Оған кіретін тау жоталары
8-сыныпқа арналған сабақ жоспары
Бұл сабақта Қазақстан аумағындағы аласа таулы өлкелердің (Сарыарқа, Мұғалжар, Маңғыстау) ерекшеліктері қарастырылады. Оқушылар таулардың жер бедерін қалыптастырудағы ішкі және сыртқы күштердің рөлін түсініп, картамен және оқулықпен жұмыс істеу дағдыларын дамытады.
Сабақтың тақырыбы
Аласа таулы өлкелер
- Сарыарқа
- Мұғалжар
- Маңғыстау
Сабақтың мақсаты
- 1 Қазақстандағы аласа таулы өлкелердің басты ерекшеліктерімен таныстыру.
- 2 Таулардың жер бедерін өзгертудегі ішкі және сыртқы күштердің рөлін түсіндіру.
- 3 Оқулықпен, картамен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру.
Қажетті ресурстар
- Интерактивті тақта
- ҚР физикалық картасы
- ҚР тектоникалық картасы
- ACTIVstudio бағдарламасы
Негізгі ұғымдар
Тау, таулардың биіктігі бойынша бөлінуі.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
- Сынып оқушыларының сабаққа қатысуын тексеру.
- Сабаққа қажетті құралдардың дайындық деңгейін нақтылау.
II. Жаңа сабақ
Сабақ басында дүниежүзі таулары туралы қысқа бейнеролик көрсетіледі. Оқушылардың алдын ала білімін белсендіру үшін төмендегі сұрақтар қойылады:
- Тау дегеніміз не?
- Биіктігіне қарай таулар нешеге бөлінеді?
- Қандай тауларды білесіңдер?
Сарыарқа
Тапсырма: Сарыарқаның физикалық-географиялық орнын карта бойынша анықтап, сипаттама беріңдер.
Мұғалімнің әрекеті: «Енді Сарыарқаға саяхат жасап қайтайық» — тақырыпты бекіту үшін шағын бейнеролик көрсетіледі.
Мұғалжар
Тапсырма: Мұғалжардың физикалық-географиялық орнын карта бойынша анықтап, сипаттама беріңдер.
Мұғалімнің әрекеті: «Енді Мұғалжарға саяхат жасап қайтайық» — тақырып бойынша шағын бейнеролик көрсетіледі.
Маңғыстау
Тапсырма: Маңғыстаудың физикалық-географиялық орнын карта бойынша анықтап, сипаттама беріңдер.
Мұғалімнің әрекеті: «Енді Маңғыстауға саяхат жасап қайтайық» — тақырып бойынша шағын бейнеролик көрсетіледі.
Қорытындылау
Мұғалім жаңа тақырыпты мәтіндік материалдар, бейнеқұжаттар және интернет ресурстары арқылы жинақтап қорытындылайды.
Қызықты деректер
Флипчарттағы жер атауларын түрткен кезде сілтемелер арқылы суреттер мен қысқа мәліметтер ашылады. Төмендегі үзінділер оқушылардың қызығушылығын арттыруға арналған.
Шерқала
Шерқала бір қарағанда киіз үйге, бір қарағанда жасырынып жатқан аңға ұқсайды. Оған көтерілу қиын, ал төмен түсу одан да қиын. Жергілікті қариялардың айтуынша, үңгірлерінде елестер бар деген аңыз сақталған. Шерқала көптеген ақын мен суретшіге шабыт берген. Сондай-ақ, қасиетті жартастың маңында Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошының бекінісі болған деген дерек айтылады. «Шерқала» атауы түркі тілдерінде «арыстан тауы» деген мағынаны білдіреді.
Шайтанкөл
Шайтанкөлді жұрт «жұмбақ көл» деп те атайды. Жергілікті тұрғындардың айтуынша, кейбір адамдар көл маңында елес көргенін айтады. Көлдің орта тұсы кейде қап-қара болып иірімденіп тұратындай әсер қалдырады. Көл шағын болғандықтан, арғы беттегі адамдар бірде көрініп, бірде көрінбей кететіндей көрінеді. «Шайтан алып кетті ме?» деген сөз осыдан шыққан деген болжам бар. Көл жағасына туристер жиі келеді, алайда түнде қалмауға тырысатындар көп.
Мұғалжардағы палеолит іздері
Археологтар Мұғалжар өңірінен палеолит дәуірінде өмір сүрген адамдарға тиесілі шамамен 40-қа жуық тұрақ орнын анықтаған. Қазба жұмыстары барысында алғашқы адамдар пайдаланған көптеген бұйымдар табылған. Бұл деректер Қазақстан аумағында адам қоныстануы бұрын ойлағаннан ертерек басталғанын меңзейді.
Тасқа қашалған таңбалар
Батыс өңірлерден тасқа қашалған көне таңбалар табылған. Кейбірі адам табанына ұқсаса, енді біреулері жылан тәрізді ирек бейнелерді еске салады. Бұл — өңірдің тарихи-мәдени қабатының терең екенін көрсететін айғақтардың бірі.
