Қазақша рефераттар

Бүгінгі сабағымыздың негізгі мақсаты физика нені зерттейтінімен таныстыру

Сабақтың тақырыбы: Табиғат және адам

Бұл сабақ табиғатты танудың негізі ретінде физиканың рөлін түсіндіруге және оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыруға бағытталған.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: оқытудың тиімді тәсілдері арқылы оқушылардың тиянақты әрі терең білім алуына жағдай жасау.
  • Дамытушылық: табиғат құбылыстары мен физикалық құбылыстар туралы түсінігін кеңейту, табиғат туралы ғылымдармен таныстыру.
  • Тәрбиелік: адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа, отансүйгіштікке, табиғатты аялауға, сыйластық пен әдептілікке баулу.

Ұйымдастыру

Сабақтың түрі
Жаңа білімді қалыптастыру
Әдіс-тәсілдер
Әңгіме, жаттығу орындау
Көрнекіліктер
Плакаттар, суреттер, үлестірме қағаздар

Негізгі идея

Физика — табиғаттағы құбылыстарды түсіндіретін және олардың арасындағы байланыстарды ашатын ғылым. Оны меңгеру күнделікті өмірдегі көптеген технологиялар мен үдерістерді түсінуге жол ашады.

Сабақтың негізгі мақсаты: физика нені зерттейтінін таныстыру және табиғат құбылыстарын ғылыми тұрғыдан қарастыруға үйрету.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу
  • Оқушыларды отырғызу
  • Түгендеу

II. Үй тапсырмасын тексеру, қайталау

  • Теориялық білімді тексеру
  • Практикалық тапсырмаларды тексеру
  • Есептерді тексеру

III. Білімді жан-жақты тексеру

Бұрынғы тақырыптар бойынша түсінік деңгейі анықталып, жаңа материалды қабылдауға қажетті тірек ұғымдар еске түсіріледі.

IV. Жаңа материалға әзірлік, мақсат қою

Бүгінгі сабақтың негізгі мақсаты — физика нені зерттейтінін түсіну және табиғат құбылыстарын ғылыми көзқараспен қарастыру.

Физика нені зерттейді?

Сендер ашып отырған оқулық «Физика» деп аталады. Бұл ғылымды мектепті бітіргенше жүйелі түрде оқып, меңгересіңдер. Алайда физикамен танысу тек мектеппен шектелмейді: ғалым-физиктерді дайындайтын арнайы оқу орындары бар.

Физика не үшін қажет?

Физика тек ғалымдарға ғана емес, бәрімізге қажет: жұмысшыларға, дәрігерлерге, инженерлерге, конструкторларға және түрлі мамандық иелеріне. Ол адамды ойлау тұрғысынан шыңдап, табиғат құбылыстарын түсінуге көмектеседі.

Физиканы білу арқылы үйлерді, зауыттарды, машиналарды, электр станцияларын жобалауға болады. Радиоқабылдағыш, автомобиль, ғарыш аппараттары сияқты күрделі техникаларды жасау да физикалық заңдылықтарға сүйенеді. Тіпті киім өндірісі мен азық-түлік технологиясында да физиканың орны ерекше.

Өмірден мысалдар

  • Оптика: жарықтың ауада және шыныда таралуын зерттеу арқылы көзәйнек, телескоп, фотоаппарат, бейнекамера жасау мүмкін болды.
  • Сұйықтар мен газдар: кеме, ұшақ, ауа шарының қозғалысы сұйықтықтар мен газдардағы заңдылықтарды білуге негізделеді.
  • Күнделікті техника: сағат, телефон, шаңсорғыш, теледидар және үй тұрмысына қажет көптеген құралдар физикасыз жасалмас еді.

Физика — табиғат туралы ғылым

Табиғатта алуан түрлі өзгерістер мен құбылыстар болады. Физика осы құбылыстардың маңызды бөлігін зерттеп, олардың арасындағы жалпы заңдылықтарды ашады.

