Сармат көсемі жерленген қорым
Көшпелілердің салт-дәстүрлері мен діни нанымдары
Сақ бірлестігінің құрамына массагеттер, аримаспылар, аргиппейлер, исседондар сияқты тайпалар кірген. Грек тарихшылары олардың жерлеу ғұрыптары, әдет-ғұрпы және күнделікті тұрмысы өзара ұқсас болғанын жазады. Сондай-ақ көшпелілердің басқа жұртпен қарым-қатынасындағы адалдықты, шынайылықты, қайырымдылық пен әділеттілікті ерекше атап өткен.
Археологиялық деректер: жерлеу дәстүрінің көрінісі
Аралтөбе қорымы (Атырау облысы, Жылыой ауданы)
Бұл қорымнан қолбасшылық пен абыздық қызметті қатар атқарған сармат көсемі мен оның әйелі бірге жерленгені анықталған. Олардың жанына екі ат қоса көмілген. Мәйіттің басы оңтүстікке қаратылып, шалқасынан жатқызылған.
Қабірге қойылған заттар
- Жүзден аса жебесі бар қорамсақ
- Темір қылыш пен қанжар
- Қыш құмыра
- Шыны моншақтар және қару сынықтары
Берел қорғандары: аттың рөлі
Қазақстан аумағын мекендеген тайпалардың мәдениеті көптеген тұстарда өзара жақын болған. Солардың бірі — марқұммен бірге аттарын көму дәстүрі. Адамдар о дүниеде ат та, қару да иесіне қажет болады деп сенген.
Үлкен Берел қорғанында аттар өз иесін жорыққа алып шығатындай, толық әскери дайындықпен көмілгені байқалады. Бұл көшпелілер дүниетанымында аттың тек көлік емес, мәртебе мен рухани сенімнің де маңызды белгісі болғанын көрсетеді.
Діни нанымдар және ғұрыптық кеңістік
Қазақстан аумағындағы ежелгі тайпалар ата-баба аруағына және Көк Тәңіріне табынған. Қабірге мәйітпен бірге оның жеке мүліктерін көму — өлгеннен кейінгі өмірге сенімнің айқын көрінісі.
Рулық зираттар
Арнаулы рулық зираттар көбіне қыстаудың маңында орналасқан.
Күнге табыну белгісі
«Мұртты қорғандардың» шығысқа бағытталуы — күнге табынудың нышаны.
Әлеуметтік мәртебе
«Мұртты обалар» ерекше сыйлы, қасиетті, көбіне ақсүйектерге арналған ескерткіштер саналған.
Қайталау сұрақтары (конспект)
- 1. «Мұртты қорғандардың» шығысқа бағытталуы нені білдіреді?
- 2. Қазақстан аумағындағы ежелгі тайпалар кімдерге/неге сиынған?
- 3. Аттар өз иесін жорыққа апара жатқандай, толық әскери дайындықпен көмілген қорған қайсы?
- 4. Сармат көсемі жерленген қорым қалай аталады?
- 5. Сақ бірлестігінің құрамындағы тайпаларды атаңыз.
- 6. Қазақстан жерін мекендеген көшпелі халықтардың рулық қорымдары көбіне қай жерде орналасқан?
- 7. Климаты мен географиялық жағдайына қарай, оңтүстікте малдың қай түрі басым болған?
- 8. Сарматтар ертеректе үлкен обаға кімді жерлеген?
- 9. Елімізді қоныстанған ежелгі тайпалар кімнің аруағына табынған?
- 10. Бойтұмарларды қандай мақсатпен таққан?
Тақырып бойынша тест тапсырмаларын құрастыруға арналған сұрақтар жиынтығы.