Қазақша рефераттар

Септеулік шылаулар мыналар

Сабақтың тақырыбы

Септеулік шылау (Қазақ тілі, 6-сынып).

Сабақтың мақсаты

Шылау туралы бұрын алған білімді толықтыру, септеулік шылаудың өзіндік ерекшелігін таныту.

Күтілетін нәтиже

  • Шылауды, шылаудың түрлерін, жасалу жолын және басқа сөз таптарынан ерекшелігін түсінеді.
  • Мәтіннен және көркем шығармалардан шылауды тауып, түрлеріне қарай ажыратады, мысалдар құрастырады.
  • Өзара бағалайды, пікір айтады, қорытынды жасайды.

Сабақтың түрі

Жаңа білімді меңгерту.

Сабақ барысы

Сабақ құрылымы оқушының белсенді қатысуына, бірлескен жұмысқа және критерий арқылы әділ бағалауға бағытталады.

Психологиялық ахуал (3–5 минут)

  • Сәлемдесу, түгендеу, оқушылардың назарын сабаққа аудару.
  • Топқа бөліп отырғызу.
  • Сергіту сәті: «Өрмекші» тренингі — жіп орамын лақтыру арқылы бір-біріне тілек айту.
  • Критериалды бағалау парағымен таныстыру және тарату.

Үй тапсырмасын тексеру (10 минут)

Ой қозғау (сұрақ–жауап)

  • Шылау дегеніміз не?
  • Шылау сөйлем мүшесі бола ала ма? Неліктен?

Бағалау (критерий)

  • Шылау туралы толық мәлімет беруі.
  • Ойды дәл әрі ұтымды жеткізуі.
  • Талдаудағы талғампаздығы және тіл мәдениеті.

Қалыптастырушы бағалау: «Екі жұлдыз, бір тілек».

Жаңа білімді меңгерту

Білу (5 минут)

Күн ретін жаздыру, тақырып бойынша бастапқы тапсырмалар беру. Оқушыларға «Септеулік шылау» тақырыбын өз бетімен оқуға бағыттау.

Түсіну (жұптық жұмыс, 5 минут)

Өзара оқыту арқылы жұппен талдау ұйымдастыру: анықтаманы нақтылау, мысал келтіру, бір-бірінің жауабын толықтыру.

«Шындық/Жалған» әдісі (түсіну)

Оқушылар төмендегі тұжырымдардың дұрыстығын анықтап, дәлел келтіреді.

  1. 1) Септеулік шылаулар белгілі бір септік тұлғадағы толық мағыналы сөздермен тіркесіп, оған мезгілдік, мекендік, амалдық, себептік, мақсаттық сияқты қосымша мән үстеп, басқа сөзбен байланыстырады.
  2. 2) Септеулік шылауларға: да/де, та/те, мен, яки, немесе жатады.
  3. 3) Септеулік шылаулар сөйлемде екі түрлі қызмет атқарады.
  4. 4) Септеуліктер орыс тіліндегі «глагол» сөз табына жақын.
  5. 5) Түбір (кейде көптік, тәуелдік) тұлғадағы зат есіммен, тұйық етістікпен, есімшемен тіркесетін септеуліктер: арқылы, жайында, үшін, туралы, сайын, сияқты.
  6. 6) Барыс септігіндегі сөздермен тіркесетін септеуліктер: кейін, соң, гөрі, бері, бұрын, әрі; шығыс септіктегі сөздермен тіркесетін септеуліктер: дейін, шейін, таман, қарай, салым, жуық, тарта.
  7. 7) Осы тізіммен септеуліктер толық аяқталады.

Ескерту: 2), 4), 6) тармақтарындағы мысалдар мен жіктеулерді оқушылар дәлелмен талдап, қажет болса түзетіп ұсынуы тиіс (септеулік шылау мен жалғаулық/демеулік шылауды шатастырмау).

Қолдану: мағынаны тану (10 минут)

Топтық жұмыс: берілген септеуліктерді қатыстырып сөйлем құрау, тіркескен сөзді анықтау және үстелген мағынаны түсіндіру.

1-топ

арқылы, жайында, үшін, тәрізді сөздерін қатыстырып сөйлем құрау.

2-топ

таман, қарай, салым, жуық сөздерін қатыстырып сөйлем құрау.

3-топ

соң, кейін, бұрын, әрі сөздерін қатыстырып сөйлем құрау.

4-топ

қатар, қабат, бірге сөздерін қатыстырып сөйлем құрау.

5-топ

сияқты, таман, гөрі, қатар сөздерін қатыстырып сөйлем құрау.

Тапсырма шарты

  • Сөйлем құрастыру.
  • Қай сөзбен тіркесіп тұрғанын көрсету.
  • Қосымша мәнін (мезгіл, мекен, мақсат, себеп, амал т.б.) ажырату.

Бағалау дескрипторлары

  • Сөйлемді сауатты әрі мағыналы құрайды.
  • Септеуліктің қай сөзбен тіркескенін дұрыс көрсетеді.
  • Тіркескен сөзге үстелген мағынаны дәл ажыратады.

Бекіту: тест тапсырмасы

Тақырыпты бекіту үшін қысқа тест тапсырмалары орындалады. Нәтижесі критерийлер бойынша бағаланып, кері байланыс беріледі.

Автор туралы мәлімет

Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы, Шақаман ауылы, Шақаман жалпы орта білім беретін мектебі.

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Маширбаева Лазатия Саматовна.

Материалдың толық нұсқасын жүктеу: бастапқы дереккөзде көрсетіледі.