Оқушыларға домбыраның шығу тарихы туралы аңызбен таныстыру, қатырма қағаздан домбыра жасаудың әдісін үйрету
Сабақтың тақырыбы
Қазақтың ұлттық аспаптарын жасау
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды домбыраның шығу тарихы туралы аңызбен таныстыру және қатырма қағаздан домбыра жасаудың тәсілін үйрету.
- Ойлау мен есте сақтау қабілетін, қолдың ұсақ моторикасын дамыту.
- Ұлттық қолөнерге сүйіспеншілікке, үнемшілдікке тәрбиелеу және техника қауіпсіздігін сақтауды қалыптастыру.
Сабақтың түрі
Аралас
Пәнаралық байланыс
Музыка, ана тілі
Сабақтың әдістері
Сарамандық жұмыс, сұрақ–жауап, ой бөлісу
Көрнекіліктер мен құрал-жабдықтар
- Слайдтағы сызбалар, домбыра үлгілері, домбыра аспабы
- Түрлі түсті қатырма қағаз, желім, фломастер
Үй тапсырмасы (өткен тақырыпты қайталау)
- Кебеже дегеніміз не?
- Ол неден жасалады?
- Сендер оны неден дайындадыңдар?
- Қандай әшекейлер қолдандыңдар?
- Ою-өрнектің қандай түрлерін білесіңдер?
Қызығушылықты ояту
Мақал-мәтелдің жалғасын табайық:
1) Шыдамды еңбек, алғыр ой — Нағыз достық, біліп қой.
2) Өнерлінің он саусағы тең, Өнерсіздің бір саусағы кем.
3) Шын шеберде мін болмас.
4) Нағыз қазақ — қазақ емес, Нағыз қазақ — домбыра.
Жаңа сабақ
Адамның қуанышын да, мұңын да сөзсіз жеткізетін аспап — қазақтың қасиетті домбырасы. Қазақтың ұлттық әуендік аспаптарының ішінде ең кең тарағандарының бірі де — домбыра.
Домбыра туралы аңыз
Баяғыда бір аңшы аңшылықпен күн көріпті. Бір күні ол тау-тасты аралап жүріп, алдынан тауешкі кездескен соң, қуанып атып алмақ болады. Бірақ тауешкі биік жартасқа өрмелеп кетеді. Аңшы соңынан қуып, өзі де жартастың үстіне шығып, әрең дегенде тауешкіні атып алады.
Аңшы олжасын сойып, етін алып, ішек-қарнын жартасқа тастап кетеді. Ертесіне сол жерге қайта келсе, жартас жақтан ерекше дыбыс естіледі. Жақындай бергенде, кешегі қалдырған ішектерді құстар таласып, тартып жоғары көтеріп жүргенін көреді. Жел соққан сайын ішектерден күмбірлеген үн шығады.
Біраздан соң ішектер құстардың аузынан түсіп қалып, ағаш бұтақтарына ілініп қалады. Жел үрлеген сайын үн қайта-қайта жаңғырып тұрады. Сонда аңшы ағаштан шағын аспап ойып жасап, ішекті оған керіп тартады да, әртүрлі дыбыстарды шығарып көреді. Сол дыбыстардан әсем күй туады. Сөйтіп, аңыз бойынша, домбыра осылай пайда болған екен.
Домбыра — қазақ музыка өнерінің өзегі. Бүгінгі сабақта біз түрлі түсті қатырма қағаздан домбыраның үлгісін жасап көреміз.
Домбыраның өлшемдері мен түрлері
Жалпы ұзындығы
196 мм
Мойын жуандығы
20 мм
Мойын ұзындығы
96 мм
Үнтілше ұзындығы
80 мм
Негізі домбыра ағаштан жасалады. Сыртқы бейнесіне қарай домбыраның екі түрі жиі аталады: Абай домбырасы және Жамбыл домбырасы.
Сарамандық жұмыс
- 1 Қауіпсіздік ережелерін еске түсіреміз және қатаң сақтаймыз.
- 2 Тақтадағы үлгі бойынша сызба жасаймыз.
- 3 Әшекейлеу жұмысын орындаймыз (ою-өрнек, түстер үйлесімі, ұқыптылық).
Сабақты бекіту
«Жұлдызды ұтып ал» ойыны
«Жауабыңды таба ғой — жұлдызыңды ала ғой» қағидасы бойынша сұрақтарға жауап береміз.
Бағалау
Өзін-өзі бағалау: оқушы өз жұмысының ұқыптылығын, дәлдігін және безендіруін саралайды.
Үй тапсырмасы
Саз аспаптары туралы қысқаша мағлұмат жазып келу.