Қыз Данай (ХІХ ғасыр) Қазақ тарихындағы әйелдерҚыз Данай - Кіші жүздің қызы, Таз руының Келдібай атасының Жәлімбет деген бұтағынан екен
Қыз Данай (ХІХ ғасыр)
Қыз Данай — Кіші жүздің қызы, Таз руының Келдібай атасының Жәлімбет бұтағынан тарайды. Ел ішінде аты еркіндікке ұмтылған мінезімен, тағдырлы оқиғаларымен және Құрманғазы шығармашылығында сақталған бейнесімен ерекшеленеді.
Тегі мен тағдыры
- Қыз Данайды сүймеген адамына айттырып, қосқалы болғанда, ол Төремұрат батырмен бірге қашып кетеді.
- Төремұрат батырдың елі қазіргі Атырау облысы, Құлсары өңірі — Жылыой маңы. Бұл аймақ Құрманғазы күйшінің нағашы жұрты саналады.
Құрманғазы күйлеріндегі Қыз Данай бейнесі
Әсем күлкінің жеңілдігі мен нәзік сазы елестейтін тақырып.
Сұлу жүріс пен қимылдың сымбаты күй тілімен берілген бейне.
Тартыс пен арпалыстың екпінін, әрі Қыз Данайға қатысты драмалық оқиғаны суреттейді.
А. Жұбанов баяндаған оқиға желісі
А. Жұбанов бұл күйлердің шығу тарихын төмендегідей баяндайды: бір түні ауыл әлі ұйқыда жатқанда, Қыз Данайды «тартып әкетеміз» деген жау аяқ астынан жетеді. Себебі Қыз Данай бұрын айттырылған жерінен ата-анасының ризалығынсыз, Төремұраттың өз қалауымен алып қашқан қызы болған.
Жау қапыда келіп, ауылды дүрліктіреді.
Төремұрат пен Нарынбай атсыз қалып, тек Құрманғазы ғана торы атқа мініп үлгереді.
Құрманғазы Қыз Данайдың отауына ешкімді жолатпай, біртіндеп келген дұшпанды қағып түсіріп отырады.
Батырлар аттарына мінген соң, жауды кейін шегіндіріп, аман-есен қалады. Қауіп басылғаннан кейін Құрманғазыға айрықша құрмет көрсетіледі. Шабыты оянған күйші домбырасын қолға алып, күй шертеді.
Қайғылы аяқталым
Кейін Төремұрат батыр түрікпендер қолынан қаза табады. Қыз Данай тұтқыннан қашып шығып, өз еліне оралады.
Алайда ел ішіндегі бұрынғы шешім қайта алға шығып, Қыз Данайды әлгі айттырылған адамына қайта қосады. Деректерде Қыз Данай көп ұзамай қайғы-қасіреттен, құсадан көз жұмғаны айтылады.