Қазақша рефераттар

Төртінші астанасы қай қала

Сабақ туралы мәлімет

Мектеп

Атырау облысы, Атырау қаласы № 3 мектеп-гимназиясы

Мұғалім

Орыс сыныптарындағы қазақ тілі пәні мұғалімі — Юсупова Айнур Мадениетовна

Тақырып

  • Грамматикалық тақырып: Буын
  • Лексикалық тақырып: Қазақстанның астанасы

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Оқушыларда үндестік заңы туралы түсінік қалыптастыру.
  • Буын түрлерін ажырата білуге үйрету.
  • Сөйлесім әрекеттері арқылы оқушылардың сөйлеу қабілетін жетілдіру.

Дамытушылық

  • Алдыңғы өткен сабақтарды қайталау арқылы тілін және ой-өрісін кеңейту.
  • Лексика-грамматикалық тапсырмалар арқылы сөйлеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

  • Туған еліне, жеріне сүйіспеншілігін арттыру.
  • Отансүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Амандасу.
  • Сыныпты түгендеу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

3-тапсырманы тексеру. Сұрақтарға жауап беру:

  1. Қазақстан қандай мемлекет?
  2. Қазақстанда неше облыс бар?
  3. Үлкен қалаларын ата.
  4. Сен қай облыста тұрасың?
  5. Облыс орталығы қай қала?

III. Ізденіс кезеңі: жаңа сабаққа бейімдеу

Қазақстанның астаналары тарихи кезеңдерге байланысты бірнеше рет өзгерді. Төмендегі бөлімдерде әр кезеңнің астанасы туралы қысқаша деректер берілген.

1) Орынбор

1920–1922 жж.

Орынбор — РСФСР құрамындағы Орынбор облысының орталығы (1934 жылдан). Қала Жайық өзенінің бойында, Сақмар өзенінің Жайыққа құяр тұсына жақын орналасқан. Самара, Ақтөбе, Орск бағыттарына шығатын теміржол торабы бар. 1998 жылғы дерек бойынша халқы шамамен 800 мың адам болған.

Орынбор алғашында 1735 жылы қамал ретінде салынды, атауы Ор өзеніне байланысты қойылған. Қазіргі орнына 1743 жылы көшірілді. 1920–1922 жылдары Қазақ АССР-інің астанасы болды. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында қазақ зиялыларының бір бөлігі осы қаланың оқу орындарында білім алды.

Қалада ауыл шаруашылығы, медицина, педагогикалық институттар, арнаулы орта оқу орындары, театрлар, филармония, өлкетану және бейнелеу өнері музейлері жұмыс істейді.

2) Қызылорда (Ақмешіт)

1922–1929 жж.

Қызылорда — Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі қала, Қызылорда облысының әкімшілік, мәдени және экономикалық орталығы. Қала Сырдария өзенінің төменгі ағысында, оң жағалауында орналасқан.

1853 жылға дейін қала Ақмешіт аталып, қоқандық шағын қамал ретінде белгілі болды. Ақмешіттің салынуына қатысты деректер әртүрлі: бір пікірде 1820 жылдардың шамасында басталды десе, екінші деректе 1817 жылдар аталады.

Қазан төңкерісіне дейін қала Түркістан өлкесі, Сырдария облысының уез орталығы болды. Революциядан кейін Ақмешіт атауы қайта қалпына келтіріліп, 1925 жылдан бастап Қызылорда деп атала бастады. 1926–1929 жылдары Қызылорда Қазақ АССР-інің астанасы болды.

Қалада 30-дан астам жалпы білім беретін мектеп, педагогикалық институт, бірнеше орта арнаулы оқу орындары, Н. Бекежанов атындағы қазақ драма театры және облыстық тарихи-өлкетану музейі бар.

3) Алматы (Верный)

1929–1997 жж.

Алматы — Қазақ АССР-інің астанасы (1929–1936), ал 1936 жылдан бастап Қазақ КСР-інің астанасы болған республикалық маңызы бар қала. Ол елдің саяси, экономикалық, ғылыми және мәдени орталығы әрі ірі көлік торабы ретінде танылды.

