Қай математик жайында
Сыныптан тыс жұмыстың идеясы мен маңызы
Атақты математиктердің өмірінен алынған қызықты сауалдарға негізделген сыныптан тыс жұмыс — оқушылардың танымын кеңейтетін тиімді әдіс. Жақсы ұйымдастырылған сыныптан тыс іс-шаралар, бір жағынан, оқушылардың пән бойынша үлгерімін айқындаса, екінші жағынан, олардың шығармашылық қабілетін дамытып, ой-өрісін кеңейтеді.
Мектептегі үйірме жұмыстарында және сабақтың әр кезеңінде атақты математиктердің өмірімен таныстырып, қысқа да қызықты деректер айту арқылы оқушылардың пәнге қызығушылығы артады. Осы орайда, теледидарда көрсетілетін танымдық бағдарламалардың форматына сүйене отырып, 9–10 сынып оқушыларына арналған «Атақты математиктер» ойынының үлгі жоспары ұсынылады.
Ойын форматы
Ойналу тәртібі
«Таңғажайып алаң» үлгісіндегі кезеңдік ойын. Ойыншылар ұяшық таңдап, сұраққа жауап береді.
Көрнекілік
Компьютер арқылы тапсырмалар экраннан көрсетіледі. Ұяшықтарға бөлінген слайдтарда ұпай саны белгіленеді.
Қатысушыларды іріктеу
Ойынға қатысушылар залдағы көрермендерге қойылатын сұрақтар арқылы таңдалып алынады.
Іріктеу сұрақтары (көрермендерге)
Төмендегі сұрақтар арқылы қатысушыларды жылдам әрі әділ анықтауға болады. Әр сұрақтың соңында дұрыс жауап көрсетілген.
-
1-сұрақ. Бұл атаудың көптеген тілде аудармасы бар, «сынған сан» мағынасын береді. Бұл қай атау?
Жауабы: Бөлшек
-
2-сұрақ. «Абцисса», «ордината», «координата» терминдерін кім енгізген?
Жауабы: Лейбниц
-
3-сұрақ. Ең алғашқы геометрия оқулығының авторы кім? Оның фамилиясы грек дәрігерінің фамилиясымен аттас.
Жауабы: Гиппократ
-
4-сұрақ. Үш қабырғасы бойынша үшбұрыштың ауданын есептейтін формуланы ұсынған ежелгі грек оқымыстысы кім?
Жауабы: Герон
-
5-сұрақ. «Геометрияны білмейтіндер академияға кірмесін» деген сөз кімге тиесілі?
Жауабы: Платон
-
6-сұрақ. Математикаға «алгебра» атауын кім енгізді?
Жауабы: Омар Хаям
-
7-сұрақ. Қазақ жерінен шыққан, 870–950 жылдары өмір сүрген ежелгі ғалым кім?
Жауабы: Әбу Насыр әл-Фараби
-
8-сұрақ. 7–11 сыныптарға арналған алгебра оқулықтарының авторы кім?
Жауабы: Абылқасымова
-
9-сұрақ. «Дискриминант» сөзі қай тілден шыққан, мағынасы қандай?
Жауабы: Латын тілінен — «ажырату», «анықтау»
Ойын кезеңдері
Ойын бірнеше кезеңнен тұрады. Әр кезеңге үш ойыншы шығып, берілген сипаттамадан математикті табады.
I кезең
Алғашқы үш ойыншы ортаға шығады. Бұл адамның еңбегі мектептегі математика пәнінің негізгі бөлімдерінің біріне айналған. Ол ғылымды сүйген, әділетсіздікке жол бермеген. Бір күні патша одан еңбегін оқып-үйренудің жеңіл жолын сұрағанда: «Математикада патша жолы жоқ» деп жауап берген. Оның кітаптары Батыс елдерінде Библиядан кейін ең көп жарияланып, оқытылған.
II кезең
Келесі үш ойыншы шығады. Бұл ғалым оқыған кітаптарының жолдарына белгі қалдырып отырған. Бірде кітап жиегіне: «Теореманың ғажайып дәлелін таптым, бірақ жолдың тарлығынан келтіре алмадым» деп жазған. Кейін оның қағаздарының арасынан дәлел табылмаған. Аталған теорема тек 1994 жылы ғана дәлелденген.
III кезең
Соңғы үш ойыншы шығады. XIX ғасырда өмір сүрген бұл ғалымның математикалық дарыны бала кезінен-ақ байқалған: үш жасында әкесінің санағындағы қатені тапқан, жеті жасында мектепке барып, мұғалім берген есепті бірнеше секундта шығарған. Оны «математиканың королі» деп атаған.
Соңғы кезең
Үш кезеңнің жеңімпазы ортаға шығады. Бұл көне математик рим солдатының қылышынан қаза табар алдында: «Кет, менің сызбаларыма тиіспе!» деген. Ол гидростатиканың, ірі крандардың, қуатты катапульталардың негізін қалаған. Оның есімімен физикада «спираль», «винт», заңдар және басқа да ұғымдар байланысты.
Ұпай бойынша марапаттау
Жинаған ұпай санына қарай сыйлықтар ұсынылады.