Дара етістік
Сабақтың мақсаттары мен күтілетін нәтиже
Білімділік
- Оқушылардың жыл бойы алған етістік туралы білімдерін пысықтау және қорытындылау.
- Сөйлемнен етістікті табу, етістіктің түрлерін ажырату.
- Дара етістікті күрделі етістікке айналдыруға арналған тапсырмаларды орындау.
Дамытушылық
- Зейінін және шығармашылық белсенділігін дамыту.
- Білім, білік, дағдыны жүйелеу және қолдану.
Тәрбиелік
- Оқытуды өмірмен байланыстыру.
- Шыдамдылыққа, сауаттылыққа, ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Типі
- Алған білімді жетілдіру
- Түрі
- Саяхат сабақ
- Принциптері
- Бірізділік, жүйелілік, ғылымилық
- Пәнаралық байланыс
- Ана тілі, дүниетану
- Интерактивті тақта, слайдтар
- «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» мультфильмі (видео)
- Жауап парақшалары
Оқушылар етістіктің түрлерін, дара және күрделі етістікті меңгеріп, оларды сөйлемде дұрыс қолдана алатын тұлға ретінде қалыптасады.
Сабақ жоспары
Сабақ үш кезеңге бөлінеді: бағдарлау–мотивациялық, операциялық–орындаушылық, рефлексиялық–бағалау.
I. Бағдарлау–мотивациялық кезең (шамамен 3–10 мин)
- 1 Ұйымдастыру: назарды сабаққа аудару, түгендеу.
- 2 Психожаттығу: қонақтардың келгенін ескертіп, оқушыны ынталандыру.
- 3 Қызығушылықты ояту: хормен өлең жолдарын айту.
- 4 Үй тапсырмасын тексеру: 10-жаттығу («Ұйқасын тап»).
- 5 Үй тапсырмасын бекіту: «Миға шабуыл» сұрақтары.
II. Операциялық–орындаушылық кезең (шамамен 20 мин)
- Ертегі еліне саяхат, кедергілер арқылы ілгерілеу.
- 12–15-жаттығулар арқылы дара және күрделі етістікті бекіту.
- Видео негізінде эссе жазу және етістіктерді талдау.
- Сергіту сәті (қарлығаш туралы өлең жолдары).
- Сахналық көрініс: «Түлкі мен шаян» ертегісі.
- Венн диаграммасы арқылы салыстыру.
III. Рефлексиялық–бағалау кезең (шамамен 10 мин)
- 1 Сурет бойынша сабақты қорытындылау, етістіктерді табу.
- 2 Үй тапсырмасы: 16-жаттығу, қарлығаш туралы өлең құрастыру.
- 3 Бағалау және кері байланыс: топтық ұпайды (қарлығаштар саны) санау, жеңімпазды анықтау.
Сабақтың барысы (қысқаша сценарий)
I. Бағдарлау–мотивациялық кезең
Психологиялық дайындық
Бүгінгі сабақ ерекше өтеді: сыныпқа қонақтар келді. Оқушылар өздерінің зеректігін, тапқырлығын және білімін еркін көрсетеді.
Қызығушылықты ояту (хормен айту)
Мұғалім: Әрбір адам?
Оқушылар: Туысым, досым, жұрағат.
Мұғалім: Әрбір сабақ?
Оқушылар: Үйрену, ұғу, ұлағат.
Мұғалім: Әрбір ісің?
Оқушылар: Тірлік, тірек, адамдық.
Мұғалім: Әрбір сөзің?
Оқушылар: Шындық, бірлік, адалдық.
Үй тапсырмасы (10-жаттығу)
«Ұйқасын тап» тапсырмасы арқылы тексеріледі:
Тастан тасқа секіріп,
Жем тереді кекілік.
Айбат шегер алыстан,
Аң патшасы арыстан.
«Миға шабуыл» (бекіту сұрақтары)
- Етістік дегеніміз не?
- Етістіктің түрлерін ата.
- Дара етістік дегеніміз не?
- Күрделі етістік дегеніміз не?
Жұмбақ және топқа бөлу
Бұдыр-бұдыр балшықты,
Жинады да талшықты.
Ұқсатып қамытқа,
Үй салады жабыққа.
Шешуі: қарлығаш.
Оқушылар екі топқа бөлінеді:
Тапсырмаларды жылдам әрі нақты орындаған топқа «қарлығаш» белгісі беріліп отырады.
Дәптермен жұмыс
Күн мен «Сынып жұмысы» жазылады. «Қарлығаш» сөзімен сөйлем құрап, бір жолға көркем етіп көшіріп жазады.
Ой қозғау: көктем және құстар
Сұрақтар
- Көктемде құстар не істейді?
- Қандай құстар қайта ұшып келеді?
- Қарлығаш қандай құс?
- Қарлығаш ұясын немен салады?
Қарлығаш ұясын көбіне үйлердің іргесіне салады: тұқұйрық араласқан лаймен лайлап, қабырғасына шөп-шалаң қалап, ішіне мамық төсейді. Мұндай ұя берік әрі жылы болады.
