Безді синапс
Сабақтың тақырыбы
Жүйке жасушасының (нейронның) маңызы, құрылысы және қызметі. Рефлекс және рефлекторлық доға.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Жүйке жасушасының маңызы, құрылысы, қызметі, сондай-ақ рефлекс пен рефлекторлық доға туралы негізгі түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту, танымдық белсенділікті арттыру; өз бетінше жұмыс жасау, ақпаратты саралау және қорытынды шығару дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Салауатты өмір салтын ұстануға, денсаулықты күтуге және жеке бас гигиенасын сақтауға тәрбиелеу.
Жүйке жүйесінің маңызы
Жүйке жүйесі организм қызметін реттеуде ерекше маңызды рөл атқарады: ол жасуша, ұлпа, мүшелер және мүшелер жүйесінің қызметін өзара үйлестіріп отырады. Организмнің сыртқы ортамен байланысы да жүйке жүйесі арқылы жүзеге асады.
Қабілеттер мен әрекеттер
Сөйлеу, сезіну, оқу, есте сақтау, ойлау.
Таным
Қоршаған ортаны танып-білу және ақпаратты өңдеу.
Ықпал ету
Қоршаған ортаға әсер ету және оны өзгерте алу.
Жүйке жүйесінің бөлімдері
-
1
Орталық жүйке жүйесі
Ми және жұлын.
-
2
Шеткі жүйке жүйесі
Жүйкелер және жүйке түйіндері.
Нейрон: құрылысы және импульстің өтуі
Сұр зат және ақ зат
Нейронның денесі мен қысқа өсінділері (дендриттері) ми мен жұлынның сұр затын құрайды, ал ұзын өсіндісі (аксон) көбіне ақ заттың құрамына кіреді.
Ақ заттың ашық түсті болуы ұзын өсіндінің сыртын қаптайтын май тәрізді қабықшаға байланысты. Бұл қабықша миелин қабықшасы деп аталады.
Импульстің бағыты
Нейрон жүйке импульстерін қысқа өсінділер арқылы қабылдап, ұзын өсінді арқылы орталық жүйке жүйесіне жеткізеді. Одан әрі қозу синапс арқылы жұмыс атқаратын мүшеге беріледі.
Маңызды дерек
Жүйке импульстерінің таралу жылдамдығы шамамен 0,5-тен 120 м/с-ке дейін жетуі мүмкін.
Синапс және медиаторлар
Синапс — нейрондардың бір-бірімен немесе нейрон мен атқарушы мүшенің (мысалы, бұлшықет талшығының) түйісетін аймағы. Нейрондар арасындағы байланыс көбіне нейрон өсінділерінің ұштары арқылы жүзеге асады.
Берілудің механизмі
Сигнал синапс арқылы химиялық заттардың көмегімен беріледі. Бұл заттар медиаторлар деп аталады.
Синапстың әсері
Синапстар функционалдық тұрғыдан қоздырушы немесе тежеуші болуы мүмкін.
Ескерту
Егер синапстар зақымдалса, нейронда қозу пайда болғанымен, ол келесі жасушаға немесе жүйке жүйесінің тиісті бөліктеріне тиімді түрде берілмеуі мүмкін.