Атмосфераның құрамы, құрылысы
Атмосфераның құрамы және құрылысы
Атмосфера — Жерді қоршап тұрған газды қабық. Ол Жер бетіндегі көптеген үдерістердің жүруін қамтамасыз етіп, адамзат тіршілігінің барлық қырларына әсер етеді: ауа райын қалыптастырады, жылуды ұстайды, тіршілікті зиянды сәулелерден қорғайды.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Атмосфера қабаты туралы түсінік қалыптастыру, Жер қабықтары арасындағы ерекшелігін айқындау. Атмосфера қабаттарының сипаттамасын, маңызын және оны зерттеу мәселелерін қарастыру.
Дамыту
Өз бетінше ізденіп, шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуге дағдыландыру. Ойды еркін, сауатты және нақты жеткізу қабілетін арттыру.
Тәрбиелік
Атмосфераны зерттеу тәсілдерімен таныстыру және оны қорғау мәселелерін талқылау.
Сабақтың түрі мен әдістері
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Сабақтың әдістері
- Сұрақ-жауап
- Әңгіме-дәріс
- Ертегі желісі бойынша сұрақ-жауап
- Қорытындылау, эссе жазу
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Қосымша деректер
- Оқулық
- Дүниежүзі картасы
- Слайдтар мен арнайы плакаттар
Ауаның қасиеттері
Ауа күнделікті өмірде байқалмайтын сияқты көрінгенімен, оның маңызды физикалық қасиеттері бар:
Көрінбейді
Көзге тікелей байқалмайды.
Түссіз, иіссіз, дәмсіз
Таза ауада айқын түс, иіс, дәм болмайды.
Сығылады
Газ болғандықтан көлемі өзгеруі мүмкін.
Жылуды сақтайды
Жердің жылулық тепе-теңдігіне ықпал етеді.
Оттың жануын қолдайды
Оттегі жану үдерісіне қажет.
Атмосфера қабаттары: құрамы мен құрылысы
Атмосфера бірнеше қабаттан тұрады. Биіктеген сайын ауа сирейді, ал атмосфералық қысым төмендейді.
Тропосфера
Жер бетіне ең жақын қабат. Биіктігі шамамен 10–12 км, ал экватор маңында 16–18 км-ге дейін жетеді. Атмосферадағы ауаның шамамен 80%-ы осы қабатқа тиесілі. Бұлттар түзіліп, жауын-шашын түседі, найзағай ойнап, күн күркірейді.
Стратосфера
Тропосфераның үстінде орналасады; жоғары шекарасы шамамен 50–55 км. Атмосфералық озонның негізгі бөлігі осы қабатта шоғырланған. Озон Күн радиациясының ультракүлгін сәулелерін сіңіріп, жылулық үдерістерге елеулі әсер етеді.
Мезосфера
Шамамен 50 км биіктіктен басталады. Бұл қабатта температура төмендеп, −70°C-қа дейін жетуі мүмкін.
Термосфера
Шамамен 500–600 км биіктікке дейін созылады. Мұнда температура 1600°C-қа дейін жоғарылауы мүмкін.
Атмосфераның тіршілік үшін маңызы
- 1 Фотосинтез үшін көмірқышқыл газының, ал тыныс алу үшін оттегінің көзі.
- 2 Тірі ағзаларды ғарыштық сәулелерден қорғайды.
- 3 Жер бетіндегі жылуды сақтап, климатты реттейді.
- 4 Зат алмасудың газ тәрізді өнімдерін қабылдайды, су буын тасымалдайды; бұлт пен жауын-шашын түзіліп, көптеген метеорологиялық үдерістер өтеді.
- 5 Ұшатын ағзалар үшін тіршілік ортасы; топырақ құнарлылығына ықпал етеді.
Сабақ барысы (қысқаша құрылым)
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын дайындау, назарды сабаққа аударту.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сұрақ-жауап арқылы қайталау.
III. Жаңа тақырып
Әңгіме-дәріс, тірек-сызбамен жұмыс, қабаттардың ерекшеліктерін талдау.
IV. Бекіту
Ертегі желісі бойынша сұрақ-жауап арқылы білімді нақтылау.
V. Қорытындылау және бағалау
Талқылау сұрағы: «Атмосфераны қорғауға сен қандай үлес қоса аласың?»
VI. Үй тапсырмасы
«Атмосфераның құрамы мен құрылысы» тақырыбын оқу: 78-бет, 6-тапсырма.