Білімдіге дүние жарық
Мақал-мәтелдер: адам, мінез, еңбек және білім туралы
Төмендегі мақал-мәтелдер адам болмысы, сыйластық, мінез, жақсылық пен жамандық, өмірлік тәжірибе, еңбек және білімнің қадірі туралы ойды тереңдетеді. Оларды тақырыпқа бөліп оқысаңыз, мәні айқынырақ ашылады.
Адам және сыйластық
Қарым-қатынас мәдениеті, жолдастық, өзара тірек болу, көптің қадірі туралы ойлар.
Адам — бір-біріне қонақ.
Ат жақсысын мақта, адам жақсысын жақта.
Адам қайғысы — заман қайғысы.
Он адам жүрген жерде із қалады, жүз адам жүрген жерде соқпақ, мың адам жүрген жерде жол қалады.
Біреу біреуге сүйеу. Адамның күні — адаммен.
Бітер істің басына, жақсы келер қасыңа.
Сырласуға дос жақсы, сыйласуға жат жақсы.
Мінез, парасат және сөз әдебі
Ақыл мен айла, сабыр, жауапкершілік, адамның сөзі мен ісі арқылы танылуы.
Жұмсақ ағаш — құртқа жем, жұмсақ адам — жұртқа жем.
Бейтаныс кісі — бітеу жаңғақ.
Ақылсыз адам айқайлап келеді, жан-жағын жайпап келеді.
Ақылды адам жай-жай сөйлейді, жан-жағын байқай келеді.
Темір сырын отта танытады, адам сырын жоқта танытады.
Әркімнің өзі шығар биігі бар.
Айла — алтау, ақыл — жетеу. Айла мен ақыл қосылса, алдырмайтын екеу.
Ақылды өзінен көреді, ақылсыз ағайыннан көреді.
Сөздің салмағы
Айтылған сөз — адамның айнасы
Ақымақ ішкен-жегенін айтады, ақылды көрген-білгенін айтады.
Көргенді кісі көргенін айтар, көргенсіз кісі бергенін айтар.
Жақсылық, жамандық және сын
Адалдық пен мейірімнің мәні, адамның сын сәтте танылуы, қайтарымсыз жақсылық туралы.
Кісіні кейде таршылық сынайды, кейде баршылық сынайды.
Күйесіз қазан жоқ, қайғысыз адам жоқ.
Жаман адам кетсе — дүние кеңіп қалғандай, жақсы адам кетсе — дүние кеміп қалғандай.
Жақсы сыйлағанның құлы, жаман қорыққанның құлы.
Жақсының соңынан көп ереді, жаманның соңынан шөп ереді.
Өзін ғана ойлаған — жамандықтың белгісі, өзгені де ойлаған — адамдықтың белгісі.
Біреуге ор қазба — өзің түсесің.
Жақсылыққа жақсылық — әр кісінің ісі, жамандыққа жақсылық — ер кісінің ісі.
Басыңа іс түссе, жақсы көмек етеді, жаман күліп кетеді.
Жақсы өз басынан көреді, жаман жолдасынан көреді.
Ризашылық пен қадір
Құдықтан су ішкен — қазғанға рақмет айтады.
Ағашты көлеңкелеген — еккенге рақмет айтады.
Бір күн тұзын татқанға — қырық күн сәлем.
Жауызға айтқан жылы сөз — суға жазған сертпен тең.
Өзім асыраған күшігім өзімді қапты.
Қадіріңді білмеске қадамыңды көтерме.
Өмір, еңбек және білім
Өмір — ұстаз; еңбек — көрік; білім — ырысқа бастайтын жол. Ізденіс пен оқу туралы нақылдар.
Өмір — үлкен мектеп. Өмірдің өзі — ұлы ұстаз.
Оқу — білім азығы, білім — ырыс қазығы.
Білім басы — бейнет, соңы — зейнет.
Оқығаныңды айтпа, тоқығаныңды айт.
Білімдіге дүние жарық, білімсіздің күні кәріп.
Жердің сәні — егін, ердің сәні — білім.
Жер — ырыстың кіндігі, білім — ырыстың тізгіні.
Білімді бесіктен бейітке дейін ізден.
Өнер — ағып жатқан бұлақ, ілім — жанып тұрған шырақ.
Кітап — алтын қазына.
Ғылым — теңіз, білім — қайық.
Көп жасаған білмейді, көп көрген біледі.
Тіліңмен жүгірме, біліммен жүгір.
Көргенсіз дегенге кек тұтпа: көргеніңнен көрмегенің көп.
Қысқа түйін
Мақал-мәтел — халықтың өмір тәжірибесінен сүзілген ой қазынасы. Адамды танытатын да — мінез, өлшейтін де — іс; ал жол көрсететін — білім мен парасат.
Адамгершілікке арналған үш сауал
- Шөлге құдық қазған — бір сауап.
- Өзенге көпір салған — бір сауап.
- Жолға ағаш еккен — бір сауап.
Ескерту сөздер
Бөрі баласын асырағанмен, ит болмас.
Таршылықты көрмесең, кемшілікті білмейсің.
Қосымша нақылдар
Мәтіндегі өзге ойларды да жинақтап, ықшам түрде бердік.
Жасық адам жасына жетпей қартаяды, асыл адам жасына жетпей марқаяды.
Қағазға тіл бітірген — қалам, жансызға жан бітірген — адам.
Адам ойға тоймас, бөрі қойға тоймас.
Талабы жоқ жас — қанаты жоқ құс.
Ормансыз жер — жалаңаш, армансыз ер — жалаңаш.
Ақ сауыттың жағасы бар, жеңі жоқ. Шын жақсының ашуы бар, кегі жоқ.
Болар адам — он бесінде бас болар, болмас адам — қырық бесінде жас болар.
Жыланға түк біткен сайын — қалтырауық, жаманға мал біткен сайын — бақырауық.
Жақсыдан жаман туады — бір аяқ асқа алғысыз; жаманнан жақсы туады — адам айтса нанғысыз.
Жаман мақтанса — қатынын сабар.
Жақсы арман оздырар, жаман құлқын тоздырар. Жақсыға қылған жақсылық өміріңде тозбайды, жаманға қылған жақсылық бір күнгідей болмайды.
Өзі болған қыз төркінін танымайды.
Ашаршылықта жеген құйқаның дәмі кетпейді.
Саңырауға сәлем берсең, «атаңның басы» дер.
Есекті отқа айдасаң, боққа қашар.
Көзі жоқ, құлағы сау адамның ақылы толады; құлағы жоқ, көзі сау адамның ақылы солады.
Білімді өлсе — қағазда аты қалар; ұста өлсе — істеген заты қалар.
Ескерту
«Мақал-мәтел. Жүктеу» деген техникалық жол мәтіннен алынып тасталды.