Әртүрлі машиналардың суреттері
Қоршаған орта бойынша дидактикалық ойындар картотекасы
Төмендегі ойындар балалардың қоршаған орта туралы түсінігін кеңейтуге, сөздік қорын байытуға, зейінін, ойлауын және қабылдау қабілетін дамытуға бағытталған. Әр ойынға мақсат, көрнекіліктер және өткізу тәртібі берілген.
1) Бұл не? Бұл кім?
Мақсаты: Балалардың көпше етістікті қолдану дағдыларын қалыптастыру, сөздік қорын молайту; ойлау мен қабылдау қабілеттерін дамыту; өзіне сенімді болуға тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтары: Әртүрлі суреттер.
Ойынның мазмұны: Балаларға суреттер таратылады. Олар суретте не бейнеленгенін айтып, көпше етістікті қолданып сипаттайды. Тәрбиеші бағыттаушы сұрақтар қояды.
2) Не өзгерді?
Мақсаты: Көру арқылы ойлау қабілетін дамыту.
Көрнекіліктер: Жемістер мен көкөністердің муляждары.
Ойын барысы: Тәрбиеші 1–2 жеміс пен көкөністі араластырып қояды да, балалардан көздерін жұмуды сұрайды. Сол сәтте біреуін алып жасырады. Балалар көзін ашып, «Не өзгерді?» деген сұраққа жауап береді. Ойын барлық баламен кезектесіп жалғасады.
3) Жыл мезгілдері
Мақсаты: Жыл мезгілдері туралы білімді бекіту; мезгіл атауларын үйрету (қыс, көктем, жаз, күз); мезгілдік өзгерістерді талқылау.
Көрнекіліктер: Жыл мезгілдері суреттері мен карточкалары.
Ойын барысы: Тәрбиеші балалардан жылдың қай мезгілі екенін сұрайды. Әр мезгілге тән ерекшеліктер карточкалары беріледі. Балалар карточкаларды сәйкес мезгілдің қасына орналастырады (мысалы, қысқа — қар, шырша, аққала т.б.).
4) Зоологиялық фриздер
Мақсаты: Антоним сөздер туралы түсінік қалыптастыру; заттардың көлемін салыстырып талдауға үйрету; жануарларға қамқор болуға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер: Жабайы аңдар, үй жануарлары және құстар бейнеленген материалдар.
Ойын барысы: «Зообаққа» әкелінген аң-құстарды торларға орналастыру керек. Балалар ірі жануарларды үлкен торға (піл, түйе), ал ұсақ жануарларды кіші торға (қоян, тиін) қояды. Әр бала өз таңдауын «піл — үлкен, қоян — кіші» сияқты салыстыру арқылы түсіндіреді.
5) Заттық фриздер
Мақсаты: Затты көріп сипаттау арқылы сезімталдықты дамыту; қоршаған орта туралы танымды кеңейту; сөздік қорды байыту.
Көрнекіліктер: Ыдыс, көкөніс пен жеміс суреттері/муляждары, қоржын.
Ойын шарты: Бала ыдыстан немесе қоржыннан бір затты алып, оны жан-жақты сипаттайды: атауын, түсін, пішінін, дәмін, қасиетін айтады. Қиындатылған нұсқада баланың көзі байланады: ол затты сипап танып, сипаттап береді.
6) Жапырағына қарай ажырат
Мақсаты: Ұқсас белгілері бойынша жапырақтарды табуға жаттықтыру; сөздік қорды толықтыру; есту мен қабылдауды дамыту.
Көрнекіліктер: Әртүрлі ағаштардың жапырақтары.
Ойын шарты: Балалар жапырақтарды салыстырып, қай ағашқа тиесілі екенін анықтайды.
7) Не қайда өседі?
Мақсаты: Өсімдіктер туралы білімді бекіту; заттар арасындағы кеңістік байланыстарын анықтау дағдысын дамыту; өсетін орнына қарай өсімдіктерді топтастыру; дербес ойлауды және белсенділікті арттыру.
Көрнекіліктер: Бақ пен бақша, жемістер мен көкөністер бейнеленген суреттер.
Ойын шарты: Балалар суреттерді «бақта өседі» және «бақшада өседі» деп топтастырып орналастырады және таңдауды түсіндіреді.
8) Үй жануарлары мен жабайы жануарларды ата
Мақсаты: Үй және жабайы жануарлар туралы білімді бекіту; тез ойлау қабілетін дамыту; зейін мен белсенділікті арттыру.
Көрнекіліктер: Табиғат көріністері салынған үлкен карталар (бос торкөздері бар) және жануарлар карточкалары.
