Бір сөздерді қайталап қолданудан
5–9 сынып оқушыларына арналған
Жалпы орта білім беретін мектептердің қазақ тілі мен әдебиет пәніне қосымша (стилистика) бағдарламасы.
Түсінік хат
Проблема
Оқушы ең алдымен ана тілінің сөз байлығын толық меңгеруі тиіс. Қазақ тілінің сөздік қоры ешбір тілден кем емес, әрі кез келген жанрда ойды толық жеткізуге тілдік құралдардың мүмкіндігі жеткілікті.
Алайда осы байлықты жеткілікті меңгермеудің салдарынан оқушылардың сөздік қоры шектеулі болады. Бір сөздерді қайта-қайта қолдану және сөйлем құрудың бірсарынды үлгілеріне жиі сүйену мәтіннің түсініктілігін төмендетеді.
Сондықтан мұғалім қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқушылардың сөздік қорын жүйелі түрде байытуға ерекше назар аударуы қажет.
Өзектілігі
Стилистика — тілді көркемдеп, дәл әрі әсерлі қолдануға үйрететін сала. Осы тұрғыдан ол қазақ тілінің әрбір сабағымен тығыз байланысты.
Мектеп тәжірибесінде грамматикалық, морфологиялық және синтаксистік талдауларға, сондай-ақ сол бағыттағы қателермен жұмысқа көбірек көңіл бөлінеді. Ал стилистикалық талдау мен стильдік қателерді түзету көбіне екінші кезекте қалып қояды.
Нәтижесінде оқушылар жазба жұмыстарында да, ауызша сөйлеуде де тілдік құралдарды мақсатқа сай дәл, айқын, мәнерлі қолдануда қиналады; сөз байлығы жеткіліксіз болып, ойды жүйелі жеткізуі әлсірейді.
Оқу үдерісіндегі басым бағыт
Бағдарламада жоспарланған тақырыптарды теориялық тұрғыдан меңгертумен қатар, әдеби материалдарды пайдалана отырып сөз, сөз тіркесі және сөйлем деңгейінде шығармашылық жұмыс жүргізуге баса мән беріледі.
Бұл жұмыстарға шығарма, мазмұндама, реферат, баяндама жаздыру, мәтінді түрлендіру, тілдік бірліктерді стильдік мақсатқа сай іріктеу сияқты тапсырмалар жатады. Аталған бағдарлама осы бағыттағы жұмысты жүйелеу мақсатында құрастырылды.
Мақсаты
Оқушылардың сөйлеу мәдениетін дамыту; ауызша және жазбаша тілде ойын дұрыс әрі сауатты жеткізуге үйрету; грамматикалық және стилистикалық тұрғыдан дұрыс сөйлем құрап, жүйелі сөйлеу дағдысын қалыптастыру.
Міндеттері
Ақпаратпен жұмыс дағдылары
Қажетті ақпаратты жинақтау үшін қосымша әдебиеттермен жұмыс істей білу дағдыларын жетілдіру.
Стильдік норма
Тілдің стильдік нормасына сай дұрыс, нақты, түсінікті, айқын, жүйелі, мәнерлі әрі жатық сөйлеуге машықтандыру.
Ойлау әрекеттерін дамыту
Теңеу, талдау, синтез, абстракциялау, нақтылау және жинақтау әрекеттерін меңгерту арқылы ойлау қабілетін дамыту.
Тіл туралы түсінік
Тіл, тілдік құралдар, олардың өзара байланысы мен қызметі туралы жүйелі түсінік қалыптастыру.