Түсіністік сөзін қалай ұғасыңдар
Жарасымды қарым-қатынас
Қазақ халқының ұлттық дәстүрінде үлкен мен кішінің сыйласымды қарым-қатынасы — қоғамның тірегі, тәрбиенің өзегі. Бұл құндылық адамдарды дұрыс әрекетке бастайды, ал нәтижесінде ішкі тыныштық орнығады.
- Құндылық
- Дұрыс әрекет, ішкі тыныштық
- Қасиеттер
- Адалдық, мейірімділік, кең пейілділік, парасаттылық
- Мақсат
- Қазақ халқының ұлттық дәстүріндегі үлкен мен кіші арасындағы сыйласымды қарым-қатынасты ұлттық құндылық ретінде таныту.
Сабақ міндеттері
-
«Үлкен», «кіші», «ел ағасы» ұғымдарының мәнін ашу.
-
Үлкен мен кіші арасындағы сыйласымды қатынастың мәнін ұғындыру.
-
Өзінен үлкенді сыйлауға, құрметтеуге, инабатты болуға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Тыныштық сәті (2 минут)
Мұғалімнің жылы лебізі оқушыларды сабаққа жинақтайды: таңның сәтті өтуін тілеп, жақсы көңіл күйдің байқалатынын атап өтеді.
Мысал сөз үлгісі
«Қайырлы таң, оқушылар! Күніміз сәтті болсын! Бүгін бәріміздің көңіл-күйіміз көтеріңкі екені көрініп тұр. Ендеше сабағымызды үй тапсырмасын тексеруден бастайық.»
2) Үй тапсырмасын тексеру
-
«Жалынды жастық шақ» дегенді қалай түсінесіз?
-
Жастық шақтың маңызы неде?
-
Жастық шақта қандай қызықтар болады?
Ой қозғау аңызы
Ерте заманда бір отбасы өмір сүріпті. Ол шаңырақта әрдайым достық, махаббат және өзара түсіністік болған екен. Бұл жайлы сөз билеушіге де жетіп, ол отағасын шақырып алып: «Сендер ұрыс-керіссіз, бір-біріңді ренжітпей қалай өмір сүріп жүрсіңдер?» — деп сұрапты.
Сонда қария бір парақ қағаз алып, оған бір сөзді қайта-қайта жазып береді. Билеуші оқып таң қалады: қағаз бетінде «түсіністік» деген сөз 100 рет жазылыпты.
Талқылау сұрақтары
- Билеуші қағазда қандай сөзді көрді деп ойлайсыз?
- Аңыздағы отбасы неге тату-тәтті өмір сүрді?
- «Түсіністік» ұғымын қалай түсінесіз?
Ойланайық, пікірлесейік
- Жарасымды қарым-қатынас деген не?
- Кез келген адаммен дұрыс қарым-қатынас құру үшін қандай қасиеттер керек?
- Адам өміріндегі дұрыс әрекет дегеніміз не?
- Қарым-қатынастың адам өміріндегі маңызы қандай?
Енді оқулықтағы «Оқып үйренейік!» айдарында берілген, С. Б. Дорженовтың ізімен жазылған мәтін мазмұнына назар аударайық.
Ұлттық дәстүрдегі сыйластықтың өзегі
Дәстүрлі қазақ қоғамында үлкен мен кіші арасындағы сыйласымды қарым-қатынасқа ерекше мән берілген. Бұл байланыс тек ересектер мен жастар арасында ғана емес, әр жас тобының өз ішінде де сақталған.
«Ел ағасы» ұғымы
Қазақта «ел ағасы» деген қадірлі ұғым бар. «Тон жағасыз, ел ағасыз болмайды» деген сөз елге сүйеніш, жұртқа тірек болатын азаматтың қажет екенін меңзейді.
Ел ағасы қатарына елі үшін ауыртпалықты нардай көтере білген, өмірдің қызығынан гөрі қиындығын көрген, жұртына басшы әрі ақылшы бола алған адамдар жатады. Мұндай тұлғалар табиғатынан адамгершілікті, ақылды, парасатты, көпшіл, ержүрек болып, халық мүддесі үшін қажет болса, жанын да аямаған.
Үлкенді құрметтеу
Үлкенді сыйлау — тәрбие мен тектіліктің белгісі. Ағаны құрметтеу дәстүрінде жауапкершілік те, өнеге де бар. Халық даналығы: «Ағаны сыйла, лайықты болса ініні қадір тұт».
Кішіні қадірлеу
Жасы кіші болса да, ақылы асқанды аға тұту — әділдіктің көрінісі: «Жасы кіші ініні ақылы артса аға тұт». Ал інілерге «ағамын» деп басымдық көрсетпей, жол беріп, қолдап отыру — кісіліктің белгісі.
Жастардың үлкенге құрмет көрсетуі, үлкендердің кішіге ізет білдіруі — ұлттық дәстүрде қалыптасқан сыйластық пен жарасымды қарым-қатынастың өзегі.