Қазақша рефераттар

Ерлік - ұрпаққа мұра

Тәрбие сағатының тақырыбы

«Ерлік — ұрпаққа мұра»

Мақсаты

  • Оқушыларды туған жерін, Отанын сүюге және халқына адал қызмет етуге тәрбиелеу.
  • Достық пен адамгершілік қасиеттерін дамыту.
  • Патриоттық сезімдерін нығайту.

Көрнекілігі

  • Шарлар
  • Ұрандар
  • Ауғанстан картасы

Сабақ жоспары

  1. Ұйымдастыру
  2. Мерекелік әдеби-музыкалық монтаж
  3. Ауған соғысының ардагерлерімен сұхбат
  4. Құттықтаулар

Кіріспе сөз

1979 жылы 12 желтоқсанда Кеңес Одағы басшыларының шағын тобы — Л. И. Брежнев, Ю. В. Андропов, М. А. Суслов, Д. Ф. Устинов, Н. А. Громыко — Ауғанстанға кеңес әскерін енгізу туралы шешім қабылдады. 1979 жылы 25 желтоқсанда КСРО әскерлері Ауғанстан шекарасынан өтіп, 1989 жылдың ақпанына дейін соғыс қимылдарын жүргізді.

Қазақстан үшін дерек

  • Соғысқа Қазақстаннан 22 000 адам қатысты.
  • 761 адам қаза тапты.
  • 21 адам хабарсыз кетті.
  • 1989 жылдың 15 ақпанында кеңес әскерлері Ауған жерінен біржолата шықты.

Соғыстың салдары

Он жылға созылған бұл соғыстан елге оралған жауынгерлердің көбі мүгедек болып қайтты, талайы жат жерде қаза тапты. Бұл соғыста ТМД елдерінен шамамен 15 000-ға жуық адам құрбан болды.

Ерлік — елге мұра, ұрпаққа ұран. Бүгінгі тәрбие сағаты — интернационалист-жауынгерлерге, олардың азаматтық борышына адал қызметіне арналған.

Уақыт үні

Бейбіт жастық шаққа Ауғанстандағы шиеленіс әсер етіп, соғысқа ұласқан ауыр кезеңнің ызғары араласты. «Интернационалист-сарбаздар» атанған қыршын жастар көрмеген, білмеген таулы-тасты өлкеге аттанып, қайсарлық пен төзімнің үлгісін көрсетті.

Шыңғырлау шежіресі: ескерткіштер мен есімдер

Естелік белгі

Аудан орталығында Ауған жерінде қаза тапқан Д. Хамитов және әскер қатарынан оралмаған Д. Бесчасов, С. Гоптаренко, Р. Каймулдиев секілді боздақтарға ескерткіш белгі қойылған.

Тағзым кеңістігі

Сол маңда қуғын-сүргін жылдарында жазықсыз қудаланған жандарға арналған ескерткіш те бар. Бұл үнсіз белгілер келешек ұрпаққа өткеннің зары мен сабағын ұқтырады.

Аман оралғандар

Ауған қанды қасабынан аман оралған жерлестеріміз Б. Баймұқашев, С. Бадьяков, В. Николаев бүгінде халық шаруашылығының әртүрлі салаларында еңбек етуде.

Дидардың тағдыры: азаматтық борыш пен ерлік

Дидардың әкесі Тілеухайыр ағамыз ұлын бала кезінен қазақ халқының мақтанышы болған батыр бабаларымыздың — Абылай хан, Бөгенбай, Наурызбай — рухын үлгі етіп тәрбиелеуге ұмтылды. Өзі де мұғалім болған Тілеухайыр аға Отан, туған ел мен жер туралы түсінікті бала жүрегіне сіңіруге барын салды. Отбасындағы рухани орта Дидардың қалыптасуына оң әсер етті.

Өсу жолы

  • Кішіпейіл, еңбекқор болып өсті.
  • Мектепте үздік оқушылардың қатарында болды.
  • Әке рұқсатымен ДОСААФ-та оқып, жүргізушілік курсын тәмамдады.
  • 1979 жылдың мамыр айында әскер қатарына шақырылды.

Әскердегі қызмет

Әскерде жүргізуші мамандығын жалғастырған Дидар тәжірибелі жүргізушіге айналды. Кейін бұл біліктілік соғыс жағдайында талай жанға демеу болды: уақытылы жеткізілген жүк — нан, оқ-дәрі, дәрі-дәрмек — жауынгерлердің өмірін сақтауға қызмет етті.

Ол үйіне жиі хат жазып тұрды. Елге оралар күн де жақындап қалған еді.

Ауғанстан: күрделі шындық

Тілі бөлек, тұрмысы бөлек жат өлкеде солдаттар иығына саяси қателіктің ауыр салмағы түсті. Тоталитарлық саясат «гүлденген өмір жасаймыз» деген ұранмен ауыл-қышлақтарға үгіт бригадаларын жіберді. Экономикасы әлсіреген, аштық пен ауру жайлаған елге гуманитарлық көмек те көрсетілді: азық-түлік, дәрі-дәрмек керуендері көптеп жеткізілді.

Бірақ бір үзім нан да, шынайы жәрдем де оқ пен бомбадан опат болған туыстың орнын толтыра алмады. Соғыс зардабын әскерилерден көрген жұрттың ішінде кек пен күдік күшейді; кез келген сәт кеңестік жауынгерлер үшін қауіпке айналуы мүмкін еді. Себепсіз қатыгездік талай жастың ғұмырын қиды, оның ізі әлі күнге жүрекке жара.

Соңғы сапар

Дидар қанды қырғын ішінде көлігін тоқтатпай, жол үстінде жүріп қызмет етті: кідіру — біреуді нансыз, біреуді оқ-дәрісіз, біреуді дәрі-дәрмексіз қалдырумен тең еді. Ауғанстанның тау жолы, мұзтайғақ, қар көшкіні секілді қауіптерге қарамастан, тәуліктерді тәулікке жалғап жұмыс істеді. Оның бар ойы — жүкті уақытында, белгіленген жерге жеткізу болды.

1980 жылдың 19 маусымына дейін ол талай қатерден аман өтті. Алайда сол күні жол жиегінде атылған оқ оның көлігін отқа орады: машинасы өртеніп, сау-тамтығы қалмады. Бұл — еске алу ауыр, жүрекке салмақ түсіретін қаза. Жаңа ғана гүл жайған жас өмірдің мезгілсіз, себепсіз қиылуы еді.

Есімі ел ішінде

Дидардың ерлігі ұлт рухын биік ұстап, қазақ жастарының табандылығы мен ержүректігін дәлелдей алды. Бүгінде оның туған ауылында мектепке есімі берілген, өзі отырған парта — үздіктер ғана отыратын қадірлі орын. Мәңгілік мекені де осы Шыңғырлау ауылында.

Марапаттары

  • «Ауған халқының алғысы» медалі
  • Қаза тапқаннан кейін «Қызыл жұлдыз» ордені
  • КСРО Жоғарғы Президиумының Құрмет грамотасы

Қорытынды ой

Ерлік — өткеннің ғана емес, келешектің де темірқазығы. Естелік — ұмытылмас сабақ: бейбіт күннің бағасын түсіндіріп, елге қызмет етудің мәнін тереңдетеді. Бұл тәрбие сағаты сол ерліктің қадірін ұғындырып, ұрпақ санасына жауапкершілік пен отансүйгіштік дәнін себуді көздейді.