Қазақша рефераттар

Күкіртке тән физикалық қасиеттер

Химия пәні мұғалімі

Ермұханбетова Гүлзира Ұлықпановна

Пән

Химия

Сынып

9-сынып

Тақырып

Күкірт және оның қосылыстары

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Күкірттің периодтық кестедегі орнын атом құрылысы тұрғысынан қарастырып, оның физикалық және химиялық қасиеттерімен, сондай-ақ негізгі қосылыстарымен таныстыру.

Дамытушылық

Күкірт түзетін бірнеше жай заттар мысалында аллотропия құбылысын түсіндіру. Күкіртсутектің емдік қасиеті туралы түсінік қалыптастыру.

Тәрбиелік

Күкірт қосылыстарының тірі ағзаға тигізетін зиянды әсерлерін талдап, экологиялық мәселелерді түсініп, оларды шешуге жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.

Оқу нәтижелері

  • Барлық оқушылар күкірт туралы негізгі мәліметтерді меңгереді.
  • Кейбір оқушылар күкірттің физикалық және химиялық қасиеттерін, қолданылу салаларын түсіндіреді.
  • Көптеген оқушылар алынған білімді тапсырмалар орындауда тиімді қолданады.

Сабақтың сипаттамасы

Формат және әдістер

Сабақтың типі
Жаңа материалды меңгеру
Сабақтың түрі
Кіріктірілген сабақ
Өткізу әдістері
Жеке және топтық жұмыс, түсіндіру, баяндау, проблемалық оқыту
Қолданылатын технологиялар
Сын тұрғысынан ойлау, Блум таксономиясы

Ресурстар

Пәнаралық байланыс
География, әдеп, физика, биология
Көрнекіліктер
Периодтық кесте, тірек-сызбалар, интерактивті тақта, Қазақстан картасы, слайдтар
Реактивтер
Күкірт, зат жағатын қасық, спирт шамы, су

Сабақ барысы

Ұйымдастыру (2 минут)

  • Сыныппен амандасу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Топқа бөлу: 1-топ — Сульфаттар, 2-топ — Сульфиттер.

Үй тапсырмасын тексеру (3 минут): блиц-турнир

  1. Бейметалдар периодтық кестенің қай топтарында және қай топшаларында орналасқан?
  2. Бейметалдық қасиет период бойынша және топ бойынша қалай өзгереді?
  3. VIII топтың негізгі топшаларында орналасқан бейметалдарды атаңдар. Неліктен оларды салғырт газдар (инертті элементтер) деп атайды?
  4. Бейметалдардың атом құрылысы металдармен салыстырғанда қандай ерекшеліктерге ие?
  5. I және III топта орналасқан бейметалдарды атаңдар.
  6. Екі атомды жай зат түзетін бейметалдарды атаңдар.
  7. IV топтың негізгі топшасындағы бейметалдардың сутекті қосылыстарының жалпы формуласы қандай?
  8. Сыртқы электрондық формуласы ns² np⁵ болатын бейметалдар:
    A) Si, H, As
    Ә) B, C, Ne
    Б) F, Cl, Br
    В) He, Ar, N
    Г) S, Se, O
  9. VII топтың негізгі топшасындағы хлордың (Cl) ең жоғары оттекті қосылысының формуласы қандай?
  10. Келесі қатардан бейметалдарды бөліп жазып, аттарын атаңдар: Li, Na, He, N, Pb, Si, Xe, As, Fe, Zn, At, I, C

Жаңа сабақты меңгеру

Білу: қызығушылықты ояту (ой қозғау)

  1. Периодтық жүйеде реттік нөмірі 16 болатын элементті сипаттаңдар.
  2. Күкіртке тән физикалық қасиеттерді атаңдар және өмірмен байланыстырыңдар.
  3. Ертеден үйді аластауға және жараны емдеуге қолданылған қандай элемент?
  4. Ежелгі адамдар «жер асты жанартау құдайының өті» деп қастерлеген элемент қайсы?
  5. Сіріңке неліктен тұтанады?

