Кім білсін, қай күні сен қырқарынды
Ән көгінің сұңқары: Шәмшіге арналған кештің рухы
Әнсіз өмір — өмір ме? Жүрекке от жаққан әуен болмаса, көңілдің көктемі де кешігетіндей. Осы кештің тұтас әуені — қазақ вальсінің падишасы атанған Шәмші Қалдаяқовқа деген сағыныш, құрмет және қарыздарлық сезім.
«Мәңгі өлмес махаббатым айта жүрер — мәңгілік өлмейтұғын ән қалдырсын…»
— Жүргізуші монологынан
Кештің арқауы — өнер адамының тағдыры. Бір кездері елеусіздеу қалған, социалистік жүйенің салқынын көрген композитордың есімі тәуелсіздікпен бірге өз биігіне қайта көтерілді. Бүгін ол — халық жүрегіндегі ең жарық әуендердің иесі.
Кіріспе: жүргізушілер сөзі және ұрпаққа аманат
1-жүргізуші
Сол күндер ғой жүректің аңсағаны… Ән жүректен туады, жүрекке қонады. Шәмші қайда? — деп сағынышпен сұрайтын сәтте, шын мәнінде біз оның әнін іздейміз.
2-жүргізуші
Аяулы ана, мөлдір махаббат, шынайы бақыт туралы әндерімен Шәмші — қазақ ән әлемінің дара тұлғасы. Ұлы талант өмірден өтсе де, оның әуені халық көңілінен кетпейді.
Мұқағали жырлағандай, «ұрпақ барда» ұлы есім өшпейді. Мұқағалидің ұрпағы — Шәмшінің де ұрпағы. Сол аманаттың жалғасы ретінде сахнаға жас орындаушылар шақырылады.
Музыкалық желі: әндер мен нөмірлердің өрімі
«Ақ бантик»
Кештің нәзік бастауындай — бала көңілдің тазалығын, ақжарқын сезімді жеткізетін ән. Орындаушылар: Толғанай, Гүлден, Мұратова Әйгерім.
Шәмші туралы баяндама және бейнебаян
Қыстың қара суығында да ішіңді жылытар әуен бар: ол — Шәмшінің әуені. Композитордың өмір жолы туралы баяндама жасап, бейнебаян көрсетіледі.
«Бақыт құшағында»
Тұманбай Молдағалиев сөзіне жазылған ән. Орындаушы: Қуаныш Айдана. Жүректің шабыты мен жас арманның үні сахнаға шығады.
Көрініс: «Арыс жағасында» әнінің туу сәті
Қалқожа Жолдықпаевтың тосын сауалы — Шәмшінің «ауру жерін» дөп басқандай: «Неге әндеріңізде Арыс жоқ?» Сол бір сөз композитор қиялын қозғап, өзен бойында туған сезім әнге айналады.
Орындаушылар: Нұрбек, Толғанай.
Би нөмірі: «Қара жорға»
Жас бишілердің ұлттық мінезі мен серпінін көрсететін әсерлі бөлім.
«Әнім сен едің»
Шәмші әндерінің лирикалық өзегі — махаббат. Бұл әндерді студенттік кештерде де, отбасылық думанда да, еңбек орнында да, демалыста да халық бірге шырқайтын.
Орындаушылар: Маратова Әйгерім, Толғанай, Қуаныш Айдана.
Анаға тағзым: «Ана туралы жыр»
Әлемнің жарығын сыйлаған кім? Тіршіліктің қайнар бұлағы — Ана. Бұл бөлімде Шәмшінің жүрегін тербеткен ең ауыр әрі ең қасиетті тақырып айтылады: композиторды ән дүниесіне жетелеген аяулы анасы — Сақыпжамал Бұқарбайқызы.
Уәде және әнге айналған көз жасы
1959 жылдың 4 қыркүйегінде анасы баласына ақ тілегін айтып, «әнің айтылмай жатып үзілмесін» деп батасын береді. Шәмші: «Кесене орната алмасам да, ұмытылмас ескерткіш — ең асыл әнді қалдырамын», — деп уәде етеді. Сол уәде 1961 жылы орындалып, «Ана туралы жыр» дүниеге келеді.
Орындаушылар: Толғанай, Гүлден және хор құрамы.
Тағдыр мен танылу: тағы бірер белес
«Дүнген қызы»
Шәмшінің кеңпейілді, ешкімді жатырқамайтын болмысына қарамастан, тағдыр кейде қаталдау болды: үй-күйсіз жүрген шақтары да өткен. Жамбыл түбіндегі дүнгендер ауылында тұрған кезеңде жазылған «Дүнген қызы» — соның бір ізі.
Орындаушы: Жұмабеков Нұрбек.
«Сыр сұлуы» және өнердің міндеті
1963 жылы Қызылордада ансамбль құру қажеттілігі туып, ұжымның рухын көтеретін, жалау ететін ән керек болады. Сол тапсырмамен Шәмші шақырылып, Зейнолла Шүкіров сөзіне «Сыр сұлуы» әні жазылады.
Орындаушы: Маратова Әйгерім.
Мұраға құрмет
Зерттеулерде Шәмшінің әннен бөлек әдеби дүниелері болғаны да айтылады. Оның мұрасын дәріптеу жолында қор құрылып, көше беріліп, ескерткіш орнатылды. Халықаралық ән фестивальдері жаңа жұлдыздардың шығуына жол ашты.
Бата: Шәмші болмысының бір қыры
Шәмші Қалдаяқов тек композитор ғана емес, бата беруге де шебер болған. Айрықша қасиеті — әр батасының бір-біріне ұқсамауы, жүрекке жылы тиюі.
Шәмшіден жеткен бата
Көргенің рахат болсын,
Жүрген жерің рабат болсын.
Екі тойың қабат болсын,
Дастарханың берекелі болсын,
Әр күнің мерекелі болсын.
Шайың қызыл болсын,
Ғұмырың ұзын болсын,
Несібең таса берсін,
Дұшпаның қаша берсін!
Шаңырағың Кремльдің сарайындай биік болсын!
Босағаң Ақсақ Темірдің дарбазасындай берік болсын!
Беттеріңе түскен әжім қасірет табы емес,
Шаттық күлкінің ізі болсын.
Әумин.
Финал: попурри және қоштасу
Кештің соңғы бөлігі — Шәмші әндерінен құралған попурри. Бұл — бір ғана композитордың тағдыры емес, бүтін бір халықтың жүрек ырғағы.
Орындаушылар
Жұмабеков Нұрбек, Маратова Әйгерім, Мұқанғалиева Толғанай.
Қоштасу сөзі
«Қош, Шәмші!» деу — ауыр. Бірақ әлемде ән өлуі мүмкін емес. Шәмші туралы аңыз да, әуен де өлмейді.
Аяулы ана, мөлдір махаббат, шынайы бақыт туралы тамаша әндер жазып, ән әлемінің падишасы атанған бірегей талант иесі, қазақ халқының ұлы мақтанышы Шәмші Қалдаяқовқа арналған «Ән көгінің сұңқары — Шәмші» атты кеш жабық деп жарияланады. Келгендеріңізге көп рахмет.