II. Операциялық–орындаушылық кезең: «Ертегі еліне саяхат»
Оқушылар «Ертегі еліне» саяхат жасап, жалмауыз кемпірдің тосқауылдарынан өту арқылы мультфильмді кезең-кезеңімен тамашалайды.
12-жаттығу
Көп нүктенің орнына етістіктерді қойып, сөйлемдерді көшіріп жазу.
- Жыршы жыр жырлайды.
- Ақын өлең шығарады.
- Дәрігер ауруларды емдейді.
- Мұғалім балаларды оқытады.
- Сауыншы сиыр сауады.
Ескерту: жылдам әрі нақты жауап берген топқа «қарлығаш» белгісі беріледі.
13-жаттығу
I топ: дара етістік
Көп нүктенің орнына дара етістікті тауып жазу.
II топ: күрделі етістік
Күрделі етістіктерді қатыстырып, сөйлем құрау.
Үлгілер
Келді → келе жатыр, келе бастады
Жазды → жаза алады, жазып жатыр, жазып жүр
Тоқыды → тоқи алады, тоқып отыр, тоқи бастады
Кел → барып кел, бара кел
Ауылға қонақтар келе жатыр.
Әжесі немерелеріне нәски тоқи бастады.
14-жаттығу: Видео бойынша эссе
«Қарлығаш — киелі құс» тақырыбында эссе жазу. Эсседегі етістіктердің дара немесе күрделі екенін анықтау (екі топ та орындайды).
Қарлығаш — айыр құйрықты, қанаттары ұзын әрі үшкір келетін, шағын денелі қараала құс. «Қарлығаш» атауы «қара», «ала», «құс» сөздерінің кірігуінен шыққан деген пікір бар. Ол торғайлар отрядына жататын құстар тобына кіреді. Басқа құстардан бір ерекшелігі — жемін ұшып жүріп ұстайды. Суды да ұшып жүріп ішеді.
Бауыры ақшыл, арқасы қоңыр, жасыл жылтыр. Қарлығаш — пайдалы құс: зиянды жәндіктерді, әсіресе шыбын-шіркейлерді көп жеп, ауыл шаруашылығына пайда келтіреді.
Ата-бабамыз қарлығашты ежелден қадірлеген. «Қарлығаштай сүйкімді, еңбекқор, ақылды болсын» деген ниетпен қыздарына Қарлығаш деп ат қойған. Қарлығашқа қатысты аңыз-ертегі, мақал-мәтел, жұмбақ, жыр жолдары көп. Соның бірі — «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?» ертегісі, сондай-ақ Төле бидің «Қарлығаш би» атануы туралы аңыз.
Қарлығашқа байланысты ырым-жорамалдар да бар: қарлығаш биіктеп ұшса — күн ашық болады; жер бауырлап ұшса — жаңбыр жауады. Жылы жақтан оралғанда қораға қонса — қой егіз туады, ақ мол болады. Үй жақтауына немесе шатырына қонса — сол үйдің берекесі артады. Түсіңде қарлығаш көрсең — бақытқа кенелесің дейді.
Сондықтан қарлығашты қорғау — баршамызға ортақ іс.
Оқушылар эсселерін оқиды, мәтіннен дара және күрделі етістіктерді табады және астын сызады.
Сергіту сәті
Қарлығаштар самғасын,
Жұмыр жерді шарласын.
Жылы жақтан қайтқанда,
Қанаттары талмасын!
Шиқ-шиқ еткен қарлығашты
Қорғамасаң болмайды.
Кіп-кішкентай қарлығаштар
Адамдарды қорғайды.
15-жаттығу: ертегімен жұмыс
«Түлкі мен шаян» ертегісін оқып, кестені толтыру және сахналық көрініс қою.
Талқылау сұрақтары
- Ертегі не туралы?
- Түлкі қандай кейіпкер?
- Шаян қандай кейіпкер?
- Өмірде осындай адамдар кездесе ме?
Кесте үлгісі: мінез және етістіктер
Жылдам әрі нақты жауап берген топқа «қарлығаш» белгісі беріледі.
III. Рефлексиялық–бағалау кезең
Оқушылар жалмауыз кемпірдің тосқауылдарынан өтіп, Ертегі елінің сыйын тамашалайды. Қорытынды сұрақтар:
- Қай ертегі көрілді? «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?»
- Ертегі ұнады ма? Несімен ұнады?
Сурет бойынша қорытындылау
Тақтада құстардың суреттері беріледі. Әр топ бір құстың бейнесін алып, сөйлем құрайды; екінші топ сөйлемнен етістіктерді табады.
Тоқылдақ
Тоқылдақ ормандағы түрлі зиянкестерді жояды.
Аққу
Аққуды атпа, досыңды сатпа.
Бүркіт
Бүркіт ұясын биікке салады.
Бірқазан
Бірқазан балықтармен қоректенеді.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
16-жаттығу және қарлығаш туралы өлең шығару.
Бағалау
Әр топтың жинаған «қарлығаш» белгілері саналып, топтар мадақталады. Жеңімпаз топ анықталады.
Кері байланыс
- Сабақ ұнады ма?
- Қай бөлігі көбірек ұнады? Неліктен?