Түсіну: халькогендер (кен түзушілер)

Периодтық жүйеде VI топтың негізгі топшасында орналасқан элементтер халькогендер немесе кен түзушілер деп аталады.

O — Оттек

Газ күйінде болады.

S — Күкірт

Қатты, сары түсті кристалды зат.

Se — Селен

Қатты, сұр түсті бейметалл.

Te — Теллур

Ақшыл сұр, металдық жылтыры бар; электр тогын өткізеді.

Po — Полоний

Радиоактивті металл.

Күкіртті топтастыру арқылы сипаттау

Негізгі деректер

Атауы
Күкірт (сера, sulfur)
Ертедегі атауы
Сира — «ашық сары» (санскриттен)
Орны
III период, VIА топ; химиялық таңбасы — S
Жер қыртысындағы мөлшері
Шамамен 0,1%

Физикалық қасиеттер

  • Сары түсті, қатты кристалды зат.
  • Аллотропиялық түрөзгерістері: кристалды және иілімді күкірт.
  • Суда ерімейді; спирт пен эфирде нашар ериді.
  • Бензолда және күкіртті көміртекте (CS2) жақсы ериді.
  • Жылуды нашар өткізеді, электр тогын өткізбейді.
  • Балқу температурасы: 119,8 °C.
  • Қайнау температурасы: 444,6 °C.

Күкірт туралы қызықты деректер

Тарих және мәдениет

  • Күкірттің «Сира» атауы санскриттен тараған, мағынасы — «ашық сары».
  • 1777 жылы Антуан Лавуазье күкірттің жай зат екенін дәлелдеді.
  • Көп халықтарда күкіртті жағу арқылы «жын-шайтанды аластауға болады» деген сенім қалыптасқан.
  • Гомер күкіртті жағудың дезинфекциялау үшін қолданылатынын атап өткен.
  • Византия жазушысы Максим Грек (1250 ж.) соғыс ісінде қолданылған «грек оты» қоспасының құрамында күкірт болғанын жазған (күкірт, көмір, селитра).

Ғылым, медицина және өндіріс

  • XIX ғасырдың 80-жылдары Англияда кей отбасылар күкірт пен сірнені аз мөлшерде сергіткіш ретінде қолданған.
  • Құрамында күкірт бар кейбір дәрілік құралдар менингит қоздырғыш бактерияларына қарсы әсер көрсетуі мүмкін.
  • Күкірт өзіне тән түсімен, жанғанда пайда болатын көк жалынмен және күкірт(IV) оксиді (SO2) иісімен ерекшеленеді.
  • Күкірт медицинада ертеден қолданылған: түтіндету, тері ауруларына арналған жақпамайларға қосу.
  • Күкірт шикі мұнай мен ілеспе газ құрамында да кездеседі. Теңіз кен орнында күкіртсутектің үлесі шамамен 14% болғаны көрсетіледі.
  • Теңіз газ өңдеу зауытында мұнай мен газды күкіртсутектен тазартып, нәтижесінде элементтік күкірт алады.
  • Болжам бойынша 2008–2016 жылдары әлемдік нарықтағы күкіртке сұраныс жыл сайын шамамен 4% өсуі мүмкін деп қарастырылған.
  • Күкірттің ірі экспорттаушысы — Канада, ірі импорттаушысы — Қытай ретінде жиі аталады.
  • Каучукты вулканизациялау кезінде күкірт қосып қыздыру арқылы резеңкеге айналдырады.
  • Сынап тамшылары төгілген жерге күкірт ұнтағын себу арқылы залалсыздандыру жүргізіледі; бұл үдеріс демеркуризация деп аталады.

Ескертпе

Мәтіндегі «толық нұсқасын жүктеу» және «слайдын жүктеу» деген жолдар бастапқы құжаттағы қызметтік белгілер болғандықтан, бұл жазбада сілтемесіз берілмеді.