Қазақша рефераттар

Мадақ жыры

Сабақ тақырыбы

Қазақ әдебиеті (9-сынып): Қазтуған жырау.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға XV ғасыр жырауы Қазтуған Сүйінішұлы және оның толғаулары туралы толық мәлімет беру.

Тәрбиелік

Жыраудың өлеңдері мен толғауларын оқыту арқылы Отанға, ата-анаға деген ықылас пен туған жерге деген қимастық сезімді қалыптастыру.

Дамытушылық

Танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту; тақырыпты меңгерту арқылы оқушының әрі қарай өсуіне мүмкіндік жасау.

Сабақ форматы

Түрі

Дамыта оқыту элементтерін қолдану.

Типі

Жаңа сабақ.

Әдістері

  • Сұрақ-жауап
  • Түсіндірмелі баяндау
  • Талдау жұмыстары

Көрнекіліктері

  • Қ. Бітібаева: «Әдебиетті тереңдетіп оқыту»
  • «Бес ғасыр жырлайды», I том
  • Интерактивті тақта
  • Үнтаспа

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
  • Сабақ мақсаты мен күтілетін нәтижені айқындау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • Асан қайғы шығармалары бойынша сұрақтар: «Бұл заманда не ғаріп», «Есті көрсең, кем деме», «Көлде жүрген қоңыр қаз» толғаулары.
  • «Еділ бол да, Жайық бол» өлеңін жатқа айту.

III. Жаңа сабақ: Қазтуған жырау

1) Қазтуған туралы дерек

Қазтуғанның туған-өскен жері қазіргі Қызылжар қаласы маңы, Бодан (Бозан) өзендерінің бойы. Жырауды кейінгі ұрпақ ерекше қадірлеген: бұл Мұрат ақын мен Мұрын жырау жырлаған «Қазтуған», «Қарға бойлы Қазтуған» атты толғау-поэмалардан көрінеді.

Қазтуған — нәзік лирик те, ірі эпик те, жорық жырауы. Оның жырларында елдік рух, туған жер табиғаты, ерлік пен азаматтық тұлға айқын танылады.

2) Жырларына әдеби талдау

а) «Мадақ жыры»

  • Жырдың өзіне арналуы және мадақтың айқын сипаты.
  • Сұлу, поэтикалық тіл; бейнелеудің әсерлі тәсілдері; ұлттық бояудың қанықтығы. Мысалдар: «Мұздай көбе», «Қойдың көсемі», «Орданың сынығы».
  • Теңеу мен метафораның көркемдік қызметі. Мысалдар: «Сұлтандайын» (теңеу), «бұта шайнар азу» (метафора).

ә) «Қоштасу жыры»: «Алаң да алаң, алаң жұрт»

  • Отанға, ата-анаға деген ыстық ықылас, туған жерге деген қимастық.
  • Толғаудың лирикалық сипаты: шаттану мен мақтанудың нәзік мұңмен астасуы, элегиялық сарын.
  • Лирикалық кейіпкер — елін сүйетін нағыз ұл, отаншыл тұлға.
  • Дала табиғатының таза, мөлдір қалпында суреттелуі және оның әсерлі теңеулері. Мысалдар: «Қарғадай Қазтуған», «Боз сазаны тоқтыдай».
  • Өлең құрылысы: басқы және соңғы ұйқастардың қабысуы, дыбыс әуені. Ж, б, а дыбыстарының жиі келуі байқалады.

3) Тыңдалым және оқу

Үнтаспадан Бекболат Тілеухановтың орындауында «Алаң да алаң, алаң жұрт» толғауын тыңдау. Оқушыларға мәнерлеп оқыту, кейін әдеби талдау жүргізу.

4) Түсініксіз сөздермен жұмыс

Жабысы
Қазақ жылқысының байырғы қарабайыр тұқымы.
Жабағы
6 ай мен 1 жас аралығындағы тай.
Батташығы
Шатырма гүлділер тұқымдасына жататын, тамыры сәбізге ұқсас көпжылдық шөптесін өсімдік.
Кежі
Үйдің бір түрі.

IV. Бекіту

  1. Қазтуған жырының маңызы: қиял байлығы, суреттеу шеберлігі, ұлттық рух, тіл тазалығы.
  2. Қазтуған толғаулары — орта ғасырлық әдебиеттің алтын қоры, жыраулық поэзияның көрнекті үлгісі.

V. Бағалау

Оқушының тыңдалым, мәнерлеп оқу, жауап беру және талдау дағдылары бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.

VI. Үй тапсырмасы

  • Қазтуған жыраудың өмірі туралы оқып келу.
  • «Алаң да алаң, алаң жұрт» өлеңін жаттау.