Қазақша рефераттар

Үшбұрышты призманың горизонталь проекциясын және төртбұрышты призманың профиль проекциясын салып, олардың қиылысу сызығын тұрғыз

Күнделікті сабақ жоспары (Сызу, 9-сынып)

Бөлім тақырыптары

  • 11 Беттердің қиылысу сызықтарын көріністе кескіндеу
  • 12 Нәрсенің өлшемдерін сызбаға түсіру
  • 13 Қималар
  • 14 Қималар (жаттығу)
  • 15 Қабаттастырылған (беттестірілген) және оңашаланған (шығарылған) қималар және оларды салудағы келісімдер

Сабақ деректері

Сабақ №
44
Сабақтың тақырыбы
Беттердің қиылысу сызықтарын көріністе кескіндеу
Көрнекіліктер
  • A4 қағаз
  • қарындаштар
  • сызғыш
  • өшіргіш
  • шеңберсызар
  • т.б.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларды ізденімпаздыққа бағыттау, жаңа тақырыпты меңгеру барысында сауаттылығын және белсенділігін арттыру, сызбада көріністерді дұрыс орналастыруға үйрету.

Дамытушылық

Өзіндік практикалық әрекет ортасын қалыптастыру, ой қорытып, нақты шешім қабылдауға үйрету және ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелілік

Сызбаны ұқыпты орындауға, топпен жұмыс істеуге, бір-бірін тыңдай білуге баулу және мәдениетті қарым-қатынас қалыптастыру.

Сабақтың өту барысы

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру
  3. 3 Жаңа тақырыпты түсіндіру
  4. 4 Тапсырмаларды орындау
  5. 5 Сабақты бекіту
  6. 6 Үйге тапсырма

Теория: қиылысу (өту) сызықтарын кескіндеу

Көптеген техникалық тетікбөлшектердің пішіні әртүрлі геометриялық денелерден құралады. Бұл денелердің беттері өзара қиылысқанда, тетікбөлшек бетінде қиылысу (немесе өту) сызықтары пайда болады. Сызбада осы сызықтарды дұрыс тұрғызу және проекцияларда дәл көрсету маңызды.

1-мысал: екі призманың қиылысы

117-сурет

Бүйір жақтары горизонталь проекциялаушы фигуралар болатын дұрыс алтыбұрышты призма мен бүйір жақтары профиль проекциялаушы фигуралар болатын бесбұрышты призманың қиылысу сызығын тұрғызу қажет.

Негізгі бақылаулар

  • Қиылысу сызығы — төбелері бір жазықтықта жатпайтын алтыбұрышты тұйық сынық. Төбелерін A, B, C, D, E, F деп белгілейміз.
  • A₂, B₂, C₂, D₂, E₂, F₂ нүктелері қиылысу сызығының горизонталь проекциясы ретінде алтыбұрышты призманың горизонталь проекциясымен дәл келеді, себебі оның қырлары горизонталь проекциялар жазықтығына перпендикуляр.
  • Профиль проекцияларында жұптасып бірігу байқалады: A₃ = D₃, B₃ = C₃, E₃ = F₃.
  • Фронталь проекцияда қиылысу сызығы үш кесіндіден, ал сол жақ көріністе екі кесіндіден тұратын сынық түрінде беріледі.

2-мысал: параллелепипед және пирамида

118-сурет

Горизонталь орналасқан параллелепипедтің төртбұрышты дұрыс пирамидамен қиылысу сызығын салу керек. Бұл жағдайда қиылысу сызығы да кеңістікте бір жазықтықта жатпайтын алтыбұрышты тұйық сызық болады. Төбелерін 1–6 деп белгілейміз.

Тұрғызу логикасы

  • 1 және 4 нүктелерінің фронталь проекциялары (1₁ және 4₁) пирамиданың сол жақ қырының проекциясы бойынан табылады.
  • Сол қырдың горизонталь проекциясы бойынан 1₂ және 4₂ нүктелері 1₁ және 4₁ арқылы вертикаль байланыс сызықтарын жүргізу арқылы анықталады.
  • Қалған нүктелер үшін параллелепипедтің үстіңгі және астыңғы жақтары арқылы горизонталь жазықтықтар жүргізілген деп қарастырамыз: олар пирамиданы табанына ұқсас төртбұрыштар бойымен қияды.
  • 1₂ және 4₂ нүктелері арқылы табан қырларына параллель түзулер жүргізіп, қиылысу нүктелері арқылы қайтадан параллель түзулер салу арқылы қажетті қима төртбұрыштары алынады. Сол төртбұрыштардың призма қырларымен қиылысу нүктелері 2, 3, 5, 6 төбелерін береді.

3-мысал: екі цилиндрдің қиылысы

119–120-суреттер

Диаметрі үлкен горизонталь цилиндр мен диаметрі кіші вертикаль цилиндр қиылысады, осьтері тікбұрыш жасап өтеді. Мұнда кейбір проекциялар бірден анықталады: қиылысу сызығының горизонталь проекциясы кіші цилиндр табанының проекциясымен, ал профиль проекциясы үлкен цилиндр табанының профиль проекциясымен сәйкес келеді.

Фронталь проекцияны табу

  • 1 және 5 нүктелері цилиндрлердің фронталь проекцияларын шектейтін жасаушылардың қиылысуы ретінде табылады.
  • 3-нүкте профиль проекциядан алынады: 3₃ нүктесі арқылы жүргізілген горизонталь байланыс сызығы фронталь проекциядағы вертикаль осьпен қиылысып 3₁ береді.
  • Аралық нүктелер (мысалы, 2 және 4) горизонталь және профиль проекцияларда осьтен бірдей қашықтықта жатады; байланыс сызықтарының қиылысуы фронталь проекциядағы сәйкес нүктелерді береді (2₁ және 4₁).
  • Табылған нүктелер үлгісызғышпен біріктіріліп, қиылысу сызығы жүргізіледі.

Практикалық ескертпелер

  • Егер цилиндрлердің диаметрлері тең болса, қиылысу сызығын салу жеңілдейді: негізгі нүктелерді түзу кесінділерімен қосу жеткілікті.
  • Практикада аралық нүктелерді тұрғызбай-ақ, қиылысу сызығының проекциясын шеңбер доғасы түрінде көрсетуге рұқсат етіледі (үш нүкте арқылы бір ғана шеңбер жүргізіледі).
  • Диаметрлер айырмасы өте үлкен болса (D ≫ d), кей жағдайларда қиылысу сызығын мүлде көрсетпеуге болады.

Үй тапсырмасы

Горизонталь орналасқан үшбұрышты призманың фронталь және профиль проекциялары, сондай-ақ вертикаль орналасқан төртбұрышты призманың фронталь және горизонталь проекциялары берілген (121-а сурет).

Орындау керек

  1. 1. Үшбұрышты призманың горизонталь проекциясын салу.
  2. 2. Төртбұрышты призманың профиль проекциясын салу.
  3. 3. Екі дененің қиылысу сызығын тұрғызу.

Нәтиже

Сызбада проекциялар арасындағы байланыс сызықтары сақталып, қиылысу нүктелері дәл белгіленуі тиіс. Қиылысу сызығы көріністерде дұрыс және анық көрсетіледі.

Толық нұсқасын қарау: мұғалім ұсынған үлгі/қосымша материал бойынша.