Театр мәдениеті
Мектепке дейінгі бала тәрбиесіндегі театрдың рөлі
Мектепке дейінгі баланы тәрбиелеу мен дамытуға бағытталған мақсаттарды жүзеге асыруда театрдың орны ерекше. Театр әр балаға қуаныш пен ұмытылмас әсер сыйлап, көркемдік талғамын, еліктеуін және қиялын дамытады. Зерттеулерде адамның жеке тұлғалық қасиеттері көбіне бес жасқа дейін қалыптасатыны айтылады. Сондықтан мектеп жасына дейінгі бүлдіршіннің жан-жақты дамуы үшін оның бойына жақсы, жағымды қасиеттерді дер кезінде сіңіре білу маңызды.
Бала табиғатынан құмар әрі қызыққыш: ол айналасында болып жатқан өзгерістерді байқап, ерекше құбылыстарды сезінуге ұмтылады. Театрландырылған ойындар осы қызығушылықты тәрбиелік мақсатпен ұштастырып, баланың тілін дамытуға, қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыруға және өзін еркін көрсетуіне мүмкіндік береді.
Театрландырылған ойынның ерекшелігі
Театрландырылған ойындар желілі рөлдік ойындардан тек оқиғалық желісімен ғана емес, сондай-ақ орындау әрекетінің сипатымен де ерекшеленеді. Олар ойын-қойылым түрінде өтеді: балаларға арналған көркем шығармалар сахналық көрініске айналып, балалар кейіпкер ретінде қатысады. Баланы сахнада кейіпкер ретінде ойната отырып, оның тұлғалық қырларын жан-жақты дамытуға, әдебиетке, мәдениетке, өнерге қызығушылығын оятуға болады.
Баланың дамуына беретін нақты пайдасы
- Сөйлеу дағдысы: шағын рөлдер арқылы байланыстыра сөйлеуге, өз ойын анық жеткізуге, диалог құруға үйренеді.
- Әлеуметтік қарым-қатынас: үлкендермен және құрдастарымен тіл табысуға, топта әрекет етуге дағдыланады.
- Эмоцияны тану және білдіру: кейіпкердің әрекеті мен сезімін бастан кешіріп, мимика, ым-ишара арқылы эмоциясын жеткізуді меңгереді.
- Қиял мен ой-өріс: ойын жағдайына бейімделіп, әуелі жекелеген элементтерді, кейін тұтас рөлді орындау арқылы шығармашылық қиялы дамиды.
- Монолог пен әңгімелеу: спектакль туралы ата-анасына, жолдасына айтып беру арқылы әсерін жүйелі баяндайды.
Балабақшадағы театрландырылған іс-әрекет бағдарламасы
Балабақшадағы театрландырылған жұмыс бағдарламасы 5 бөлімнен тұрады. Әр бөлім баланың шығармашылығын, қозғалысын, сөйлеуін және театр мәдениетін біртұтас дамытуға бағытталған.
1) Театрландырылған ойын
Баланың өмірлік жағдайларда құрдастарымен және үлкендермен қарым-қатынас жасауына, кез келген іске шығармашылықпен қарауына, эстетикалық сезім арқылы мінез-құлқын дамытуына ықпал етеді.
Ойын түрлері:
- дамытушылық
- әсемділік
- театрлық
2) Ырғақты иілгіштік (ритмопластика)
Кешенді ырғақтық, музыкалық және иілгіштік ойындар мен жаттығулардан тұрады. Дене қозғалысының нақтылығын, еркіндігін дамытып, өз денесінің қоршаған ортамен байланысын сезінуге үйретеді. Эстетикалық және психологиялық қабілеттерді күшейтеді.
3) Сөз мәдениеті және техникасы
Сөйлеу логикасын, дикцияны, дұрыс артикуляцияны меңгеруге, сөйлеу құрылымын еркін айтуға және тыныс алуды дамытуға бағытталған ойындар мен жаттығуларды қамтиды. Сөзбен орындалатын ойындар арқылы бейнелі сөйлеу, шығармашылық қиял және шағын әңгіме мен ертегі құрастыру дағдысы қалыптасады.
Жаттығулар топтамасы:
- тыныс алу және артикуляциялық
- дикция және интонация
- сөздермен және шығармашылық ойындар
4) Театр мәдениеті
Балаларға театр өнерінің шынайы сезімін түсіндіріп, көрермен мәдениетін қалыптастыруға бағытталады.
Негізгі тақырыптар:
- театр өнерінің ерекшеліктері
- театр өнерінің түрлері
- қойылымның жасалуы
- сыртқы және ішкі театр мәдениеті
- көрермен мәдениеттілігі
5) Қойылыммен жұмыс
Бұл бөлім авторлық сахналауға негізделеді және қойылымды кезең-кезеңімен әзірлеуді қамтиды: танысу, мазмұнын талдау, кейіпкерлендіру, құрал-жабдық дайындау, көріністі безендіру, дайындық және сахналау.
- 1. Қойылыммен таныстыру
- 2. Мазмұнын баяндау, талдау және кейіпкерлендіру
- 3. Қажетті құралдарды дайындау, көріністі безендіру
- 4. Дайындық
- 5. Қойылымды сахналау
Қорытынды ой
Театрландырылған ойындар балаға тек көңіл көтеру құралы емес, ол — тіл дамыту, эмоциялық әлемді байыту, шығармашылық ойлау мен әлеуметтік қарым-қатынасты қалыптастырудың тиімді жолы. Сахнадағы шағын қадамдар баланың өзіне сенімін күшейтіп, өмірді кеңірек танып-білуіне ықпал етеді.