Оқжетпес туралы аңыз
Географ-саяхатшы Шоқан Уәлиханов Оқжетпес туралы 15 түрлі аңыз-әңгіме жинаған. Солардың бірінде көшпелі кезеңде осы тауда бір бүркіт өмір сүргені айтылады: ол сұлтандардың жағымсыз қылықтарын қырағы көзбен бақылап отырған деседі. Оны жақтырмағандар атқанымен, оқтары жетпегендіктен «Оқжетпес» атанған деген нұсқа бар.
Ұлытау атауының төркіні
Аңыз-әңгімелерде Ұлытау маңында қазақ халқы үшін маңызды шешімдер қабылданғаны айтылады. Соның бірі ретінде Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңын бекітуге қатысты оқиғалар аталады: үш жүздің бірлігін сақтау, елді сыртқы қауіптен қорғау сияқты ортақ мәселелер талқыланған деседі.
Екі ағайынды тауы
Мұғалжардағы «Екі ағайынды» тауына қатысты аңыз көп. Бір деректерде атау екі өңірмен байланысына қатысты десе, басқа нұсқаларда соғыс жылдары екі ағайынды ұшқыш отырған ұшақ осы маңда құлаған деген әңгіме айтылады.
Жұмбақтас
Көл ортасындағы «Жұмбақтасқа» қайықпен не катамаранмен барған демалушылар оның пішін құбылысына таң қалады: бір қырынан қарасаң — бұрымды жас қызға, екінші қырынан — орамал тартқан келіншекке, үшінші қырынан — әжім түскен кемпірге ұқсап көрінеді.
Бекіту тапсырмалары
Тапсырмалар интерактивті тақтаның мүмкіндіктерін пайдалана отырып орындалады.
1-тапсырма: Кестені толтыру
| Таулы өлке | Оған кіретін тау жоталары | Ең биік нүктесі (атауы, биіктігі) |
|---|---|---|
| Сарыарқа | Оқулық пен карта бойынша толтырылады | Оқулық пен карта бойынша толтырылады |
| Мұғалжар | Оқулық пен карта бойынша толтырылады | Оқулық пен карта бойынша толтырылады |
| Маңғыстау | Оқулық пен карта бойынша толтырылады | Оқулық пен карта бойынша толтырылады |
2-тапсырма: Тектоникалық карта бойынша анықтау (50-бет)
Сарыарқа
Палеозойлық қатпарлықта қалыптасқан: солтүстік-батыс бөлігі — каледон, шығыс бөлігі — герцин қатпарлығы.
Мұғалжар
Батыс бөлігі — жас палеозой платформаларының шөгінді қабығы; герцин қатпарлығы аймақтарымен байланысты.
Маңғыстау
Жас палеозой платформаларының шөгінді қабығымен байланысты.
3-тапсырма: Геодиктант
- Сарыарқа — Қазақстан жеріндегі ең ________ тау.
- Мұғалжар — ________ тауының оңтүстігіндегі Қазақстан жеріндегі жалғасы.
- Маңғыстау тауларының оңтүстігінде ________ ойысы орналасқан.
- Мұғалжардың ең биік нүктесі — ________.
- Сарыарқа Қазақстанның ________ орналасқан.
4-тапсырма: «Сандар сөйлейді»
5-тапсырма: Шетелдегі досыма хат
Өз еліңді таныстыратын хат жаз: Қазақстанның көркем табиғатын, жер бедерін және аласа таулы өлкелерін сипаттап, шетелде тұратын досыңа жолда.
Ескерту: Оқушылар жазып отырған кезде жағымды әуен қосып қою ұсынылады.
6-тапсырма: ACTIVote арқылы тест
-
Сарыарқа батысында шектеседі:
-
Сарыарқаның абсолют биіктігі:
-
«Мұнара, Қорған, Жеке батыр, Салт атты, Жұмбақтас» нысандары қай таулы өлкеде?
-
Мұғалжар солтүстіктен оңтүстікке қанша км созылады?
-
Маңғыстау тауларының жоталары:
-
Қарақия ойысы ТМД елдері ішінде тереңдігі бойынша нешінші орында?
-
Аласа тауларды көрсет:
-
Сарыарқаның солтүстігінде орналасқан:
Бағалау
Оқушылардың жұмысы формативті бағалау арқылы бағаланады: тапсырма орындау сапасы, картамен жұмыс, жауаптың дәлдігі және белсенділік ескеріледі.
Үй тапсырмасы
- Тақырыпты оқып келу.
- «Қызықты деректер» бөлімі бойынша ақпарат құралдарынан қосымша мәлімет іздеу.
Автор туралы мәлімет
Білім беру ұйымы
Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтарал ауданы, №123 жалпы орта мектебі (КММ)
Пән мұғалімі
География пәні мұғалімі: Абдыхадыров Шоқан Жұмаханұлы