Қала Іле Алатауының солтүстік беткейінде, Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің ысырынды конусында, теңіз деңгейінен шамамен 900 метр биіктікте орналасқан. Табиғаты көркем, көгалдануы мол қалалардың бірі.

Алматы көшелері түзу әрі кең. Қалаға жақын жерде Медеу мұз айдыны орналасқан. Алматы — елдің спорт орталықтарының бірі: стадиондар, бәйге алаңы, Медеу, сондай-ақ биіктігі 2200–2780 метр аралығындағы күрделі шаңғы жолдары бар Шымбұлақ шаңғы курорты көпшілікке қызмет етеді.

4) Астана (Ақмола)

1997 жылдан бастап

Астана (1998 жылдың 6 мамырына дейін — Ақмола) 1997 жылдың 10 желтоқсанынан бастап Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен және Парламенттің қолдауымен елдің астанасы ретінде бекітілді. 1998 жылдың 10 маусымында жаңа астананың халықаралық тұсаукесері өтті.

Қала Сарыарқаның солтүстік бөлігінде, далалық зонада, Есіл өзенінің биік оң жағалауында орналасқан. Тарихи атаулары ретінде Қараөткел, Ақмола, Целиноград кезеңдері аталады.

Қалада Ұлттық музей, бизнес-орталықтар, аквапарк, этнопарк, Ұлттық кітапхананың бөлімшесі секілді мәдени-ғылыми нысандар бой көтерді. Білім беру саласында да даму байқалады: Еуразия университетінде мыңдаған студент білім алады.

1998 жылы инфрақұрылымды күшейту аясында Гүлдер мемлекеттік бишілер ансамблі мен фольклорлық Сазген ансамблі қалаға көшірілді. Парламент және Үкімет ғимараттары салынды, Президент резиденциясы мен Сенат–Мәжіліс бірлескен отырыстары өтетін ғимараттар сәулетімен ерекшеленеді. Интерконтиненталь және «Финтрако-Комфорт» қонақ үйлері, сондай-ақ Әл‑Фараби, Самал шағын аудандары іске қосылды.

IV. Сөздік жұмысы

сарай — дворец

қонақ үй — гостиница

кешен — комплекс

ұлт — национальность

жас — молодой (-ая, -ое)

орыс — русский (-ая)

V. Мәтінмен жұмыс

Осы уақытқа дейін Қазақстан Республикасында төрт астана болды: бірінші астанасы — Орынбор, екінші астанасы — Қызылорда, үшінші астанасы — Алматы, төртінші астанасы — Астана. 1998 жылдан бастап Ақмола қаласы Астана деп атала бастады.

Мәтін бойынша сұрақтар

  1. Қазақстан Республикасында неше астана болған?
  2. Бірінші астанасы қай қала?
  3. Екінші астанасы қай қала?
  4. Үшінші астанасы қай қала?
  5. Төртінші астанасы қай қала?
  6. Ақмола қаласының атауы қай жылы Астана болып өзгертілді?

Тапсырмалар

  • Қазақстан астаналарының атауларын теріп жазып, буынға бөл. Буын түрлерін анықта.
  • Мәтін мазмұнынан жуан буынды 5 сөзді теріп жаз.
  • «Астана» сөзіне фонетикалық талдау жаса.

VI. Сергіту сәті

Қысқа сергіту жаттығулары арқылы оқушылардың зейінін шоғырландыру.

VII. Бекіту

1) Сөзжұмбақты шешу

Өткен тақырыпты бекітуге арналған сөзжұмбақ тапсырмасы.

2) Сұрақтарға жауап беру

  1. Астананың бұрынғы атауы.
  2. Қазақстанның үлкен қалаларының бірі.
  3. Астананың символы.
  4. Қазақстан Республикасының үшінші астанасы.
  5. Алматы қаласының бұрынғы атауы.
  6. Қазақстанның мұнайлы астанасы.

VIII. Үйге тапсырма

  • Сөздерді буынға бөліп жазу.
  • Буын түрлерін ажырату.

IX. Бағалау

Оқушылардың сабақ барысындағы белсенділігі, тапсырмаларды орындауы және сұрақтарға жауап беру сапасы бойынша бағалау жүргізіледі.