Қазақша рефераттар

Объектілермен жұмыс істеу

Сабақ туралы жалпы мәлімет

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Көрнекі құралдар

  • Компьютер
  • Интерактивті тақта
  • Электронды оқулық

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, мақсат-міндеттерді қысқаша белгілеу.

II. Үй тапсырмасын сұрау және «ой қозғау»

Өткен сабақты еске түсіру үшін төмендегі сұрақтар талқыланады:

  • «Менің компьютерім» қапшығының терезесі арқылы бағдарламаларды қалай іске қосамыз?

  • Бағыттауыш (Windows Explorer) арқылы бағдарламаларды қалай іске қосамыз?

  • «Пуск» батырмасын пайдаланып бағдарламаларды қалай іске қосамыз?

III. Жаңа сабақ: файлдар мен қапшықтар

Файл дегеніміз не?

Файл — аты бар байттар тізбегі. Файл бағдарлама да, құжат та болуы мүмкін. Windows жүйесінде бағдарламалардың тағы бір атауы — қолданба.

Әр файлдың аты екі бөліктен тұрады:

  • Сол жақ бөлік — негізгі атау (ұзындығы 1–255 таңбаға дейін).
  • Оң жақ бөлік — кеңейтілімі (әдетте 3 таңба), файлдың типін анықтайды.

Кең таралған файл типтері

Кеңейтілім Қолданба/мақсаты
*.bmp Paint сурет файлы
*.doc Word/WordPad құжаты
*.txt Блокнот (Notepad) мәтіндік құжаты
*.wav Дыбыстық файл (Sound Recorder/фонограф)
*.avi Бейне-клип
*.xls Excel кестелік құжаты
*.ppt PowerPoint тұсаукесері

Қапшық (папка) дегеніміз не?

Қапшық — белгілі бір белгі бойынша файлдарды біріктіретін орын. Мысалы, бір ойынға немесе бір редакторға қатысты файлдардың барлығы бір қапшықта сақталуы мүмкін. Windows 98 жүйесінде қапшықтар каталог рөлін атқарады.

Тұрмыстық салыстыру

Қапшықты ішіне қағаз беттерін (файлдарды) салатын кәдімгі қапшықпен салыстыруға болады.

Маңызды ереже

Бір қапшықтың ішінде аты бірдей объектілер болмауы тиіс.

Қапшық туралы негізгі тұжырымдар

  • Қапшықта файлдар, таңбашалар және басқа қапшықтар болуы мүмкін.
  • Қапшық бос болуы да мүмкін.
  • Қапшықтың аты көбіне оның мазмұнын сипаттайды.
  • Қапшықты ашу үшін оның белгішесін екі рет шерту жеткілікті.

Қапшықтардың түрлері

Кәдімгі қапшықтар — каталогтар.

Арнайы қапшықтар — «Менің компьютерім», «Принтерлер» және т.б.

Қапшық терезесінің элементтері

  • Тақырып жолағы

    Терезе атауы және басқару батырмалары орналасады.

  • Мәзір (Menu)

    Негізгі командалар жиыны.

  • Терезені басқару батырмалары

    Жинау, үлкейту/қалпына келтіру, жабу.

  • Айналдыру жолағы

    Мазмұнды жоғары-төмен/оңға-солға жылжыту.

  • Құралдар тақтасы

    Жиі қолданылатын әрекеттерге жылдам қолжеткізу.

  • Қалып-күй жолы

    Таңдалған объекті туралы қысқаша ақпарат.

Қажет элементтер жиынын баптау үшін Түр (View) мәзіріндегі Құралдар тақтасы және Қалып-күй жолы параметрлерін қолдануға болады.

Жаңа қапшық құру

Терезенің ішінде

  1. Файл → Құру (Создать) → Қапшық (Папка) командасын таңдаңыз.
  2. Тізімнің соңында жаңа қапшық белгішесі пайда болады.
  3. Атын бірден енгізіп, Enter пернесін басыңыз.

Ескерту: атау енгізілмесе, жүйе әдепкі атау бере алады (мысалы, «Жаңа қапшық»).

Жұмыс үстелінде

  1. Жұмыс үстелінің қажетті жерінде тінтуірдің оң батырмасын шертіңіз.
  2. Контекстік мәзірден Құру (Создать) → Қапшық (Папка) таңдаңыз.
  3. Пайда болған қапшыққа ат беріп, Enter басыңыз.

Таңбаша (ярлык) дегеніміз не?

Таңбаша — бағдарламаны іске қосуға немесе файлды ашуға арналған пиктограмма. Ол нақты объектінің өзі емес, тек сілтеме. Сондықтан таңбашаны жойсаңыз, бастапқы файл немесе қапшық жойылмайды.

Таңбашаға екі рет шерту әрекеті файлды/қапшықты тікелей екі рет шерткендей нәтиже береді.