Ойын барысы: Балалар екі топқа бөлінеді. Жүргізушінің белгісі бойынша әр топ жануарлар карточкаларын картадағы көрініске сәйкес бос торкөздерге орналастырады. Торкөздерді дұрыс толтырып, жануарларды нақты атаған топ жеңеді.
9) Ақылды машиналар
Мақсаты: Машиналардың адам еңбегін жеңілдетудегі рөлін түсіндіру; қызметіне қарай топтастыруға үйрету; атауларын дұрыс айту арқылы сөздік қорды байыту (бульдозер, көтергіш кран, жедел жәрдем, ауыр жүк көлігі, қар тазалайтын машина т.б.).
Көрнекіліктер: Әртүрлі машиналардың суреттері.
Ойын шарты: Таратылған суреттер бойынша әңгімелеу: қандай машина, не үшін керек, қандай жұмыс атқарады.
10) Қайсысы қайда тіршілік етеді?
Мақсаты: Жануарларды ұқсас белгілеріне қарай ажырату; мекен ету ортасын анықтау; сөздік қорды молайту.
Көрнекіліктер: Әртүрлі жануарлар мен құстардың суреттері.
Ойын барысы: Тәрбиеші суреттерді көрсетіп, «Қайда өмір сүреді?», «Немен қоректенеді?» деген сұрақтар қояды. Сөздік қорды байыту үшін тапсырманы түрлендіруге болады: балалардан тақпақ, жұмбақ, қысқа мәлімет сұрау.
11) Табиғат құбылыстарын ажырат та, қасиеттерін ата
Мақсаты: Қасиеттеріне қарай қар мен жаңбырды ажырату; табиғат құбылыстары туралы білімді бекіту (қатты, жұмсақ, ериді, буға айналады).
Көрнекіліктер: Қар мен жаңбыр бейнеленген суреттер.
Ойын барысы: Балаларға екі құбылыстың суреті көрсетіледі. Балалар айырмашылығын айтып, әрқайсысының қасиеттерін сипаттайды.
12) Нан дастарханға қалай келеді?
Мақсаты: Бидай өсіру және нан жасау жолы туралы білімді толықтыру әрі жүйелеу; диқан еңбегін құрметтеуге тәрбиелеу.
Сөздік жұмыс: майдалау, себу, диқаншы, комбайн, элеватор, диірмен.
Көрнекіліктер: Егін даласы мен өндіріс кезеңдеріне қатысты суреттер.
Ойын шарты: Жүргізушінің белгісінен кейін балалар бос торкөздерді жарыса отырып, қажетті суреттермен толықтырады және ретімен түсіндіреді.
13) Бұл қандай құс?
Мақсаты: Белгілі ерекшеліктері арқылы құстарды сипаттауға және ажырата білуге үйрету.
Көрнекіліктер: Құстардың суреттері.
Ойын барысы: Жүргізуші қарлығаш пен тоқылдақтың суретін көрсетіп, әрқайсысының ерекшелігін сипаттауды ұсынады. Балалар құстардың атын атап, пайдасын айтады (мысалы, тоқылдақ — «орман дәрігері», қарлығаш — адамның досы). Қажет болса, «тағы қалай атауға болады?» деген сұрақпен ойды кеңейтеді.
14) Үй жануарлары
Мақсаты: Үй жануарлары мен төлдерін ажырату; қимылын, дыбысын, дене мүшелерін сипаттау; жануарларды қорғауға, қамқор болуға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер: Үй жануарлары мен төлдердің суреттері.
Ойын барысы: Балаларға суреттер таратылады. Олар жануардың атауын, дыбысын, қалай күтім жасау керегін айтып береді; дене мүшелерін атайды. Қорытынды ретінде үй жануарлары туралы жұмбақтар шешеді.
15) Жалпы атауын ата
Мақсаты: Заттарды жеке танып, соңында олардың жалпы атауын бір сөзбен табуға үйрету; тапқырлық пен шапшаңдықты дамыту.
Көрнекіліктер: Жемістер, ойыншықтар, оқу құралдары және басқа топтамалық суреттер.
Ойын барысы: Балаларға әртүрлі суреттер беріледі. Олар ұқсас заттарды тауып, бір сөзбен жалпы атауын атайды (мысалы: «ыдыстар», «ойыншықтар», «жануарлар»).
Қолдану бойынша қысқа кеңес
- Балалардың жас ерекшелігіне қарай сұрақтарды жеңілдетіп немесе күрделендіріп отырыңыз.
- Сөйлем құрауға ынталандыру үшін «Неліктен?», «Қалай байқадың?» сияқты сұрақтарды көбірек қолданыңыз.
- Жаңа сөздерді ойын соңында қайталап, күнделікті өмірмен байланыстырып бекітіңіз.