Жаңа қазақ кеңес зиялыларының қалыптасуы
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Д. Қалматаев атындағы мемлекеттік медицина колледжінің қоғамдық пәндер оқытушысы — Жаспанова Гульдиана Кумарбековна.
Сабақтың тақырыбы: «Өлкедегі мәдени өмір. Қазақ медицинасының дамуы».
Білімділік
Ұлт зиялыларының өмірі мен қызметі, ауызша мұралары, қоғамдық-саяси үдерістер туралы кең мәлімет беру. Қазақстанда медицинаның дамуы жөнінде түсіндіру.
Тәрбиелік
Патриотизмге, сауаттылыққа, мәдениеттілікке, адамгершілікке, отансүйгіштікке баулу.
Дамытушылық
Белсенді ойлау дағдысын күшейту, таным мен іскерлікті қалыптастыру, саяси оқиғаларды өз бетінше тұжырымдауға және білімді тәжірибеде қолдануға үйрету.
Сабақтың жабдықтары
- Интерактивті тақта
- Оқулық
- Карта
- Портреттер
- Кестелер
- Дәріс материалдары
Сабақтың құрылымы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқу мақсаттарын нақтылау, жұмыс тәртібін белгілеу, сабаққа назар аударту.
2) Оқытушының кіріспе сөзі
Бүгінгі сабақтың өзегі — ұлт зиялыларының идеялары мен қызметі (М. Жұмабаев, А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, М. Дулатов, Ә. Бөкейханов, Ш. Құдайбердіұлы) және Қазақстандағы медицинаның дамуы.
Сабақ мақсаты: зиялы қауымның шығармашылығы мен қоғамдық-саяси ойларын жүйелі түсіндіру, ауызша мұралармен таныстыру, сондай-ақ қазақ медицинасындағы тарихи дамудың негізгі кезеңдерін көрсету.
3) Білімді өзектендіру: үй тапсырмасын тексеру
Талқылау сұрақтары
- ЖЭС-ке көшу туралы шешім қабылданғанға дейінгі елдегі жағдайды сипаттаңыз.
- ЖЭС бағыты қашан қабылданды? Негізгі белгілерін атаңыз.
-
1921–1922 жж. ашаршылықтың себептерін атаңыз. Ашаршылық жайлаған аймақтарды көрсетіңіз (Орал, Орынбор, Ақтөбе, Бөкей, Қостанай).
Аштыққа ұшырағандар саны: 1921 ж. — 1 508 000, 1922 ж. наурыз — 2 303 200.
- «Нақты ет салығы туралы» декреттің мазмұнын түсіндіріңіз. Кеңес үкіметі аштық жайлаған аймақтарға қандай көмек көрсетті?
- 1921 ж. сәуірде патша өкіметі кезінде Сібір және Орал казак әскерлеріне берілген жерлерді қазақтарға қайтару туралы декрет шықты. Жер-су реформасы бойынша кестені толтырыңыз.
- ЖЭС жылдарындағы өзгерістерді атаңыз.
- ЖЭС нәтижелерін қорытындылаңыз.
- Венн диаграммасы арқылы «Әскери коммунизм» мен «ЖЭС»-ті салыстырыңыз.
Әскери коммунизм
- Азық-түлік салғырты
- Еңбек міндеткерлігі
- Саудаға тыйым салынды
- Ақша орнына айырбас сауда
- Өнеркәсіпті мемлекет меншігіне көшіру
- Басқаруды орталықтандыру
Жаңа экономикалық саясат (ЖЭС)
- Азық-түлік салығы
- Еңбек міндеткерлігі жойылды
- Саудада мемлекеттік реттеу
- Жер мен ұсақ кәсіпорындарды жалға беру
- Кәсіпорындарды шаруашылық есепке көшіру
Ұқсастықтары
Қатаң тәртіп пен әкімшілік бақылау басым болды; өзгеше ойлау мен әрекет ету мүмкіндіктері көбіне шектелді.
«Цифрлар сөйлейді»
| Жыл/Күні | Оқиға |
|---|---|
| 1921 ж. наурыз | Жаңа экономикалық саясатқа көшу туралы шешім қабылданды. |
| 1921 ж. 14 маусым | Қазақтар нақты ет салығынан босатылды. |
| 1921 ж. | Қосшы одағы құрылды. |
| 1924 ж. 1 қаңтар | Ақшалай салық енгізілді. |
Ой қорыту
2014 жылғы 11 қарашада Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Нұрлы жол – болашаққа бастар жол» жаңа экономикалық саясаты туралы пікірлерін тыңдау арқылы тарихи тәжірибе мен қазіргі даму бағдарын салыстыра талқылау ұсынылады.
