаларды орындаңыз.

1-тапсырма

Суретке қарап, митоз фазаларындағы оқиғалардың реті дұрыс берілгенін белгілеңіз.

Ескерту: Сурет материалдары берілген жағдайда, әр фазадағы басты белгіге (экватор, полюстер, ядро қабықшасы) сүйеніп анықтаңыз.

2-тапсырма

Митоз фазаларындағы оқиғаларды хронологиялық ретпен орналастырыңыз.

  1. Хромосомалардың хроматидалары бір-бірінен ажырап, полюстерге жинақталады.
  2. Ядро қабықшасы ериді.
  3. Центриольдер жасушаның полюстеріне тартылады.
  4. Ядрошық жойылады.
  5. Қысқарған хромосомалар экваторға жылжиды.
  6. Хромосомалар тарқатылады.
  7. Эндоплазмалық тордан ядро қабықшасы түзіледі.
  8. Хромосомалар центромераларымен бөліну ұршығына жалғанады.
  9. Әрбір жаңа жасушада хромосомалардың диплоидті жиынтығы болады.

Қорытындылау

Митоз — жасушаның генетикалық тұрақтылығын сақтай отырып бөлінуін қамтамасыз ететін үдеріс. Фазалардың бірізділігі хромосомалардың дәл бөлінуіне және әрбір жаңа жасушада диплоидті жиынтықтың сақталуына мүмкіндік береді.