Қапшықтар, файлдар және таңбашалармен жұмыс

Жылжыту мен көшіру: айырмашылығы

Көшіру

Объект бастапқы орнында қалады, ал көшірмесі жаңа орынға қосылады.

Жылжыту

Объект жаңа орынға өтеді де, бастапқы орнынан жойылады.

1) Оң жақ батырмамен «сүйреп апару»

  1. Объектінің үстіне меңзерді апарыңыз.
  2. Тінтуірдің оң батырмасын басып тұрып, жаңа орынға сүйреңіз.
  3. Батырманы жіберген соң ашылған мәзірден қажетті команданы таңдаңыз: Көшіру (Копировать), Жылжыту (Переместить) немесе Таңбаша құру (Создать ярлык).

2) Сол жақ батырмамен және пернелермен

Сол жақ батырмамен сүйреп апарғанда нәтижені пернелер арқылы басқаруға болады:

  • Ctrl басулы тұрса — объект көшіріледі.
  • Shift басулы тұрса — объект жылжытылады.

Жабық қапшыққа көшіру/жылжыту

Басқа қапшықты ашпай-ақ, объектіні оның белгішесіне сүйреп апару арқылы көшіруге немесе жылжытуға болады: файл белгішесін ұстап, қажетті қапшық белгішесіне апарып, тінтуір батырмасын жіберіңіз.

Мәзір командалары арқылы (Алмасу буфері)

«Апарып қою» әдісі әрдайым қолайлы бола бермейді. Мұндайда Правка мәзіріндегі Көшіру (Копировать), Қию (Вырезать), Кірістіру (Вставить) командалары пайдаланылады.

Алмасу буфері дегеніміз не?

Алмасу буфері — көшіруге немесе жылжытуға арналған ақпаратты уақытша сақтайтын жадтың арнайы бөлігі. Ондағы дерек жаңа дерек келгенше сақталады. Компьютер өшірілгенге дейін немесе буферге басқа ақпарат жіберілгенге дейін жоғалмайды.

Көшіру

Белгіленген ақпараттың көшірмесін буферге орналастыру.

Қию

Ақпаратты бастапқы орнынан алып, буферге жіберу.

Кірістіру

Буфердегі ақпаратты қажетті жерге енгізу.

Буфердегі ақпаратты бірнеше рет кірістіруге болады: осы құжатқа да, Windows жүйесіндегі басқа қолданбаларға да.

Аттарын өзгерту (Rename)

Қапшықтың, файлдың немесе таңбашаның атын өзгертуге болатын негізгі әдістер:

  1. Объектіні белгілеп, оң жақ батырмамен шертіп, контекстік мәзірден Переименовать таңдау.
  2. Қапшық терезесінің мәзірінен Файл → Переименовать командасын орындау.
  3. Объектіні белгілеп, атауының үстінен бір рет шертіп, жаңа ат енгізу.
  4. Объектіні белгілеп, F2 пернесін басып, жаңа ат енгізу.

Жою және «Себет» (Корзина)

Объектілерді жою тәсілдері

  1. Объектіні белгілеп, Delete пернесін басу.
  2. Объектіні оң жақ батырмамен шертіп, контекстік мәзірден Удалить командасын таңдау.
  3. Объектіні (немесе топты) белгілеп, тінтуірдің сол жақ батырмасын басып тұрып, Себет (Корзина) белгішесіне сүйреп апару.

Жойылған объектілер Себетте оларды біржола өшіргенше немесе қалпына келтіргенше сақталады.

Себеттен қалпына келтіру

Себеттегі объектіні белгілеп, Файл → Қалпына келтіру (Восстановить) командасын орындаңыз немесе объектіде оң жақ батырмамен шертіп, Восстановить таңдаңыз.

Себетті тазалау

  1. Себетті ашып, файлдарды белгілеп, Delete пернесін басу.
  2. Себет белгішесінде оң жақ батырмамен шертіп, Очистить корзину командасын орындау.

Ойын: «Атауын тап»

Компьютерге қатысты суреттер көрсетіледі. Оқушылар әр суреттің атауын тауып, оның қызметін түсіндіреді.

IV. Жаңа сабақты бекіту

Тақырыпты қорытындылау үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріледі:

  • Объектілерді көшіру мен жылжыту дегеніміз не?
  • Объектілерді көшірудің қандай жолдары бар?
  • Объектілерді жылжыту әрекеті қалай орындалады?
  • Алмасу буфері дегеніміз не?
  • Объектілерді жоюдың қандай жолдары бар?

V. Оқушыларды бағалау

Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және сұрақтарға жауап беру сапасы бойынша бағаланады.

VI. Үй тапсырмасы

  • «Файлдар мен қапшықтар» тақырыбын оқу.
  • Объектілермен жұмыс істеу тәсілдерін қайталау (көшіру, жылжыту, атын өзгерту, жою).
  • Себетті (Корзинаны) тазалау жолдарын түсіндіріп келу.