Қазақша рефераттар

Ақан - трагедиялық образ

9-сынып • Қазақ әдебиеті • Күнделікті сабақ жоспары

Тақырыптар: 51) Шерменде өткен өр тұлға • 52) Мұхтар Әуезов • 53) Ілияс Жансүгіровтың «Күйші» поэмасы • 54) Айтыс шебері – Жамбыл • 55) І. Есенберлин (1915–1983)

Сабақтың тақырыбы

Шерменде өткен өр тұлға

Сабақтың мақсаты

Ілияс Жансүгіровтың «Құлагер» поэмасында тарихи тұлғаны сомдау ерекшелігін талдау; талант пен дарынсыздық тартысын ашу; Ақанның трагедиялық образ екенін және дәуір шындығының көрінісін зерделеу.

Тәрбиелік мәні

Сағлақ сазгер, дүлдүл әнші, ел сүйген Ақан серінің өнегелі өмірін үлгі ете отырып, қызғаншақтық, күншілдік, көреалмаушылық сияқты жағымсыз мінездерден сақтандыру.

Дамытушылық мақсаты

Оқушының сыни көзқарасын қалыптастыру; ашық әрі еркін сөйлеуге баулу; тілдік дағдысын дамыту; өнер адамдарының күрделі тағдыры туралы ой қозғап, «Ортасын олқы көрген ол бір дара» тақырыбында ойтолғау жаздыру.

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап
  • Ой қорыту
  • Сын тұрғысынан ойлау

Сабақтың түрі және ресурстар

  • Түрі: сабақты қорытындылау, білімді жүйелеу
  • Пәнаралық байланыс: тарих
  • Көрнекілік: Ақан серінің портреті

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру

Оқушыларды сабаққа дайындау, назарын шоғырландыру.

2) Үй тапсырмасын тексеру

І. Жансүгіровтың «Құлагер» поэмасы бойынша берілген сұрақтарға жауап алу:

  1. 1. Ақын «Құлагер» поэмасын қалай жазды? Негізгі тақырыбы мен идеясы қандай?
  2. 2. Поэмада ащы сатира мен улы ирония байқала ма? Мысал келтір.
  3. 3. Құлагер мен Ақан трагедиясы поэманың қай бөлімінде шешіледі?
  4. 4. Поэмадан өзің ұнатқан үзіндіні жатқа, мәнерлеп оқы.

3) Жаңа сабақты түсіндіру

Біз кейінгі ұрпаққа заман сырын терең ашқан «Құлагер» поэмасымен таныстық. Бүгінгі сабақтың өзегі — Ақан серінің трагедиялық образ екенін дәлелдеу және сол трагедияның себеп-салдарын ашу.

Дәйексөз

Мәшһүр Жүсіптің бағалауы бойынша, Ақан — «заманның сұңқары, қызыл тілдің ділмәрі, жігіттің құлпы жібегі, сөздің ағытылған тиегі».

Заманынан озып туған дүлдүл әнші, майталман орындаушы Ақан сері неліктен трагедиялық кейіпкерге айналды? Саңлақ мініп, сұлу сүйген Ақанның трагедиясы неде? Осы сұрақтар арқылы біз дәуір шындығын танып, поэманың идеялық қуатын тереңірек ұғынуға ұмтыламыз.

Негізгі түйін: Ақан — трагедиялық образ

Ойды топтастыру арқылы Ақан трагедиясының себептерін жинақтайық:

  • Қара күш пен сұм заман — өнер мен еркін ойды тұсаулайтын орта
  • Күншілдік, көреалмаушылық — талантты тұқыртқан мінездер
  • Әділетсіз орта — өнер адамын бағалай алмау
  • Құлагердің мерт болуы — трагедияның шарықтау шегі
  • Сүйгенінен айырылу — адамдық қасіреттің терең қабаты
  • Қайсарлық — пасыққа бас имеген мінездің құны

Жігіттің бағланы, жұртының ардағы, тіл біткеннің шешені болған Ақанда теңіздей терең ой қалды. Оның трагедиясы — қара күшке, пасық пиғылға бас идірмеген қайсар болмыс пен әділетсіз орта қақтығысында.

Сыныппен талқылау сұрағы

Қалай ойлайсыңдар, қазіргі өнер адамдарына қастандық жасалуы мүмкін бе? Қоғам өнер иесін қалай қорғай алады?

Кеңейтілген контекст

Өнер иелерінің тағдыры әр кезеңде күрделі болған. Аяқ-қолы байланған Біржан сал, кісен салынған Құрманғазы, Жаяу Мұса, Мәди тағдырлары да — соның дәлелі. Бұл салыстырулар Ақан трагедиясының жалқы емес, қоғамдық сипатқа ие екенін аңғартады.

4) Бекіту тапсырмалары

Ойтолғау

«Ортасын олқы көрген ол бір дара» тақырыбында ойтолғау жаз.

Нұсқау: өнер адамының жалғыздығы, қоғамның қысымы, таланттың жауапкершілігі сияқты тірек ұғымдарды қолдан.

Ребус

Ребусты шешу: «Құлагер».

Осы бөлімде мұғалім ребус материалын ұсынады.

5) Сабақты қорытындылау

Ақан сері образын трагедиялық деңгейге көтерген негізгі себептерді (әділетсіз орта, күншілдік, өнердің бағаланбауы, Құлагер қазасы) жүйелеу. Поэманың дәуір шындығын ашудағы көркемдік қуатын тұжырымдау.

6) Бағалау

Жауаптардың дәлдігі, мәтіннен дәйек келтіруі, пікірдің негізділігі, ойтолғаудың мазмұны мен тілдік сауаттылығы бойынша бағалау.

7) Үйге тапсырма

  1. 1 С. Жүнісовтің «Ақан сері» романын оқу.
  2. 2 Шығарма жұмысына дайындық: толық нұсқасын қарап шығу.