Шәмші Қалдаяқов Ана туралы жыр Сабақтың мақсаты
Сабақтың тақырыбы
Шәмші Қалдаяқов — «Ана туралы жыр»
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды ананы құрметтеуге, сыйлауға баулу.
- Аналар мерекесіне арналған жырды жаттауға, мәнерлеп оқуға үйрету.
- Ш. Қалдаяқов туралы мағлұмат беру, шығармашылығын таныстыру.
Сабақтың барысы
- I Ұйымдастыру.
- II Ш. Қалдаяқов туралы мағлұмат беру.
- III «Ана туралы жыр» өлеңін түсіндіру.
- IV Анаграммалық ойын арқылы жаңа сөздер құрастыру.
- V Мақал-мәтелдердің мағынасын түсіндіру.
- VI Қорытынды. Аналарға тілек.
Шәмші Қалдаяқов туралы қысқаша мәлімет
Тұлғалық қырлары
- Қазақстанның халық әртісі, ән жанрында аты шыққан әйгілі композитор.
- Қазақ вальсінің көрнекті өкілі ретінде «вальс королі» атанған.
Білімі мен жолы
- 1950 жылы Сарыағаштағы Қапыланбек малдәрігерлік техникумын бітірді.
- 1951–1954 жылдары Қиыр Шығыста әскери борышын өтеді.
- 1955 жылы Ташкенттегі музыка училищесінің музыка теориясы факультетіне қабылданды.
- 1956–1962 жылдары Алматы мемлекеттік консерваториясының композиция факультетінде (проф. В. В. Великанов класы) оқыды.
- 1950 жылдан бастап шығармашылық қызметпен жүйелі айналысты.
Мұрасы мен құрмет
- 1992 жылдан бастап сазгерлер мен әншілерге арналған Қалдаяқов атындағы халықаралық байқау-фестиваль дәстүрлі түрде өтеді.
- Шымкентте облыстық филармония, бір көше; Алматыда бір көше — Қалдаяқов есімімен аталады.
- Туған өлкесі — Шәуілдір ауылындағы музыка мектебі композитор есімімен аталады.
- Шымкент қаласындағы Шәмші саябағында және филармония алдында ескерткіштері орнатылған.
- 1991 жылы «Жылдарым менің, жырларым менің» (реж. Т. Ахметов) деректі телефильмі түсірілді.
- 2002 жылы «Шәмшіғұмыр» естеліктер мен мақалалар жинағы жарық көрді.
Әндері (іріктелген)
«Ана туралы жыр»
Әні: Ш. Қалдаяқов · Өлеңі: Ғ. Қайырбеков
Мәтін
Әлемнің жарығын сыйладың сен маған.
Даланың әр гүлін жинадың сен маған.
Сен бердің құстардың қанатын самғаған.
Балалық құштарым өзіңе арнаған.
Қайырмасы
Әлдилеп, аялап өсірген жемісің.
Самал жел, сая бақ құшағың мен үшін.
Есейіп кетсем де, мен саған сәбимін,
Көңіліңді көктемдей көзіңнен танимын.
Өтеуге борышым, анашым, жан сырым.
Іздедім сен үшін әлемнің асылын.
Әлемнің байлығын сыйлар ем, кеш мені,
Сыйлар ем ай-күнін — қолыма түспеді.
Анаграммалық ойын: жаңа сөздер құрастырайық
Төмендегі әріптерден мағыналы сөз құрастырып, оның аналарға қатысты қандай қасиетті білдіретінін түсіндіріңдер.
і м і д й м е і р
мейірімді
ы қ а т ш у
шуақты
ұ н л ы р
нұрлы
м ы ш о а қ р қ
қамқоршы
я ы л а
аялы
қ а ы н ж р а қ
ақжарқын
е л т і к ш і
тілекші
л м е ш і р і ш і к
кешірімшіл
Мақал-мәтелдердің мағынасы
1) «Ананың сүтін ақта, бабаңның құтын сақта»
Ана еңбегін ақтау — ізгілік пен парыз. Ал ата-баба аманатын сақтау — тектілік пен жауапкершілік.
2) «Бала — әкенің білек еті, ананың — жүрек еті»
Әкенің қамқорлығы күш-қайратпен, ананың мейірімі жүрек жылуымен астасып жатады.
3) «Анасын сыйламағанды адал деме, ұстазын сыйламағанды адам деме»
Адамгершіліктің өлшемі — ананы және ұстазды құрметтеу. Құрмет жоқ жерде қадір де кемиді.
4) «Ана — біреу, ағайын — алтау»
Туған-туыс көп болуы мүмкін, бірақ ананың орны ерекше әрі қайталанбас.
5) «Ананың басқан жерінде пейіш бар»
Анаға құрмет көрсету — береке мен ізгіліктің бастауы. Ананың разылығы — ең үлкен құндылық.
Анамызға ақ тілек
Жүрегімді жарып шыққан бар ізгі тілектерім өмірдегі ең қымбат та ардақты жан — анам, өзіңізге арналады. Бізді өмірге әкеліп, ақ сүтіңізді беріп, аялап өсіріп, осы күнге жеткізгеніңіз үшін алдыңызда мәңгі қарыздармыз.
Аяулы анам! Мейірім мен махаббатқа толы кең жүрегіңізден, бойымызды жылытқан ыстық алақаныңыздан, маңдайымыздан сүйіп еркелеткен мейірбан үніңізден артық біз үшін ештеңе жоқ.
Езуіңізден күлкі кетпесін, ал көзіңізден тамған әрбір жас қуаныштан ғана тамсын. Жүзіңізден шуақ кетпей, ортамызда аман-есен күліп-ойнап, шаттыққа кенеліп, бақытқа бөленіп жүре беріңіз!
Сау болыңыздар!