Физикалық құбылыстардың түрлері

  1. 1 Механикалық: ұшақтар мен автомобильдердің қозғалысы, маятниктің тербелісі, құбырдағы сұйықтық ағысы, Жердің Күнді айналуы.
  2. 2 Электрлік: электрленген денелердің тартылуы мен тебілуі, электр тогы.
  3. 3 Магниттік: магниттің темірге әсері, токтардың магниттік өзара әрекеті, Жердің компас тіліне әсері.
  4. 4 Оптикалық: жарықтың ортада таралуы, айнадан шағылуы, жарық көздерінің сәуле шығаруы.
  5. 5 Жылулық: мұздың еруі, судың қайнауы, металдардың жылулық ұлғаюы, электрлік жылытқыштардың әрекеті.
  6. 6 Атомдық: ядролық үдерістер, жұлдыздар қойнауындағы процестер, атом энергиясына байланысты құбылыстар.

Өлі және тірі табиғаттағы құбылыстар

Бұл құбылыстардың барлығы өлі табиғатта айқын байқалады. Алайда олардың көпшілігі тірі ағзаларда да кездеседі. Мысалы, ылғал өсімдіктің сабағы арқылы жоғары көтеріледі; қан тамырлар арқылы ағады; жүйке талшықтары арқылы мидан сигнал беріледі.

Бір ғана ғылымның көптеген құбылысты түсіндіре алуының себебі — қарапайым бақылаулардан жалпы заңдылықтарды ашу мүмкіндігі.

Мысалы, әр түрлі биіктіктен әр түрлі шариктердің еркін құлауын зерттеу арқылы денелердің құлау заңдарын анықтауға болады. Осы оқулықта сендер қарапайым тәжірибелер мен құбылыстардан бастап, маңызды заңдылықтарды біртіндеп меңгересіңдер.

Физиканың басты міндеті

Физиканың басты міндеті — табиғаттағы құбылыстарды өзара байланыстыратын заңдарды ашу, олардың байланысын және пайда болу себептерін түсіндіру.

  • Планеталардың Күнді айнала қозғалуы — Күннің тартылыс күшінің әсерінен.
  • Күн мен түннің алмасуы — Жердің өз осінен айналуына байланысты.
  • Желдің пайда болуының себептерінің бірі — ауаның біркелкі жылынбауы.

Табиғатты зерттейтін басқа ғылымдар

Табиғатты зерттеумен тек физика ғана айналыспайды. География, биология, химия сияқты ғылымдар да табиғатты әр қырынан қарастырады. Әр ғылымның өз мақсаттары мен зерттеу әдістері бар.

Физиканы оқып үйрену барысында сендер ғылымдардың бір-бірінен айырмашылығын да, олардың өзара тығыз байланысын да түсінесіңдер.

«Физика» атауының шығу тегі

Табиғат туралы ғылым өте ертеде пайда болған. Табиғат құбылыстарын түсіндіруге алғаш болып ежелгі Қытай, Үнді және көне Грек ғалымдары талпыныс жасаған.

Біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырда өмір сүрген ежелгі грек ғалымы Аристотель еңбектерінде «физика» сөзі кездеседі. Бұл атау гректің «фюзис» — «табиғат» деген сөзінен шыққан.

XVIII ғасырда Ресейде физика оқулығын неміс тілінен орыс тіліне аудару кезінде бұл атауды ғылыми айналымға М. В. Ломоносов енгізгені айтылады.

Қазіргі уақытта табиғатты зерттеу көптеген елдер ғалымдарының бірлескен еңбегін талап етеді. Ортақ зерттеулер адамзаттың қоршаған әлемді тереңірек тануына және қоғамның ілгері дамуына мүмкіндік береді.

Оқушылардың түсінігін тексеру (сұрақтар)

  1. 1 «Табиғат» сөзінің мағынасын қалай түсінесіңдер?
  2. 2 Берілген мысалдардың қайсысы механикалық құбылысқа жатады?
  3. 3 Берілген мысалдардың қайсысы электрлік құбылысқа жатады?
  1. 4 Берілген мысалдардың қайсысы магниттік құбылысқа жатады?
  2. 5 Берілген мысалдардың қайсысы оптикалық құбылысқа жатады?
  3. 6 Берілген мысалдардың қайсысы жылулық құбылысқа жатады?

Бекіту, дағдыландыру және қорытынды

VII. Бекіту жұмыстары

Оқытылған материал бойынша қысқа тапсырмалар орындалып, негізгі ұғымдар нақты мысалдар арқылы бекітіледі.

VIII. Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тақырыпты оқып келу, физикалық құбылыстарға күнделікті өмірден кемінде 3 мысал келтіру.

IX. Бағалау

Сабақтағы белсенділік, жауаптардың дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағалау жүргізіледі.