Денсаулық - зор байлық дейді дана халқымыз

Денсаулық – зор байлық

«Денсаулық ауадан аумайды, барында кім оны аңдайды», – дейді халық мақалы. Адам көбіне денсаулықтың қадірін ауырғанда ғана түсінеді. Ал шын мәнінде, денсаулық – табиғаттың адамға берген ең үлкен сыйы, ең қымбат байлығы.

Мемлекеттік ұстаным және ортақ жауапкершілік

Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың халыққа жолдауында 2030 жылға дейін экономикалық-әлеуметтік биіктерге көтерілу үшін рухани байлық пен денсаулықтың қажеттілігі атап көрсетілген. Демек, салауатты өмір салтын қалыптастыру және оны жүйелі түрде насихаттау – қоғам үшін маңызды міндет.

Бүгінде медицина саласы түрлі қиындықтарды бастан өткеріп отырғаны жасырын емес. Дегенмен 1998 жылғы 18 мамырда қабылданған «Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулық жағдайын жақсарту жөніндегі бірінші кезектегі шаралар туралы» Жарлық дәрігерлер қауымына серпін берді. Ең маңыздысы – халық денсаулығының төмендеуін тек медицина қызметкерлеріне ғана телімей, келеңсіздіктерге әсер ететін себеп-салдарларға назар аудару, алдын алу жолдарын айқындау қажеттігі күшейді.

Денсаулыққа не әсер етеді?

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы келтіретін дерек бойынша, адам денсаулығының шамамен 40%-ы экологияға, 40%-ы өмір салтына байланысты, ал 18–20%-ы ғана медициналық көмекке тәуелді. Сондықтан экономикалық ілгерілеу азаматтардың игілігіне өздігінен кепіл бола алмайды: адамдар өз денсаулығын дұрыс күтпесе және қоршаған орта ластанса, сырқат көбейе береді.

Ағза – бөлшектенбейтін тұтас жүйе

Денсаулықты оңай жоғалтуға болады, ал қалпына келтіру көбіне ұзақ уақыт пен шыдамды қажет етеді. Адам ағзасы тозған машинаның бөлшектері сияқты жеке-жеке «ауыстырыла» салмайды: барлық мүшелер өзара тығыз байланыста болып, жүйке жүйесі мен мидың басқаруымен біртұтас жұмыс істейді.

Ағзаның «жанармайы» іспеттес негізгі ресурстар – тыныс арқылы қанға сіңетін оттегі және тағамнан келетін қоректік заттар (ақуыз, май, көмірсу). Ал дәрумендер мен гормондар зат алмасудың табиғи «жеделдеткіштері» ретінде ағзаның үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді. Сонымен бірге адам ағзасында керексіз, пайдасыз мүше болмайтыны дәлелденген.

Өз бетімен «емделудің» қауіпті тұстары

Өкінішке қарай, кей адамдар әртүрлі «білгіштердің» кеңесіне еріп, өздігінен ем-дом жасап, қажетсіз дәрі-дәрмек қабылдайды. Тағы бір қынжылтатыны – көпшілігі «Неліктен сырқатқа ұшырадым?» деген сұраққа жауап іздемей, мәселені тек сырттан ем іздеумен шектейді.

Адам өзін алдап, ауруын асқындырып алған соң ғана емханалар мен дәрігерлерге сабылады. Мұндайда уақыт та жоғалады, дерт те тереңдейді.

Өзіңізге қоятын ең маңызды сұрақтар

Өз денсаулығыңызға шынайы жауапкершілікпен қараудың бір жолы – күнделікті әдеттеріңізді әділ бағалау. Төмендегі сұрақтар өзіңізді түсінуге көмектеседі:

• Қай уақытта ұйықтайсыз, ұйқыңыз қаншалықты сапалы?
• Қалай және немен тамақтанасыз? Су ішу дағдыңыз қандай?
• Күніне қанша қадам жүресіз, қимыл-қозғалыс жеткілікті ме?
• Жұмыстан бос уақытта қалай демаласыз, күйзелісті қалай азайтасыз?
• Түнде ұйықтай алмаған кезде қандай дұрыс тәсіл қолданасыз?
• Алкоголь мен темекіге қатынасыңыз қандай?

Салауатты өмір салты: ең тиімді қорғаныс

Денсаулықты сақтаудың ең дұрыс жолы – зиянды әдеттерге (алкоголь, темекі және т.б.) үйренбеу, салауатты өмір салтын ұстану, аурудың созылмалы әрі асқынған түрге айналуына жол бермеу. Медицинаның түпкі мақсаты да – алдын алу.

Ғылыми-техникалық даму қоршаған ортаны ғана емес, адамның өмір сүру жағдайын да өзгертеді. Ағзаның зиянды әсерлермен күресу мүмкіндігі шектен асқанда гипертония, жүрек инфаркты, невроз, вегетодистония, қатерлі ісік, қант диабеті, семіздік сияқты аурулардың пайда болу қаупі артады.

Әр адамда табиғи қорғаныс күші бар. Сол күшті дер кезінде толықтырып, шынықтырып, өзін басқаруды үйрену – аурудың алдын алудың маңызды кілті. Бұл бағыттағы тәсілдердің бірі медицинада «өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі шынықтыру» (аутогендік жаттығулар) деп аталады. Мұндай дағдыларды мүмкіндігінше жас кезден қалыптастырған дұрыс.

Күнделікті тәртіп: қарапайым, бірақ әсерлі

Салауатты өмір сүру мен тазалықтың негізгі ережелері көпшілікке таныс, тіпті мектеп бағдарламасында да бар. Бірақ көп жағдайда күнделікті өмірде оған жеткілікті мән берілмейді. Бұған көбіне жалқаулық пен ерік-жігердің әлсіздігі себеп болады.

Уақытында емделмей, созылмалыға айналған сырқаттан айығу оңай емес. Сондықтан алдын алу мен күнделікті дұрыс дағды – ең сенімді жол.

Қорытынды