Балтабай атай
Қазақ халық ертегісі • Рөлдік оқылымға ыңғайлы нұсқа
Шалқан ертегісі
Ерте, ерте, ертеде Балтабай ата өмір сүріпті. Ол шалқан егіп, күн сайын күтіп-баптап, суарып отырыпты. Уақыт өте шалқаны үйдей болып, тіпті үйден де үлкен болып өседі.
Негізгі ой
Бірігіп әрекет етсең, ең ауыр іс те жеңілдейді: кішкентайдың көмегі де шешуші болуы мүмкін.
Оқиға желісі
1-қадам
Балтабай ата шалқанды жұлып алмақ болып, қайта-қайта тартады. Бірақ қанша тартса да, шалқан қозғалмайды.
Диалог
Балтабай ата: «Кемпір-ау, кел, көмектесе көр!»
2-қадам
Онша әжей келіп, Балтабай атаның белбеуінен ұстайды. Екеуі жабыла тартады, бірақ шалқан бәрібір шықпайды.
Сонда Онша әжей немересі Жидекті көмекке шақырады.
Диалог
Онша әжей: «Әй, қалқам, келе ғой, көмегіңді бере ғой!»
3-қадам
Жидек келіп, әжесінің белінен ұстайды. Үшеуі бірігіп тартады: біресе олай, біресе былай. Бірақ шалқан әлі де суырылмайды. Әлекке түседі.
Сонда Жидек Ақтөс күшігін шақырады.
Диалог
Жидек: «Күшігім менің саққұлақ, келе ғой, бізге көмектесе ғой!»
4-қадам
Ақтөс келіп, Жидектің бұрымынан ұстайды. Тізбек ұзарғанымен, шалқан бәрібір шықпайды.
Ақтөс үйдегі Марғау мысықты шақырады.
Диалог
Ақтөс: «Келе ғой, мысық, көмегіңді берші!»
5-қадам
Марғау мысық келіп, Ақтөстің құйрығынан ұстайды. Бәрі жабыла тартады — бірақ шалқан тағы да қозғалмайды.
Сол сәтте Марғаудың ойына тышқан түсіп, оны шақырады.
Диалог
Марғау мысық: «Тышқаным, келе ғой, бір көмегіңді бере ғой!»
Шешуші сәт
Тышқан келіп, мысықтың құйрығынан ұстайды. Барлығы бір мезетте тартып қалады: олай тартады, былай тартады — ақыры шалқан жерден суырылып шығады!
Қорытынды
Бірнеше жыл бойы суыра алмаған Балтабай ата шалқанды ең соңында тышқанның көмегімен әрең дегенде жұлып алады. Бәрі тышқанға шексіз алғыс айтады.
Ертегіден түйетін ой
- Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
- Әркімнің үлесі маңызды, тіпті ең кішкентай көмек те нәтижені өзгерте алады.
- Бірлік пен сабыр қиын істі аяқтауға жеткізеді.