Ахметтің сөздерін белгілеңдер
Сабақтың тақырыбы
М. Мағауиннің «Бір атаның балалары» хикаяты.
Сабақтың түрі
Қорытынды сабақ.
Пәнаралық байланыс
- Тарих
- Әдебиет теориясы
- Музыка
- Қазақ тілі
Көрнекілігі
Кестелер, үлестірмелі карточкалар, суреттер, мемлекеттік рәміздер.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушылардың мәтінді толық оқып, меңгергенін тексеру; хикаят кейіпкерлері туралы өзіндік пікір қалыптастыру; дербес ойлайтын, эстетикалық талғамы бар оқырман тәрбиелеу.
Дамытушылық
Түрлі тәсілдер арқылы байқағыштық, тапқырлық, сөз астарын түсіну қабілеттерін дамыту; ойды жазбаша және ауызша жүйелі жеткізуге үйрету; шығармашылыққа баулу; шығарма идеясын тану, сөздік қорды молайту.
Тәрбиелік
Шығарма идеясы негізінде адамгершілікке, мейірімділікке, бауырмалдыққа тәрбиелеу; елжандылық пен ұлтжандылық сезімін тереңдету.
Қолданылатын тәсілдер
- Топтық жұмыс
- Проблемалық ситуация
- Дамыта оқыту элементтері
- Сұрақ-жауап
- Шығармашылық жұмыс
- Әдеби пікірталас
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақтың мақсаты, ерекшелігі және тақырыбы түсіндірілген соң, оқушылар топқа бөлінеді. Топтастырудың бірнеше жолы бар. Бұл сабақта соғыс тақырыбына жазған қазақ ақын-жазушыларының аты-жөні мен шығармаларын жазбаша алу тәсілі қолданылды: бір авторды не бір шығарманы атаған оқушылар бір топқа біріктірілді.
1-тапсырма: Үй жұмысын қайталау
а) Мәтіндегі қиын сөздер
- Гимнастерка
- Әскери сырт көйлек.
- Протез
- Жоқ мүшенің орнына ыңғайлап жасалған жасанды мүше.
- Лобогрейка
- Егін шабатын машина.
- Айыл
- Ер-тоқым жылжымасын деп тартылатын жалпақ қайыс тартпа.
ә) Зигфридтің «Зекен» болып қалыптасуы
Зигфрид Вагнер деп айтуға тілі келмеген Ахмет қарт оны қазақшалап Зекен деп атайды. Бар баласын соғысқа аттандырып, қара қағаз келер ме деп қабырғасы қайысқан Ахмет үшін Зекен үміт шырағын жаққандай болады. Қарт бар мейірімін, ұлттық қасиетін Зекеннің бойына сіңіруге тырысады. Сондықтан бала өзін жат жерде емес, туған үйіне келгендей сезінеді: бөтенсімей, бірден сіңісіп кетеді. Әке мен ананың ыстық құшағы, жұмсақ алақаны, махаббаты Зекенді қазақ баласына айналдырады.
Түйін: Жақсылық пен мейірім ұлтқа бөлінбейді; ол баланың жүрегіне үй, ал қартқа үміт сыйлайды.
б) Зекен әке үмітін ақтай ала ма?
Иә, Зекен Ахмет атаның туған ұлындай болып кетеді. Себебі ол ақылды, зерек бала; ең бастысы, Ахмет оны өгейсітпей, жетімдік көрсетпейді. Өскен соң өзінің кім екенін анық білсе де, ол өзін Ахметұлы санап қала береді, қарт әке-шешесін асырайды.
Мұғалімнің қорытынды сөзі
Адамгершілігі мол, мейірімді, жақсы адам болу үшін шекара да, нәсіл де, ұлт та, білім де шарт емес. Жүректегі жылу болса жеткілікті. Ең маңыздысы — атаның емес, адамның ұлы бола білу.
Топтық тапсырмалар
Мәтінмен жұмыс
- а) Мәтіннен Дәуренбектің сөздерін белгілеп, мағынасын ашу.
- ә) Мәтіннен Ахметтің сөздерін белгілеп, ой өзегін табу.
- б) Нартай мен Ертай өліміне кім кінәлі? Дәлелдеу.
Талқылаудан үзінділер
Дәуренбектің жауды аяған тұсында айтқан сөздері талданады; ойдың «жаралыны аяу» мен «жау алдында жаңсақ қадамға бару» арасындағы қайшылығы айқындалады.
Ахметтің «Айналайын, үйге жүр. Апаң күтіп отыр» және «Сыртқы түр — пенде, ішін айт» деген сөздерінен мәрттік, қайсарлық, биік адамгершілік танылады.
Нартай мен Ертайдың тағдырына асырап алған ата-ананы кінәлаған пікір де айтылады. Дегенмен талқылау соңында ортақ тұжырымға келінеді: «Бұған кінәлі — соғыс».
в) Жазбаша мінездеме
- Дәуренбек
- Ахмет
- Венн диаграммасы: екі кейіпкерді салыстырмалы мінездеме
г) Ассоциация картасы: «Соғыс» және «Бейбітшілік»
Екі топқа «Соғыс» және «Бейбітшілік» деп жазылған үлкен парақ беріліп, күн сәулесі тәрізді тарамдалған сызықшалар бойына осы ұғымдарға қатысты ойларын жазу тапсырылды.
Бейбітшілік
- Күлкі
- Қуаныш
- Той-думан
- Бақыт
- Білім
- Тыныш ұйқы
- Ашық аспан
Соғыс
- Өлім
- Жетімдер
- Өртенген қала
- Жылау-сықтау
- Босқан халық
- Мүгедектер
- Қайғы
Үшінші топ: ауызша ой-толғау
«Мен соғысты айыптаймын» тақырыбында ауызша ой-толғау айту.
Сабақты қорытындылау
Талқылау сұрағы
Бейбітшілік — халық арманы екені және бауырмалдық қазақ халқының ұлттық ерекшелігі екені еліміздің рәміздерінен көріне ме?
Рәміздермен жұмыс
Әр топқа жеке рәміздер таратылып, бейбітшілікті аңсаған халық арманын олардың мазмұнынан табу және дәлелдеп айту тапсырылды.
Жалпы қорытынды
Оқушылар сабақтан үйренгенін және түсінгенін қол ұстасып тұрып, бір-бірінің жүзіне қарап айту арқылы түйіндеді. Сабақ соңында «Ақ кептерлер» әні орындалып, бейбітшілік идеясы айқындалды.