Қорытынды тұжырым
1925 жылға қарай халық шаруашылығы негізінен қалпына келтірілді: өнеркәсіп өнімін өндіру соғысқа дейінгі деңгейдің шамамен үштен екісіне жетіп, кәсіпорындардың 60%-ы іске қосылды, көлік қатынасы біртіндеп қалпына келе бастады. Жалпы алғанда, ЖЭС шаруашылықты жандандыруға мүмкіндік берген тиімді саясат болды.
Жаңа тақырып: өлкенің мәдени өмірі және қазақ медицинасының дамуы
Ұлт зиялыларының идеялары
XX ғасырдың басында қазақ қоғамы ауқымды қоғамдық-саяси өзгерістермен қатар рухани жаңғыруды бастан кешті. Ұлттық мәдениет пен әдебиеттің, білім мен ғылымның дамуына серпін берген, демократиялық ойларды насихаттап, елді алға жетелеуге ұмтылған зиялы қауым қалыптасты.
Негізгі тұлғалар: Мағжан Жұмабаев, Ахмет Байтұрсынов, Жүсіпбек Аймауытов, Міржақып Дулатов, Әлихан Бөкейханов, Шәкәрім Құдайбердіұлы және т.б.
Алдын ала берілген тапсырма ретінде білім алушыларға аталған тұлғалардың өмірі, қызметі және шығармашылығы бойынша шағын зерттеу жұмысын орындау ұсынылады.
«Элита» ұғымы
«Элита» сөзі француз тілінен аударғанда «таңдаулы», «сұрыпталған», «ең жақсы» деген мағынаны білдіреді. XVIII ғасырдан бастап бұл атау жоғары сапалы тауарларға қатысты қолданылса, XX ғасырдан бері саясаттану мен әлеуметтануда білім, байлық, бедел және билігі жоғары адамдардың шағын әлеуметтік тобын сипаттайды.
Қазақстандағы медицинаның дамуы
Сабақтың екінші бағыты — Қазақстанда медицинаның қалыптасуы мен даму жолдарын қарастыру. Бұл бөлімде қоғамдық өзгерістердің денсаулық сақтау жүйесіне ықпалы және ұлттық медициналық білімнің орны мен мәні талданады.
Тұлғалар мен еңбектер: қысқаша анықтама
Ахмет Байтұрсынов (1873–1937)
- Туған жері
- Торғай облысы, Торғай уезі, Тосын болысы, Сарытүбек қыстағы (қазіргі Қостанай облысы, Жангелдин ауданы, Аққол ауылы).
- Қызметі
- Ғалым, ақын, ағартушы, публицист, қоғам қайраткері; қазақ тіл білімі мен әліпбиінің, баспасөзінің және әдебиет теориясының негізін қалаушылардың бірі. «Қазақ» газетінің бас редакторы (1913–1918). Алаш қозғалысының жетекші тұлғаларының бірі.
Негізгі еңбектері
- «Қырық мысал» (1909)
- «Маса» (1911)
- «Әліппе» (1912)
- «Сауат ашқыш» (1914)
- «Баяншы» (1920)
- «Ер Сайын» (1923)
- «Тіл құрал» (1924)
- «Әдебиет танытқыш» (1926)
- «23 жоқтау» (1926)
Міржақып Дулатов (1885–1935)
Туған жері
Бұрынғы Торғай уезі, Сарқопа болысы.
Қызметі
Ағартушы, қоғам қайраткері, ақын, жазушы, көсемсөз шебері.
Негізгі еңбектері
- «Оян, қазақ!» (1909)
- «Бақытсыз Жамал» (1910)
- «Азамат» (1913)
- «Терме» (1915)
- «Оқу құралы» (1924)
- «Қирағат» (оқулық)
- «Балқия» (пьеса)
Жүсіпбек Аймауытов (1890–1931)
Туған жері
Бұрынғы Семей губерниясы, Кереку уезі, Қызылтау болысы (қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы).
Қызметі
Жазушы, драматург, аудармашы, журналист, педагог, ғалым; қазақ прозасын дамытуға үлес қосқан қаламгер.
Негізгі еңбектері
- «Қартқожа» (1926)
- «Ақбілек» (1928)
- «Тәрбиеге жетекші» (1924)
- «Психология» (1926)
- «Жан жүйесі және өнер таңдау» (1926)
- Пьесалар жинағы (1922–1925)
Мағжан Жұмабаев (1893–1938)
Туған жері
Бұрынғы Ақмола губерниясы, Ақмола уезі (қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы аумағы).
Қызметі
Қазақ поэзиясының көрнекті өкілі, лирик әрі эпик ақын, педагог.
Негізгі еңбектері
- «Шолпан» (1915)
- Өлеңдер жинағы (1923)
- «Педагогика» (1923)
- «Батыр Баян» (1922)
- «Қойлыбайдың қобызы» (1927)
- «Қорқыт» (поэма)