Айтыс - шешендік өнер
Кіріспе сөз
Құрметті қонақтар, айтыскерлер! К. Шәкенов атындағы орта мектепке қош келдіңіздер! Ауыл — қазақ баласының кең дүниеге көзін ашып, өмірге келген қасиетті мекені. Бізге дейінгі талай ұрпақтың кіндік қаны тамып, маңдай тері сіңген киелі жер.
Негізгі ой
Ауыл — ұлттық рухтың қуат алатын қайнар көзі. Ауыл көркейсе, халықтың әлеуметтік жағдайы да көтеріледі.
Түйін
Ауыл — ұлтымыздың ұйтқысы. Кез келген халықтың түп-тамыры ауыл жұртында жатқанын ұмытпауымыз керек.
Ауыл — қазақ халқының алтын бесігі: салт-дәстүрі, өлең-жыры, өнері мен мәдениеті өркендеген құтты мекен. Бүгінгі айтысымыздың тақырыбы:
«Ауылым – алтын бесігім»
Айтыс рухы және сабақтастық
Кешегі сағымдай бұлдыр замандардың белесін артқа тастап, дәл бүгін бізбен бірге тілдесіп тұрғандай Майлықожа мен Айман, Жамбыл мен Айкүміс, Әсет пен Кәрібай сынды саңлақтардың сөзі мен сарыны елестейді. Сол дәстүрдің жалғасы — жасөспірімдер айтысы.
Ереже
-
Құрылымы
Айтыс 3 бөлімнен тұрады
- • Жалпы айтыс
- • Қыз бен жігіт айтысы
- • Күй тартыс
-
Уақыт
Әр айтыскерге 3 минут
Уақыт тәртібі сақталып, ойдың нық айтылуына мән беріледі.
Әділқазылар
Айтыскерлерімізге әділ баға беретін әділқазылар алқасымен таныстыру жүргізіледі. Бағалау 1-ден 5-ке дейінгі көрсеткіштер арқылы белгіленеді.
Бағдарлама барысы
Ашылу сәті
«Той деп бүгін көңіл шіркін тасады, той деп бүгін халқым шашу шашады…» Айтыс кешінің шымылдығын 6-сынып қыздарының биі ашады.
1-бөлім: Жалпы айтыс
Алғашқы жұп таныстырылып, айтыс басталады. Әр ақынға белгіленген уақыт беріледі, ал әділқазылар бағаларын кезең сайын тіркейді.
2-бөлім: Қыз бен жігіт айтысы
Айтыс — шешендік өнер. ХІХ ғасырда қыз бен жігіт айтысы кең қанат жайды. Біржан мен Сара, Ақсұлу мен Кеншімбай, Ақбала мен Боздақ, Қадиша мен Ысқақ секілді жұптардың ізімен бүгінгі жас айтыскерлер ортаға шығып, дәстүр сабақтастығын дәлелдейді.
Айтыс — поэтикалық дарынның айғағы, халық ауыз әдебиетінің өзегі, қоғамдық ойды ашық айтып, сынға сала білетін рухани мінбер. Ол — өнер әрі тәрбие.
3-бөлім: Күй тартыс
Күй тартыс — домбырада шебер ойнап, өз жанынан күй шығара алатын күйшілердің сайысы. Айтысқа кез келген ақын қатыса бермейтіні сияқты, күй тартысқа да әркім түсе алмайды.
Құрманғазы мен Дәулеткерей, Тәттімбет пен Найман қызы арасындағы күй тартыстар — соның жарқын дәлелі. Бүгінгі күйшілер — сол дәстүрдің лайықты ізбасарлары.
Қорытынды және ақтық кезең
Әр бөлім аяқталған соң қорытынды шығару үшін сөз әділқазыларға беріледі. Ақтық сайыста үш бағыт бойынша жалпы бағалау жарияланады: жалпы айтыс, қыз бен жігіт айтысы, күй тартыс.
Әділқазылар шешім қабылдағанша, мектеп оқушылары өнерлерін көрсетеді.
- • Қайрат
- • Гүлнар
- • Құмаров Азамат
- • Ашимханова Кәмшат
«Толқындап тасып кемері, жібітіп жүрек өлеңі…» Ортаға жас ақындар шақырылып, көрермен ықыласына бөленеді.
Жабылу сөзі
Біз мақтана аламыз: айтыскер ақындар өз заманы мен замандасынан көрмеген сый-құрметті бүгін өздері баулыған жас ұрпақтан көріп отыр. Айтыс — ұрпақтан ұрпаққа, ғасырдан ғасырға жалғасатын қастерлі мұра. Ол уақыт өткен сайын жаңа қырланған алмаздай жарқырап, жаңарып, нұр шашып тұра бермек.
Бүгін біз ұлы кештің куәгері болдық. Айтыскерлеріміздің өнерін тамашаладық. Келесі айтысқа дейін таңдарыңыз арайлап атып, күндеріңіз күлімдеп батсын.
Жүздескенше күн жақсы болсын.