Өтініш сөзімен түбірлес сөздерді жазыңдар
Бұл сабақ жеке адамның өміріне қатысты ресми ісқағаздарының түрлерін және олардың тілдік-құрылымдық ерекшеліктерін түсіндіруге арналған. Негізгі назар үш құжатқа аударылады: өмірбаян, өтініш, арыз.
Сабақтың тақырыбы
Жеке адам өміріне қатысты ісқағаздарының түрлері және олардың тілдік-құрылымдық ерекшеліктері: өмірбаян, өтініш, арыз.
Білімділік мақсаты
Ресми ісқағаздар стилі туралы түсінік беру; өмірбаян, өтініш, арыздың құрылымы мен қоғамдағы қолданылу аясын таныстыру.
Дамытушылық мақсаты
Іскерлік дағдыны қалыптастыру; ой-өрісті дамыту; жаңа сөздік қорды меңгерту; ізденімпаздыққа баулу және танымдық қабілеттерді жетілдіру.
Тәрбиелік мақсаты
Құжат толтыруда ұқыптылыққа, тиянақтылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу; бір-бірінің пікірін тыңдауға және сыйластыққа баулу.
Ұйымдастыру деректері
- Сабақтың типі
- Жаңа сабақты меңгерту
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі
- Әдістер
- Б. Блум жүйесі; түсіндіру; репродуктивтік; ішінара іздену; проблемалық сұрақтарды шешу
- Көрнекілік
- Құжат үлгілері, үлестірмелі қағаздар
- Техникалық құрал-жабдық
- Мультимедиялық проектор
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, қазақ тілі, ағылшын тілі
Сабақ барысы
-
I
Ұйымдастыру кезеңі
Сабақтың мақсатын нақтылау, жұмысқа бағыттау.
-
II
Үй тапсырмасын тексеру
- «Терминдер және сөз мәдениеті» тақырыбы бойынша жұмыс.
- 44-жаттығу.
- Тест тапсырмасы.
- «Не артық?» ойыны.
-
III
Жаңа сабақты түсіндіру (Блум бойынша)
1) Білу
Жеке адамның өміріне қатысты ісқағаздарының түрлері және олардың тілдік-құрылымдық ерекшеліктері. Ісқағаздар және оның негізгі түрлері.
2) Түсіну
Мультимедиялық проектор арқылы слайдтармен түсіндіру. Ресми ісқағаздардың негізгі міндеттерімен таныстыру.
Өмірбаян: ерекшелігі мен түрлері
- Стильдік белгілері: нақтылық, ресмилік, жүйелілік, хронологиялық реттілік.
- Мысалдар: Қ. Жұбановтың саяси-қоғамдық өмірбаяны, М. Әуезовтің автобиографиялық өмірбаяны, қарапайым өмірбаян үлгісі.
Өтініш: жазылу стилі және құрылымы
- Құжат адресациясы (кімге бағытталғаны).
- Құжат атауы.
- Негізгі мәтін.
- Жазылған күні, айы, жылы.
- Өтініш иесінің қолы, аты-жөні.
Құрылымдық талаптар үлгі арқылы көрсетіледі.
Арыз: түрлері және арыздың құрылымы
- Құжат адресациясы (кімнің атына жазылғаны).
- Құжат атауы.
- Негізгі мәтін.
- Қосымша болса, оған сілтеме.
- Жазылу мерзімі.
- Қолы.
- Арыз мазмұнымен келісушілердің қолы (қажет болған жағдайда).
-
IV
Жаңа сабақты бекіту
3) Қолдану
Дидактикалық материалдар бойынша 117-тапсырма:
- Үш күн сабақтан босатуды сұрап, мектеп директорына өтініш жазыңдар.
- Мекеме басшысына жұмысқа қабылдауды сұрап өтініш жазыңдар.
- Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен қосымша сабақ беруін сұрап, пән мұғаліміне өтініш жазыңдар (себебін нақты көрсетіңдер).
Оқулық бойынша тапсырмалар
- Мектепішілік ғылыми-практикалық конференцияға қатысуға өтініш жазу.
- Спорт секциясына немесе үйірмеге қатысуға өтініш жазу.
- «Өтініш» сөзімен түбірлес сөздерді жазу және синонимдік қатарын табу.
4) Талдау
Оқулықтағы «домалақ арыз» туралы пікірталас: екі мәтінді оқып, оқушылардың көзқарасын анықтау.
- Бас дәрігер А. Айдынованың үстінен жазылған арыз (негіз: «А. Айдынованың сүрінуін көксеп жүргендер кімдер?» мақаласы, Қазақ газеті, 2010 ж. 10 қазан).
- 1930 жылы Ақмола өңіріне қарасты (кезінде «Социалистік» деп аталған) аудан тұрғынының И. Сталиннің атына жазған домалақ арызы (негіз: «Олақтар социализмді қалай орнатып жатқаны туралы айту» мақаласы; арыз ҚР Президентінің Мұрағатынан алынған: 719-қ., 1-т., 125 іс, 132–134-п.; көшірме, орыс тілінде, машинамен басылған; материалды өңдеп, баспаға дайындаған: Сейсенбаева Айнаш, ҚРПМ бас сарапшысы).
Полиглот ойыны
Терминдер мен ұғымдарды бекітуге арналған тілдік тапсырмалар.
-
V
Қорытындылау
5) Жинақтау
Тірек сөздер арқылы қорытынды жасау: өмірбаян, саяси-қоғамдық өмірбаян, мәлімет, өтініш, арыз.
6) Салыстырмалы қолдану
- Саяси-қоғамдық өмірбаян мен қарапайым өмірбаянның айырмашылығы.
- Арыз бен өтініштің мақсаттық және құрылымдық ерекшеліктері.
-
VI
Үй тапсырмасы
- Өз өмірбаяныңды жаз.
- М. Дулатовтың саяси-қоғамдық өмірбаянын жаз.
-
VII
Бағалау
Оқушылардың жұмысы құжат құрылымын сақтауына, тілдік сауаттылығына, ресми стиль нормаларын қолдануына және тапсырманы дәл орындауына қарай бағаланады.
Негізгі анықтама
Өмірбаян — жеке адамның өмір жолы хронологиялық тәртіппен жазылатын ресми құжат.