Заттың атауы
Сабақ барысы
Бұл сабақта оқушылар сөздің мағынасы мен дыбыс өзгерісінің әсерін байқап, сөз табтарын еске түсіреді, мәндес сөздермен жұмыс жасайды және ойын арқылы тілдік қабілетін дамытады.
I. Ұйымдастыру (психологиялық дайындық)
Сабаққа назар аударту, сыныпта жағымды көңіл күй қалыптастыру, бір-біріне жылы сөз айту арқылы ынтымақтастық атмосферасын орнату.
II. Кіріспе бөлім
1) Тақырып пен мақсатты хабарлау
- Сөз дегеніміз не?
- Сөздер неден құралады?
- Дыбыстар нешеге бөлінеді?
2) Сөздерді мағынасына қарай топтастыру
Берілген сөздерді мағынасына қарай сөз топтарына бөліп жазамыз:
Еске салу: Қазақ тілінде 9 сөз табы бар.
3) Ережелерді еске түсіру
Зат есім, етістік, сын есім, сан есім туралы негізгі ережелерді қайталаймыз: сұрақтары, сөйлемдегі қызметі, мысалдары.
Сөз мағынасының өзгеруі: дыбыс алмасуы
4) Сөздердің мағынасын түсіндір
а) Не байқадың? Қандай қорытынды жасауға болады?
Қорытынды: сөз құрамындағы бір дыбыстың өзгеруі сөздің мағынасын өзгертеді.
ә) Соңғы дауыссыз дыбысты өзгертіп, жаңа сөз жаса
Үлгі бойынша сөздің соңғы дауыссыз дыбысын алмастырып, жаңа сөздер құрастырамыз:
5) Ойын: «Ойлан, тап!»
Бірінші сөздің жалғасы, екінші сөздің бастауы болатын буынды табамыз:
Талқылау: «табыс» және «талант» сөздерінің мағынасын ашып, түсіндіреміз.
6) Жаңа тақырып: «Сөз және оның мағынасы»
Сөз — белгілі бір ұғымды білдіретін тілдік бірлік. Сөз мағынасы сөйлем ішінде айқындалады және дыбыс құрамы мен қолданылу аясына қарай өзгеріп отыруы мүмкін.
7) Жаттығулар (201–202)
201-жаттығу
Жуық мағыналы (мәндес) сөздер — мағынасы жақын сөздер. Оларды бірінің орнына бірін қолдануға болады.
202-жаттығу
- а) Көп нүктенің орнына мәндес сөздерді тауып жаз.
- ә) Мәндес сөздерді қатыстырып сөйлем құра.
8) Сергіту сәті: сөзжұмбақ
«С» әрпінен басталатын сөздерді табамыз:
- 1 Сұйық зат
- 2 Заттың атауы
- 3 Дақыл атауы
- 4 Облыс атауы
- 5 Қарудың бір түрі
- 6 Жоғары оқу орнының оқушысы
- 7 Жыртқыш аң
- 8 Студентке төленетін ақы
9) Тақтамен жұмыс
- а) Сөйлемдерді түсініп оқы.
- ә) Қарамен жазылған сөздердің мағынасын түсіндір.
10) Сөз туралы мақал-мәтелдер
Сөз сүйектен өтеді, таяқ еттен өтеді.
Айтылған сөз — атылған оқпен тең.
Мақал — сөздің көркі.
Тапсырма: жасырынған мақалдарды берілген алғашқы дыбыстар арқылы оқып, толық нұсқасын айтыңдар.
III. Рефлексия
Оқушылар бүгінгі сабақтан алған әсерін, жетістігін айтып, өзін-өзі бағалайды. 3–4 оқушының жазған жұмыстары топта талданып, пікір алмасу жүргізіледі. Талқылауда сын айтуға болмайды, тек қолдау мен нақты ұсыныс беріледі.
Бүгінгі сабақта біз не туралы айттық?
Сөздер туралы қандай жаңа мәлімет білдік?
Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы мұғалімнің нұсқауына сәйкес беріледі (тақырып бойынша бекіту жұмысы және мәндес сөздермен сөйлем құрастыру).